Chùa Cầu bơơn lêy năc c’leh âng C’kir Văn hóa bha lang k’tiêc đô thị ty Hội An âi z’lâh bâc ha riêng c’moo đanh. Tươc đâu, n’đhơ âi z’lâh 7 chu bhrợ bhr’lậ n’đhang Chùa Cầu xooc hư zơch ngân. Chùa Cầu ăt đhị zr’lụ bha lâng tuh Hội An, pa toong đhị toom Ồ Ồ tu cơnh đêêc coh móng, t’nool ta luôn crêê ta chong coh đac. Zâp bêl boo tuh, toọm đac hooi hor bhrợ clooch pa hư ooy dzung, t’nool poong. Xooc, apêê pr’têêt crêê u hông, cr’đooh, muy bơr đhị crêê ha uuh, ha đêêh. Bâc t’nool, chr’leh âng Chùa zêng hư zơch. T’cooh Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm K’đhơợng lêy lâng Zư lêy c’kir Hội An đoọng năl, đoọng pa xiêr râu clơợng ha Chùa Cầu, chính quyền thành phố năc đheêng đoọng muy chu 20 cha năc moot la lêy. Đhị cr’chăl boo tuh c’moo đâu, đơn vị năc đươi apêê n’jeh n’loong đoọng ta lơơc, zư lêy c’kir chr’năp n’nâu:“ Tu boo bêl crêê ta chong đanh năc cr’đơơng hư tươc bâc bh’rợ tr’nêng, lâng cr’pân râu lơơng, dưr vaih bâc c’moot, ma muuc ca muôr boọm. Nâu đoo năc râu cr’pân cơnh lâng Hội An. C’kir chr’năp n’nâu năc c’leh âng Hội An năc đoo chùa Cầu, xooc pr’đơợ bhlưa Chùa lâng Cầu lâh tr’pac, vêy đhr’năng ha râp ngân. Xooc đâu, Chùa Cầu  ăt coh c’bhuh choom k’rong bhrợ công đoọng ra văng bhrợ bhr’lậ moot c’moo 2020.”

Hăt vêy c’moo n’đoo, đô thị ty Hội An, tỉnh Quảng Nam năc ăt zâng bâc ơl g’luh đhí boo cơnh c’moo đâu. Năc đhêêng 2 c’xêê 9 lâng 10, đô thị n’nâu “ p’zay pa c’rơ a đay” z’lâh 6 g’luh tuh boo. K’ha riêng đhr’nong đong ty, c’kir truih c’lâng bơr n’đăh toor k’ruung Hoài, apêê c’lâng Bạch Đằng, Nguyễn Thái Học crêê nong đhộ tơợ m’pâng mét tươc muy mét m’pâng lâng chong coh đac tuh đanh đươnh. Muy bơr c’kir crêê hư zơch âi bơơn đha lơơc, nâu câi căh dzợ mă ăt zâng, c’bhuh n’loong zêng ha uuh. P’căn Lê Thị Đông, coh c’lâng Bạch Đằng, phường Minh An, thành phố Hội An đoọng năl, prang 2 c’xêê, đhr’nong đong âng đoo k’dâng lêy ăt coh đhr’năng dzêp dzong. Đac tuh g’luh l’lăm t’mêê rêệ căh loon gooh năc cớ vêy g’luh tuh t’mêê:“ Ha dang ta chong đhêêng 2, 3 t’ngay năc dzợ, năc ta chong 1 tươc 2 c’xêê năc k’pân zêng ma rươi lưch. Đong đanh năc buôn hư, tu đợ z’đêr n’nâu bhrợ lâng vôi, coh cr’loọng căh vêy xi măng. Đanh la lâh năc công ha uh năm.”

Thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam xooc vêy lâh 1.400 c’kir, đhêêng coh zrlụ phố ty Hội An vêy lâh 1.100 c’kir, đong ty. Coh đêêc, cc’kir âng cr’nhăn ( bâc năc đong ăt lâng đong bhuôih tô) bơơn lâh 84%. Dap tơợ c’moo 2008 tươc đâu, cơnh lâng bâc tơợ zên la lay, thành phố Hội An bơơn k;rong bhrợ lâh 146 tỷ đồng ha bh’rợ bhrợ bhr’lậ, 255 c’kir hư zơch. C’kir Hội An năc âi z;lâh cr’chăl cr’pân bhlâng. N’đhơ cơnh đêêc, apêê ckir n’nâu bhrợ têng tơợ đanh năc xooc ăt zâng râu cr’đơơng ngân âng boo đhí, tuh bhlong, đac biển nong, hr’lang hr’câh ting t’ngay ting ngân, bhrợ cr’pâng tươc râu yêm têêm âng  c’kir. Xooc đâu, apêê cơ quan, chức năng thành phố Hội An đương đơp 50 hồ sơ zươc bhrợ bhr’lậ c’kir, coh đêêc bâc năc đong ăt âng đha nuôr. T’cooh Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch UBND thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, bâc c’moo ha nua, đợ zên bơơn pay tơợ pa câl vé lươt la lêy zêng bhrợ bhr’lậ c’kir. Tu cr’đơơng âng pr’luh cr’ay Covid-19, đợ zên tơợ pa câl vé lươt cha ơh xiêr hăt, kiêng vêy râu zooi đoọng tơợ Trung ương lâng apêê tơợ lơơng đoọng bhrợ bhr’lậ, zư lêy c’kir Hội An:“ Xooc đâu, lâh 30% zên pa câl vé ting pâh la lêy đơc đoọng ha bh’rợ k’đhơợng lêy, 70% mơ dzợ năc đơc đoọng ha bh’rợ bhrợ bhr’lậ, zư đơc văn hóa c’kir. Hội An la lay zêng lâng apêê c’kir n’lơơng, c’kir bâc năc âng cr’nhăng. Năc “ c;kir ma mông” veye lâh 3000 đha nuôr ma mông coh đêêc. N’đhơ bhrợ n’nâu, bhrợ têng chính sách n’đoo ooy zư lêy năc choom pa chăp tươc pr’ăt tr’mông âng đha nuôr. Kiêng zư đơc c’kir Hội An năc choom vêy pa zum têy âng đha nuôr, đha nuôr choom mr’cơnh loom ting bhrợ têng./.

Chùa cầu Hội An lại kêu cứu

PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

Hiếm có năm nào, đô thị cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam chịu tác động dồn dập các đợt bão, lụt như năm nay. Riêng trong 2 tháng 9 và 10, đô thị cổ này hứng chịu 6 trận bão lụt. Nhiều di tích dọc các tuyến đường ở 2 bờ sông Hoài phải chịu cảnh ngập lụt dài ngày. Tồn tại lâu năm, cộng với tác động của thiên tai ngày càng cực đoan khiến nhiều di tích ở Hội An đang xuống cấp, cần sớm trùng tu bảo vệ.

Chùa Cầu được xem biểu tượng của Di sản văn hóa thế giới đô thị cổ Hội An trải qua mấy trăm năm tồn tại. Đến nay, dù đã qua 7 lần trùng tu, sửa chữa nhưng công trình kiến trúc độc đáo này đang xuống cấp nghiêm trọng. Chùa Cầu nằm ở vùng rốn lũ Hội An, lại bắc qua khe Ồ Ồ nên phần móng, trụ thường xuyên ngâm trong nước. Mỗi lần mưa lũ, dòng nước chảy mạnh tác động vào mố, trụ cầu. Hiện, các mấu nối bị hở, nứt, một số dầm cầu bị mục, các dầm bằng thép đã hoen gĩ, dứt gãy. Nhiều cột, kèo của ngôi Chùa bị hư hỏng, mục rỗng. Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Bảo tồn di sản Hội An cho biết, để giảm áp lực lên Chùa Cầu, chính quyền thành phố  chỉ cho phép mỗi lần 20 người vào tham quan. Trước mùa mưa bão năm nay, đơn vị phải dùng các thanh gỗ để chống đỡ tạm, bảo vệ di tích đặc biệt này:“Lũ lụt khi ngâm nhiều thì ảnh hưởng tới kết cấu công trình, gây  ra các mối nguy hiểm khác, gia tăng đột biến hiện tượng mối mọt, gây ẩm. Đây là mối nguy hiểm đối với Hội An. Di tích đặc biệt nghiêm trọng là biểu tượng của Hội An đó là Chùa Cầu, hiện kết cấu giữa Chùa và Cầu tách rời rồi, có nguy cơ sập đổ nghiêm trọng. Hiện nay, Chùa Cầu nằm trong danh mục đầu tư công để chuẩn bị trùng tu vào năm 2020.”

Hiếm có năm nào, đô thị cổ Hội An chịu tác động dồn dập các đợt bão lụt như năm nay. Chỉ riêng trong 2 tháng 9 và 10, đô thị cổ này hứng chịu 6 trận lụt. Hàng trăm ngôi nhà cổ, di tích dọc các tuyến đường ở 2 bên sông Hoài, các trục đường Bạch Đằng, Nguyễn Thái Học phải chịu cảnh ngập lụt từ 0,5 đến 1,5 mét và ngâm dài ngày.  Một số di tích bị xuống cấp dù đã từng chống đỡ, nay không còn khả năng chống chịu, cấu kiện gỗ xuống cấp nghiêm trọng. Bà Lê Thị Đông ở trên đường Bạch Đằng, thuộc phường Minh An, thành phố Hội An cho biết, suốt 2 tháng qua, căn nhà của bà gần như trong tình trạng ẩm ướt. Nước lũ đợt trước vừa rút khỏi nhà chưa kịp khô ráo lại có đợt lũ mới:“Nếu lũ ngầm vài ba ngày thì còn, chứ ngấm 1 đến 2 tháng sợ nó sẽ rã hết. Nhà lâu năm sẽ tụt, mục vì những bức tường này làm bằng vôi, ở bên trong không có chất xi măng. Lâu năm quá nó sẽ mục thôi.”

Thành phố Hội An hiện có hơn 1.400 di tích, riêng khu phố cổ Hội An chiếm hơn 1.100 di tích, nhà cổ. Trong đó, di tích là sở hữu tư nhân (chủ yếu là nhà ở và nhà thờ họ) chiếm hơn 84%. Tính riêng từ năm 2008 đến nay, từ nhiều nguồn khác nhau, thành phố Hội An đã đầu tư hơn 146 tỷ đồng trùng tu, tôn tạo 255 lượt di tích xuống cấp. Di sản Hội An đã cơ bản vượt qua giai đoạn cứu nguy khẩn cấp. Tuy nhiên, thời gian cộng với sự tác động biến đổi khí hậu như: mưa bão, ngập lụt, nước biển dâng, xói lở với cường độ, tần suất ngày càng lớn  đe dọa nghiêm trọng đến an toàn di tích. Hiện nay, Cơ quan chức năng thành phố Hội An tiếp nhận 50 hồ sơ xin phép sửa chữa di tích, trong đó chủ yếu là nhà ở của dân. Ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch UBND thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cho biết, những năm qua, phần lớn nguồn thu từ bán vé tham quan đều sử dụng trùng tu bảo tồn di tích. Do ảnh hưởng của các đợt dịch Covid-19, nguồn thu từ bán vé để trùng tu và phát huy giá trị các di tích khu phố cổ Hội An hết sức khó khăn, cần có sự hỗ kinh phí từ Trung ương và các nguồn để trùng tu, bảo vệ di sản Hội An:“Hiện nay, ngoại trừ 30% tiền bán vé tham quan dành cho công tác quản lý, 70% còn lại dành cho công tác trùng tu, bảo tồn các giá trị văn hóa di tích. Hội An khác hoàn toàn với các di sản khác, di tích phần lớn của tư nhân. Là “di sản sống” có hơn 3000 dân sinh sống trong đó. Làm bất cứ cái gì, thực hiện chính sách nào về bảo tồn phải tính đến đời sống của người dân. Muốn bảo tồn di sản Hội An phải có chung tay của bà con nhân dân, người dân phải đồng tình ủng hộ./.”

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn