K’noỌ 1 c’xêê lướt zi lấh, diịc điêl p’căn Bùi Thị Xuân cóh vel Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cung cắh ơy lứch k’rang k’pân bêl xay moon cớ gr’lúh túh bhlong cắh bool lêy pa tơợ ahay bêl m’pâng c’xêê 10 t’mêê đâu. P’căn Xuân moon, hi dưm 12/10, boo ngân ta coọng đơơng k’tiếc đhêl tơợ da ding ha rập ooy đông lâng c’roọl bh’năn âng pr’loọng đông, bhrợ 2 anhi diịc điêl cắh loon năl cơnh lêy bhrợ. Pr’đoọng 2 nhi đoo loon dưr mứt bêl đhr’nông đông k’noọ ga lấp zêng. C’roọl bh’năn lâng k’ha riêng p’nong a’tứch a’đha lâng a’ọc, k’roóc đh’rứah lâng a’bóc băn a’đúh, a’xiu nắc pr’đươi cr’van âng 2 diịc điêl bhrợ pa dưr k’zệt c’moo đâu cung zêng đác túh ta coọng p’loong... Ặt tớt lêy pr’đươi cr’van k’ha riêng ực đồng nắc zêng bil pất, p’căn Xuân k’ay loom cắh dzợ cơnh. T’coóh moon, pr’ắt tr’mung âng pr’loọng đông cắh năl lêy tơợp bhrợ pa dưr tơợ ooy, đhr’năng chô đha rứt cớ xang boo đhí túh bhlong nắc cắh choom g’đéch: “Hi bu n’nắc ơy lêy đác chô, hân đhơ cơnh đêếc doọ ơy moót cóh đông. Xang nặc tước 10 giờ xơợng boo ngân cớ nắc k’pân lêy đoọng đắh hoọng chô bấc k’rơ lấh, nắc diịc điêl lơi jợ pr’đươi pr’dua zâp râu dưr mứt ooy đông pêê lơơng. Tớt lêy đác chô hooi hor cơnh tran đác, chô moót cóh đông ga lấp zêng. C’roọl bh’năn cung ga lấh zêng, a’tứch, a’ọc cung ma loong bil zêng.”

K’noọ 100 pr’loọng đông crêê boo đhí, túh bhlong lâng hr’cấh k’tiếc ga lấp đông xang m’pâng c’xêê 10 cắh đấh loon bhrợ pa liêm, nắc đhí a’muốt số 9 chô cớ. XoỌc bêl bấc ngai ma dưr mứt g’đéch đhí cắh ơy chô, t’ngay 28/10, thuỷ điện Đăk Mi 4 pa hooi đác túh ga mắc bhrợ nong lít zêng đông đhanuôr truíh k’ruung A Dá, bhrợ bấc pr’loọng đông ặt tớt cắh năl cơnh lêy ma mung dzợ. Boo ngân đenh ta luôn ooy bấc t’ngay bhrợ nong lít, hư zớch, ha đêếc bấc đhị k’tiếc chóh keo lâng tơơm chr’nóh lơơng âng đhanuôr, bấc a’bóc băn a’xiu cung zêng nong lít đác, bh’năn p’rơơi cung zêng crêê đác túh ta coọng đơơng, bhrợ đhanuôr zêng ma bil pất cắh râu rị dzợ váih t’coóh A Viết Sơn, Phó Chủ tịch thường trực UBND chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, tu cắh liêm crêê âng g’lúh túh bhlong t’mêê đâu nắc bhrợ bil hư hi lêệng đoọng ha chr’hoong Nam Giang. Đợ mơ pr’loọng chô đha rứt cớ dưr bấc lấh: “Vel đông ơy tị zr’nắh k’đhạp, bấc nặc đhanuôr acoon cóh, zâp c’moo bhiệc chô đha rứt cớ nắc dưr váih bấc. xoọc đâu tu cắh liêm crêê âng boo đhí túh bhlong nắc bhiệc chô đha rứt cớ cắh ooy choom g’đéch. Lấh mơ nắc lâng manứih vêy c’rơ g’lêếh lâng cách mạng lâng pr’loọng đolong cắh vêy manứih pa bhrợ nắc bhiệc chô đha rứt cớ dưr váih bấc. tu cơnh đêếc, chr’hoong cung ơy họp, k’đươi moon lêy cha mêết zâp pr’loọng bil hư hi lêệng đoọng zooi zúp liêm glặp, oóh đoọng dưr váih bhiệc chô đha rứt cớ. 2, 3 pr’loọng bil hư bấc chr’nóh chr’bêết, tu cơnh đêếc, chr’hoong nắc t’bhlâng bhrợ pa dưr ngân sách k’míah đợc đoọng zooi zúp, têêm ngăn pr’ắt tr’mung lâng pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr.”

Cắh ha bêl, pr’ắt tr’mung đhanuôr zr’lụ k’coong ch’ngai Quảng Nam lưm zr’nắh k’đhạp cơnh xoọc đâu. T’coóh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam k’rang moon, boo túh, hr’cấh ha voóh k’tiếc nắc ơy ta coọng p’loong đông xang, ruộng chuôr đh’rứah lâng pr’đươi cr’van âng bấc ngai, bhrợ pr’ắt tr’mung âng đhanuôr ơy tị zr’nắh k’đhạp nắc ting zr’nắh lấh mơ. Cắh mưy pr’loọng đha rứt lưm zr’nắh k’đhạp, zâp c’la c’roọl bh’năn, pr’loọng bhrợ têng cha, pa câl đhị crêê boo đhí túh bhlong pa hư nắc cung bhrợ apêê zêng ma bil pất zêng, chô ha ul đha rứt cớ: “Cóh vel đông, bấc zr’lụ đhanuôr ắt, đông xang ma hư zớch, n’loong n’cuông, tơơm chr’nóh, ruộng chuôr lâng pr’đươi cr’van âng đhanuôr zêng ga lấp, ta coọng, bhrợ cắh liêm crêê tước cr’noọ bh’rợ xay moon pr’loọng đha rứt. Chr’hoong Tây Giang nắc vêy boọp p’rá xay moon lâng tỉnh lâng k’đươi moon tỉnh zooi zúp chr’hoong Tây Giang đấh pa dưr pa liêm cớ.”

T’mêê hr’cấh ha voóh cớ da ding cóh chr’val Trà Tân, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam bhrợ 1 cha nặc bil tíc. Cơnh đêếc, nắc mơ ooy cr’chăl 1 c’xêê hanua, đhị zâp chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh Quảng Nam nắc dưr váih k’noọ 10 g’lúh hr’cấh ha voóh da ding, hi lêệng bhlâng nắc zâp chr’hoong Nam Trà My, Bắc Trà My, Phước Sơn, Nam Giang... ga lấp bấc manứih, xoọc dzợ 19 cha nặc bil tíc. Hr’cấh ha voóh k’tiếc, boo đhí túh bhlong bhrợ bấc vel bhươl cóh k’coong ch’ngai ma hư zớch, bil tíc zêng. Bấc đhị, xoọc dzợ crêê đác túh, hr’cấh ha voóh ta cắt, k’đoong. Zâp râu cơ sở hạ tầng, c’lâng c’tốch, trường học, trạm y tế crêê bil hư hi lêệng, cắh năl ha bêl vêy mặ chô pa dưr cớ. ting tr’pác lâng râu bil bal, k’ay zr’nắh lâng đhanuôr zr’lụ boo đhí túh bhlong, Chính phủ nắc ơy đấh loon đoọng cha nêếh trông dấc đoọng ha đhanuôr, zooi zúp zên ha đhanuôr bhrợ t’mêê, bhr’lậ đông xang... pazưm têy đh’rứah lâng Nhà nước, ooy đợ t’ngay hanua, bấc g’lúh apêê laliêm loom luônh âng zâp tổ chức, hội, đoàn thể cung ơy lêy chô cóh zr’lụ boo đhí túh bhlong miền Trung, zúp đoọng đhanuôr dưr zi lấh zr’nắh k’đhạp. Hân đhơ cơnh đêếc, râu boo đhí, túh bhlong đợc lơi đhị k’tiếc đha rứt miền Trung moon zr’nưm, zr’lụ k’coong ch’ngai Quảng Nam moon lalay cắh năl ha bêl vêy choom mặ bhrợ pa dưr pa liêm cớ. lâng đh’năng chô đha rứt cớ đhị zr’lụ nâu nắc cắh ooy g’đéch./.

 

Nỗi lo tái nghèo sau lũ ở vùng miền núi Quảng Nam

                                          PV/VOV-Miền Trung

Dịch bệnh Covid-19 vừa tạm lắng, bão lũ, sạt lở đất lại dồn dập ập xuống dải đất nghèo miền Trung, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, những ngày này, được sự hỗ trợ của các lực lượng vũ trang, chính quyền và bà con nơi đây vẫn tiếp tục tìm kiếm nạn nhân còn mất tích trong các vụ sạt lở núi; san đường, thông tuyến lên các xã vùng cao; tiếp tế lương thực, thực phẩm giúp người dân sửa chữa nhà cửa, khôi phục sản xuất. Tuy nhiên, hậu quả thiên tai quá nặng nề, nên nguy cơ  tái nghèo sau bão lũ trong đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi dọc dải Trường Sơn đang hiển hiện trước mắt.

Đã gần 1 tháng trôi qua, vợ chồng bà Bùi Thị Xuân ở thôn Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhắc lại trận lũ lịch sử xảy ra hồi giữa tháng 10 vừa qua. Bà Xuân kể, đêm 12/10, mưa to xối xả cuốn theo đất đá từ trên ngọn núi cao ập xuống ngôi nhà và trang trại của gia đình khiến 2 vợ chồng bà không kịp trở tay. May là cả 2 đã kịp thoát ra ngoài trước khi ngôi nhà gần như bị đất cát vùi lấp kín. Trang trại với hàng trăm con gia cầm và heo, bò cùng toàn bộ hồ nuôi ếch, cá ..là gia tài của cả 2 vợ chồng gầy dựng mấy chục năm qua cũng nước lũ cuốn sạch… Thẫn thờ nhìn gia sản hàng trăm triệu đồng bỗng chốc tan biến, bà Xuân không khỏi xót xa. Bà bảo, cuộc sống của cả gia đình không biết bắt đầu lại từ đâu, nguy cơ nghèo đói sau bão lũ là khó tránh khỏi: “Chiều đó lũ xuất hiện rồi nhưng nước chưa vô nhà. Sau đó đến 10 giờ nghe mưa lại nên sợ quá ngồi dậy thấy nước phía sau ùa vô cả 4 phía, sợ quá 2 vợ chồng bỏ hết đồ lại chạy lên nhà hàng xóm ở. Ngồi trên bờ ngó xuống là thấy nước đổ như thác, tràn vô trong nhà cả nửa nhà cát, lấp hết luôn. Chuồng trại gì cũng lấp hết, gà trôi, heo trôi…mất sạch”

Gần 100 hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, sạt lở vùi lấp nhà cửa đợt giữa tháng 10 chưa kịp khắc phục, thì bão số 9 lại ập đến. Trong khi nhiều gia đình đi sơ tán bão chưa về, ngày 28/10, thủy điện ĐăkMi 4 xả lũ với lưu lượng quá lớn gây ngập toàn bộ nhà dân dọc sông A Dá, đẩy nhiều gia đình lâm cảnh khó khăn. Mưa to kéo dài liên tục cũng đã gây ngập úng, hư hại, gãy đổ nhiều diện tích keo trồng cùng lúa và hoa màu của bà con; nhiều ao hồ nuôi cá bị nước ngập tràn; gia súc, gia cầm bị nước lũ cuốn trôi đẩy nhiều gia đình đến chỗ trắng tay. Ông A Viết Sơn, Phó Chủ tịch thường trực UBND huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, ảnh hưởng của đợt mưa lũ vừa rồi đã gây thiệt hại nặng nề cho huyện Nam Giang. Tỷ lệ hộ nghèo có chiều hướng gia tăng: “Địa phương vốn đã khó khăn, đa số là đồng bào dân tộc thiểu số, hàng năm việc tái nghèo cũng đã diễn ra. Giờ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lụt thì đương nhiên chuyện tái nghèo là có. Đặc biệt là đối với người có công và gia đình không có người lao động thì tái nghèo rất cao. Do đó, huyện cũng đã họp, chỉ đạo rà soát các hộ bị thiệt hại nặng để hỗ trợ phù hợp, không để việc tái nghèo diễn ra quá nhiều. Một số hộ bị thiệt hại mùa màng rất lớn, do đó huyện tiếp tục xây dựng ngân sách dự phòng để hỗ trợ, đảm bảo đời sống và phát triển sản xuất cho người dân”

Chưa bao giờ, đời sống đồng bào vùng cao Quảng Nam lại khốn khó như lúc này. Ông Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam lo lắng, mưa lũ, sạt lở liên tiếp đã cuốn trôi nhà cửa, ruộng rẫy cùng tài sản của nhiều người, khiến cuộc sống của đồng bào vốn nghèo khó, giờ càng trở nên cùng cực. Không chỉ hộ nghèo gặp khó, các chủ trang trại, hộ sản xuất, kinh doanh nơi thiên tai quét qua cũng đẩy họ vào cảnh trắng tay, nghèo đói: “Trên địa bàn, nhiều khu dân cư, nhà cửa bị ảnh hưởng, cây cối, hoa màu, ruộng vườn và tài sản của người dân bị vùi lấp, cuốn trôi, ảnh hưởng đến tiêu chí đánh giá hộ nghèo. Huyện Tây Giang sẽ có ý kiến báo cáo với tỉnh  và đề xuất tỉnh hỗ trợ giúp huyện Tây Giang sớm khôi phục lại sản xuất”

Trong vòng 1 tháng qua, tại các huyện vùng cao của tỉnh Quảng Nam đã xảy ra gần 10 vụ sạt lở núi, nặng nhất là ở các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Phước Sơn, Nam Giang...vùi lấp nhiều người, hiện vẫn còn 19 người mất tích. Sạt lở, bão lũ dồn dập làm nhiều thôn bản vùng cao tan hoang, xơ xác. Nhiều nơi còn bị ách tắc giao thông, gây cô lập dài ngày. Cơ sở hạ tầng, điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế bị thiệt hại nặng nề, không biết đến bao giờ mới khắc phục xong. Chia sẻ mất mát, đau thương với đồng bào vùng bị thiên tai, Chính phủ đã kịp thời cấp phát gạo cứu đói cho dân; hỗ trợ kinh phí giúp bà con xây mới, sửa chữa lại nhà cửa…Chung tay cùng với Nhà nước, suốt những ngày qua, nhiều chuyến hàng thiện nguyện của các tổ chức, hội, đoàn thể cũng hướng đến vùng bão lũ miền Trung, giúp bà con vượt qua khó khăn trước mắt. Tuy nhiên, hậu quả nặng nề mà thiên tai gây ra cho dải đất nghèo miền Trung nói chung, vùng miền núi Quảng Nam nói riêng, không biết đến bao giờ mới có thể khắc phục xong. Và nguy cơ tái nghèo nơi bão lũ đi qua là khó tránh khỏi./.

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn