Tr’coọ, xa nul, pr’hat, t’nơơt tơợ đanh năc vêy chr’năp coh pr’ăt tr’mông, năc rau bhrợ t’vaih rau pr’hay âng c’kir phi vật thể âng đhanuôr Cơ Tu. Đoọng pazêng pr’hát n’nâu doọ choom bil, coh cr’chăl ahay zập cấp uỷ Đảng, chính quyền chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam t’bhlâng xay bhrợ k’rơ bh’rớ zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay âng pazêng pr’hát xa nul âng đhanuôr.

Cr’noon Văn hoá du lịch bhươl cr’noon Bhờ Hôông, chr’val Sông Kôn, năc muy coh pazêng bhươl cr’noon xay bhrợ liêm choom lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu, coh đêêc vêy pr’hát xa nul, t’nơơt. Ting n’năc apêê taanh n’đooh a dooh, tanh zong dá, cr’noon Bhờ Hôông năc dzợ bhrợ t’vaih apêê bhrợ bh’nooch, prá pr’ma; apêê hát t’nơớt, cơnh: cha chấp, k’lới, ba booch, bha dơng k’coon, tân tung da dặ… vêy bâc đhanuôr Cơ Tu ting pâh. Chr’năp bhlâng cr’noon Bhờ Hôông, năc dzợ vêy 1 c’bhuh đơc đoọng ha p’niên k’tứi mơ lâh 25 cha năc tơợ 6 tươc 18 c’moo. Coh đâu, apêê a đhi năc vêy ta pa choom tân tung da dặ, n’đhưưng n’toong, hát pr’hát Cơ Tu. T’cooh Bh’riu Thiện, manuyh t’cooh ta ha coh bhươl cr’noon Bhờ Hôông xay moon: Ta luôn p’too pa choom đoọng ha đhanuôr zư lêy lâng pa dưr pazêng rau đơ chr’năp văn hoá ty đanh âng đhanuôr đay, coh đêêc vêy pazêng rau pr’hát xa nul. Lâh ooy biểu diễn đoọng ha ta mooi du lịch, pazêng apêê n’nâu năc dzợ ting biểu diễn coh pazêng bhiệc bhan văn hoá đhị tỉnh Quảng Nam lâng coh tỉnh, thành n’lơơng prang k’tiêc k’ruung: “Bh’rớ zư lêy văn hoá truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu năc vêy azi bhrợ têng ta luôn, pa bhlâng năc pazêng rau pr’hát, tr’coọ xa nul. Căh muy p’too pa choom, ta đang moon coh cr’noon zi, azi năc dzợ ta đang moon chr’val năc ta đang moon ooy pazêng bhươl cr’noon n’lơơng coh chr’val. Pazêng pr’hát xa nul cơnh cha chấp, k’lới, ba booch, xang n’năc pazêng rau tr’coọ xa nul cơnh khèn, a bel, n’jưl vêy azi pa choom đoọng ha pazêng apêê pr’zơc. Ha dang azi căh pa choom năc pazêng rau chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh lưch u bil.”

Ting cơnh t’cooh Văn Quý Thành, Giám đốc Trung tâm Văn hoá Thể thao – Truyền thanh Truyền hình chr’hoong Đông Giang: vel đong ơy zư đơc pazêng rau pr’hay văn hoá la lay âng đhanuôr Cơ Tu, coh đêêc vêy bh’nooch, pazêng rau pr’hát, t’nơơt, đươi dua pazêng rau tr’coọ xa nul lâng tân tung da dặ. T’cooh Thành xay moon: Coh ha y chroo, Trung tâm năc bhrợ têng lớp pa choom đoọng ha lang ta đhâm c’mor ooy bh’rớ bhrợ bh’nooch, prá pr’ma, ting n’năc pa choom đoọng hát pazêng pr’hát âng đhanuôr Cơ Tu. Ting n’năc, Trung tâm công bhrợ têng bh’rớ thu âm, ghi hình muy bơr rau pr’hát Cơ Tu đoọng zư đơc, đươi dua ha bh’rớ xay moon, p’too pa choom ha lang t’tun, xay truih đhậu bhưah ooy đhanuôr. Lâng cr’noọ xa nay x’rịa năc đoọng zư đơc, pa dưr pazêng rau đơ chr’năp truyền thống đanh đươnh âng k’conh pa bhướp đơc đoọng: “Xoọc đâu trung tâm ơy zư đơc pazêng cơnh bh’ươr bhơ nooch, cha chấp, k’lới, ba boóch lâng pazêng rau tr’coọ xa nul n’lơơng. Zập c’moo Trung tâm vêy cr’noọ xa nay bhrợ têng bh’rớ tr’thi, bh’rớ biểu diễn, tơợ đêêc p’too moon pazêng vel đong ting bhrợ têng. Pazêng g’luh ting pâh hội diễn coh tỉnh, coh tỉnh n’lơơng, đơn vị công bhrợ têng bh’rớ pa choom pazêng rau pr’hát xa nul rau chr’năp pr’hay văn hoá ty đanh âng vel đong đay đoọng xay moon prang k’tiêc k’ruung hêê.”

Văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu tỵ năc bâc cơnh, coh đêêc tân tung da dặ, taanh n’đooh a dooh lâng bh’rớ bhrợ bh’nooch, prá pr’ma vêy ta xay moon năc c’kir văn hoá cấp k’tiêc k’ruung. Tu cơnh đêêc, bh’rơ zư lêy lâng pa dưr pazêng rau đơ chr’năp pr’hay văn hoá truyền thống anag đhanuôr Cơ Tu năc chr’năp pa bhlâng. Coh cr’chăl ahay HĐND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ơy bhrợ têng bơr nghị quyết ooy bh’rớ zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá đhanuôr Cơ Tu tơợ c’moo 2009 tươc c’moo 2018, lâng c’moo 2018 tươc ooy c’moo 2020. Ting cơnh p’căn A Ting Tươi, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, đhanuôr Cơ Tu đhị chr’hoong xoọc đâu dzợ zư đơc pazêng rau tr’coọ xa nul ty đanh, pazêng rau pr’hát cơnh cha chấp, ba booch, bha dơng k’coon… pazêng rau tr’coọ xa nul cơnh a bel, tr’hen, n’jưl…. Muy rau pr’hát Cơ Tu năc vêy đợ xa nay la lay, hân đhơ cơnh đêêc rau zazum cậ năc apêê ba bi rau dưr vaih tơợ crâng k’coong, pleng k’tiêc lâng coh pr’ăt tr’mông, bh’rớ tr’nêng. P’căn A Ting Tươi xay moon: Zư lêy văn hoá Cơ Tu coh đêêc vêy zư lêy lâng pa dưr pazêng rau pr’hát xa nul Cơ Tu năc đoọng xay bhrợ ha xa nay bh’rớ bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông văn hoá coh zr’lụ đhanuôr ăt mamông, bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, ting n’năc năc đươi dua ha bh’rớ du lịch: “Coh bh’rớ zư lêy chr’hoong Đông Giang t’bhlâng xay bhrợ cơnh đề án âng HĐND chr’hoong ooy bh’rớ zư lêy văn hoá Cơ Tu, coh đêêc vêy pr’hát xa nul Cơ Tu. Coh đề án n’nâu vêy bh’rớ zúp zooi zên đoọng ha pazêng rau nghệ thuật. Chr’năp bhlâng năc đoo bêl bhrợ têng pazêng rau bhiệc bhan năc công p’too moon ha đhanuôr coh bhươl cr’noon, chr’val pr’choom, chêêc zư lêy pazêng rau pr’hát xa nul ty đanh âng a coon coh đoọng ng’zư đơc, biểu diễn. Ting n’năc azi công bhrợ têng bh’rớ pa choom hát pazêng rau pr’hát, pa choom bhrợ bh’nooch đoọng ha lang apêê ta đhâm c’mor đươi tơợ apêê t’cooh ta ha, t’cooh bhươl, đợ manuyh n’năl văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu. Coh ha y chr’hoong Đông Giang t’bhlâng xay bhrợ bh’rớ xrặ cớ pazêng bài bh’nooch, prá pr’ma, chêêc lêy zư đơc pazêng rau pr’hát âng đhanuôr Cơ Tu.”

T’mêê đâu, tỉnh Quảng Nam ơy bhrợ têng xang dự thảo đề án zư lêy rau chr’năp pr’hay văn hoá pazêng acoon coh đhị zr’lụ tỉnh. Rau đêêc, năc pr’đơợ liêm crêê đoọng pazêng vel đong xay bhrợ liêm xang lâh mơ bh’rơ zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu, coh đêêc vêy pazêng rau pr’hát ty đanh âng đhanuôr./.

Đông Giang: Bảo tồn và phát huy các làn điệu dân ca Cơ Tu

                                                                                       PV Hốih Nhàn

Âm nhạc, dân ca, dân vũ từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong đời sống tính thần, là những thành tố tạo nên tinh hoa di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào Cơ. Để các làn điệu dân ca này không bị mai một, thời gian qua các cấp uỷ Đảng, chính quyền huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của các làn điệu dân ca.                                        

Thôn Văn hoá du lịch cộng đồng Bhờ Hôông, xã Sông Kôn, là một trong những thôn làm tốt công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào Cơ Tu, trong đó có dân ca, dân vũ. Bên cạnh câu lạc bô dệt thổ cẩm, đan lát, thôn Bhờ Hồng còn thành lập những câu lạc bộ hát lý, nói lý; câu lạc bộ dân ca, dân vũ, như: cha chấp, k’lới, ba boóch, bha dơng k’coon; tân tung da dặ…thu hút của đông đảo bà con Cơ Tu. Đặc biệt ở thôn Bhờ Hôông, xã Sông Kôn còn có 1 câu lạc bộ dành riêng cho 25 hội viên từ 6 đến 18 tuổi. Tại đây, các em được học múa  tân tung da dặ, đánh trống, đánh chiêng, hát dân ca Cơ Tu. Ông Bh’riu Thiện, già làng thôn Bhờ Hôông cho biết: thường xuyên tuyên truyền đến bà con gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc mình, trong đó có các làn điều dân ca. Ngoài biểu diễn  phục vụ khách du lịch, các câu lạc bộ này còn tham gia biểu diễn tại các lễ hội văn hoá tại tỉnh Quảng Nam và các tỉnh, thành khác trong cả nước: “Công tác bảo tồn văn hoá truyền thống của đồng bào Cơ Tu được chúng tôi thực hiện thường xuyên, nhất là các làn điệu dân ca, nhạc cụ. Không chỉ tuyên truyền, vận động trong thôn chúng tôi, chúng tôi còn đề xuất với xã là tuyên truyền vận động các thôn khác trong xã. Các làn điệu dân ca như cha chấp, k’lới, ba booch, rồi nhạc cụ như khèn, a bel, n’jưl được chúng tôi truyền dạy cho tất cả các bạn trẻ. Nếu thế hệ chúng tôi không truyền lại thì những văn hoá đặc sắc đó sẽ mất đi.”

Theo ông Văn Quý Thành, Giám đốc Trung tâm Văn hoá Thể thao – Truyền thanh Truyền hình huyện Đông Giang: địa phương đã lưu giữ được các nét văn hoá đặc trưng của đồng bào Cơ Tu, trong đó có hát lý, các làn điệu dân ca, dân vũ, sử dụng các loại nhạc cụ và các điệu mua tân tung da dặ. Ông Thành cho biết: Trong thời gian đến, Trung tâm sẽ mở lớp truyền dạy cho lớp trẻ về hát lý, cùng các làn điệu dân ca Cơ Tu khác. Bên cạnh đó, Trung tâm cũng đã thực hiện việc thu âm, ghi hình một số làn điệu dân ca Cơ Tu để lưu giữ, phục vụ cho việc tuyên truyền, hướng dẫn cho các thế hệ trẻ, phổ biến rộng rãi trong nhân dân. Và mục tiêu cuối cùng là để lưu giữ, phát huy các giá trị truyền thống ngàn đời mà cha ông để lại: “Hiện tại trung tâm đã lưu giữ các làn điệu nói lý, cha chấp, k’lới, ba booch và các loại nhạc cụ khác. Hàng năm Trung tâm có kế hoạch tổ chức các hội thi, hội diễn, từ đó chỉ đạo các cơ sở cùng tham gia. Các đợt tham gia hội diễn trong tỉnh, ngoài tỉnh, đơn vị cũng tổ chức tập luyện các làn điệu mang bản sắc văn hoá truyền thống của địa phường mình để quảng bá khắp mọi miền đất nước mình.”

Văn hoá truyền thống của đồng bào Cơ Tu vốn rất phong phú và đa dạng, trong đó điệu tân tung da dặ; dệt thổ cẩm và nghệ thuật nói lý, hát lý được công nhận là Di sản văn hoá cấp quốc gia. Vì thế, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào Cơ Tu là hết sức quan trọng. Thời gian qua HĐND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã xây dựng hai nghị quyết về công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá đồng bào Cơ Tu gia đoạn từ năm 2009 đến năm 2018, và năm 2018 đến năm 2020. Theo bà A Ting Tươi, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, đồng bào Cơ Tu trên địa bàn huyện hiện vẫn giữ được các nhạc cụ truyền thống, các làn điệu dân ca như cha châp, ba booch, bha dơng k’coon… các loại nhạc cụ như a bel, tr’hen, n’jưl…Mỗi làn điệu dân ca Cơ Tu có nội dung riêng nhưng nhìn chung là đều lấy cảm hứng từ thiên nhiên và trong cuộc sống lao động sản xuất và sinh hoạt của bà con.  Bà A Ting Tươi cho biết: Bảo tồn văn hoá Cơ Tu trong đó có bảo tồn và phát huy các làn điệu dân ca Cơ Tu là để phục vụ cho mục tiêu xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, xây dựng nông thôn mới, cùng với đó là phục vụ cho ngành du lịch : “ Trong công tác bảo tồn huyện Đông Giang tiếp tục thực hiện theo đề án của HĐND huyện về công tác bảo tồn văn hoá Cơ Tu trong đó có các làn điệu dân ca Cơ Tu. Trong đề án này có phần việc là hỗ trợ kinh phí cho từng loại nghệ thuật. Đặc biệt là khi tổ chức các lễ hội thì cũng chỉ đạo cho các bà con ở các thôn, xã tập luyện, tìm tòi các làn điệu dân ca truyền thống của dân tộc để lưu giữ, biểu diễn. Cùng với đó chúng tôi cũng tổ chức những buổi truyền dạy các làn điệu dân ca, hát lý cho các thế hệ trẻ thông qua những người già làng, những người am hiểu về văn hoá của đồng bào Cơ Tu. Trong thời gian đến huyện Đông Giang tiếp tục tổt chức thực hiện viết lại những bài hát lý, nói lý, sưu tầm lưu giữ các làn điệu dân ca của đồng bào Cơ Tu.”

Mới đây tỉnh Quảng Nam đã xây dựng dự thảo đề án bảo tồn bản sắc văn hoá các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Đó sẽ là cơ sở để các địa phương làm tốt hơn công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của đồng bào Cơ Tu, trong đó có các làn đều dân ca ./.

                                                                                                                                         (Ảnh: Thìn cbt)

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn