Dalam nan, kol dahlak hu yaih khan rilo kadha vak brei thau ka dom quyền di urang bangsa takik saong bruk ngak jeng yau trách nhiệm di urang bangsa takik brei ka taneh ia, ka bangsa. Danak dak harei ini, kol dahlak likau khan ka Quyền bangsa eng drei tabiak bruk saong Quyền di urang bangsa takik. Quyền bangsa eng drei tabiak bruk saong Quyền di urang bangsa takik yaom lac hu pambuak gauk min asal kadha dalam di nyu lac karei di gauk saong kol drei brei thau ka nyu njauk.

Quyền bangsa eng drei tabiak bruk maong tui gah dunya lac quyền di yaok bangsa dalam bruk padang chế độ chính trịsaong jhul patagok kinh tế - xã hội tui quyền ngak po di taneh ia. Dalam Hiến chương Liên Hợp quốc, bangsa eg drei tabiak bruk hu maong lac jalan piah khik sron mbon, siam mekre di dom bangsa. Hiến chương vak lac: “Patagok talei pambuak bruk siam mekre di dom bangsa tui jalan iek praong quyền samu gauk saong eng drei tabiak bruk di dom”; nan lac talei pambuak bruk di dom taneh ia độc lập, hu chủ quyền saong hu quyền eng drei ba tabiak thar vak di drei.

Yau nan, “quyền bangsa eng drei tabiak bruk” hu maong lac bruk 1 taneh ia, sa bangsa hu tự do dalam bruk mesruh meblah độc lập jeng yau pilih ruah thể chế chính trị, jalan patagok taneh ia.

Baoh panuac “quyền bangsa takik” hu ba tabiak dalam 2 Tuyên ngôn dunya ka quyền anek menuac di Liên hợp quốc (UDHR) thun 1948: “Yaok anek menuac ndih tapui tabiak jeng hu taong abih dom quyền saong tự do oh hu bruk neh rabha halei ka bangsa, likei kumei, sap ndom, panuac puac, agama, asal di bangsa atau xã hội”.

  Paka 3 Công ước dunya ka dom quyền dân sự saong chính trị (ICCPR) thun 1966 vak lac: “Di dom taneh ia hu rilo kapul bangsa takik, agama saong sap ndom panuac puac daok haong gauk, ye dom urang di dom bangsa, agama, sap ndom panuac saong dom bangsa takik nan, gam haong dom urang karei di bhap bini drei, oh lahik hu quyền hu mbang tui ilamu di drei, quyền hu brei mboh saong hu ngak adat agama di drei atau quyền hu pandar sap di drei”.

Ini lac 2 văn kiện pháp lý dunya, brei thau dom quyền pháp lý di anek menuac ka dân sự, chính trị bo quyền bangsa takik hu maong lac quyền dalam kapul dom quyền dân sự, chính trị nan. Bruk nan hu makna lac urang bangsa takik hu ginup dom quyền gah dân sự, chính trị, kinh tế - xã hội, ilamu yau dom urang di bangsa ralo menuac dalam taneh ia, hu samu gauk saong oh hu bruk neh rabha gauk

Daok di VN kol drei, bhap bini njauk thau lac, Việt Nam drei tok hu khái niệm quyền anek menuac, quyền rahra; nan lac quyền di taong abih bhap bini Việt Nam, oh lac bangsa takik atau rilo. Quyền anek menuac di yaok bangsa yasa di quyền 1 anek menuac saong quyền di bol bhap rahra hu caik dalam quyền di taneh ia – di bangsa. Chủ tịch Hồ Chí Minh haong Đảng Cộng sản Việt Nam tuk halei jeng khik quyền anek menuac, dalam nan hu quyền bangsa eng drei tabiak bruk di bhap bini Việt Nam tui adat hukum dunya. Quyền anek menuac hu tacei tabiak dalam Hukum negar Việt Nam saong dalam dom harak adat hukum di taneh ia drei. Ini lac jalan piah khik kajap, jhul patagok quyền di taong abih menuac angaok taneh ia Việt Nam, oh lac likei atau kumei, oh lac bangsa halei, labik dang halei dalam xã hội... hu dom quyền mbang, ngui, ndih, daok, nao mai, bac da-a, ngak bruk, quyền tự do báo chí, thông tin, tự do tín ngưỡng, agama... 

Bruk dom urang hu hatai sahneng mesruh palai Đảng saong Nhà nước drei, pagam pambak tame bruk kurang thau di bhap bini, abih di nyu lac bhap bini bangsa takik piah ngak ka urang thau suan ka quyền bangsa eng drei tabiak bruk, quyền di dom bangsa takik tui adat hukum dunya. Meng nan pacuh pajarak bhap bini dom bangsa takik di taneh ia drei dang tagok ndok “quyền bangsa eng drei tabiak bruk”. Kol nyu kham pacuh pajarak, pachreih hatai sahneng neh rabha bangsa, neh rabha bruk jum pataom dom bangsa di Việt Nam; pacuh pajarak dom bangsa mesruh veik haong dom sarak bangsa, agama di Đảng, Karja, ba tal srau kadau chính trị, xã hội, abih di nyu lac bhum bhap bini bangsa takik, bhum atah bayah. Kol nyu lac, sarak di Đảng saong karja drei oh ka iek praong tal quyền di urang bangsa takik.

Tui Giáo sư Đỗ Quang Hưng, Akaok kapul roh duah Agama saong Pháp quyền, Đại học Quốc gia Hà Nội; akaok kapul Tư vấn agama UBMT negar Việt Nam, bruk pathau khan tal bhap bini dom bangsa takik piah ka bhap bini thau hu njauk ka bruk ini, lac oh mbuan, min jeng daok brei ngak saong ngak siam: Bruk halei meda ngak hu tui jalan dunya ye drei ngak, daok dom bruk hagait tui taneh ia drei ye drei jeng khik min brei ngak hu tui bruk di dunya. Tuk kol drei ndom haong urang ye kol drei brei ka urang thau abih gah, meng bruk lac dahlau daih mikva oh ka hu mbang tui bruk ini, urak ini yaok janih salih karei, taneh ia salih karei, dunya salih karei, mikva njauk kham merat ba drei tame dom bruk nan. Min yaok bruk jeng hu dhi dang veik, di Việt nam kol drei njauk taduan dhi ini.

Sahneng njauk ka quyền bangsa eng drei ba tabiak, quyền namgsa takik saong jalan ngak, sarak di Đảng, Karja Việt Nam dalam peih ngak dom quyền ini meda rik daong pacang cakak dom bruk ngak di kol ngak khut rahra, ngak khat taneh ia tuk halei jeng hu hatai pagam pambak tame bruk bangsa takik piah pacuh pajarak mesruh gauk, palai pajoa bruk jum pataom bangsa. Sahneng lac, ini bruk biak praong dalam akaok sahneng ngan saong yaok urang bangsa takik, yaok urang jakar di bhum bhap bini dom bangsa takik urak ini./.

Urang lang: Musa Phương 

HỆ PAPAR SAP BANGSA VOV4 BHUM BAN RAYA HCM

Labik daok: 7 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Bến Nghé, Quận 1, TP.Hồ Chí Minh
Pho Yam ndok PT : Nguyễn Ngọc Năm
Phaok yam ndok: Cao Thị Thoa, Trần Xuân Thân