Muy coh 19 cr’noọ bh’rợ âng chr’val vel bhươl t’mêê nắc bh’rợ vệ sinh môi trường. Rau đâu, ngoọ ba buôn bhlầng ha dợ cơnh lâng zr’lụ da ding ca coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh ặt ma mông nắc lêy k’dua pa zay bhrợ têng lâh mơ dzợ. Đhị vel Khe O thị trấn Bình Liêu, chr’hoong Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, đhanuôr Dao đhị đâu ơy pa liêm đong ặt, bhrợ c’lâng lướt vôch âng vel bhươl, crih prih liêm sạch c’lâng c’riing, k’rong n’noh xr’xiing… Bhiệc bhrợ n âu pa căh rau tr’xăl liêm choom coh c’năl âng đhanuôr, tr’xăl pazêng j’niêng cr’bưn căh liêm cơnh lalăm a hay.

Ch’ngai tợơ thị trấn Bình Liêu mơ 10 km, vel Khe O lêy lalay cơnh lâng đhr’năng zu zăng, bấc ma nuyh âng phố thị. Ga ving nắc da ding ca coong, lâh 200 pr’loọng đong đha nuôr đhị đâu zêng nắc ma nuyh Dao, lâng j’niêng bh’rợ bhrợ têng ha rêê đhuôch căh lâh liêm choom. Tợơ bêl xay bhrợ bh’rợ vel bhươl t’mêê, pa dưr pr’dzoọng âng vel Khe O ơy lalay lâng cơnh lâng lalăm a hay. Dóo dzợ đhr’năng t’rí, k’rooch, a tưch a đha băn p’loh lơi, vệ sinh môi trường, c’lâng vel bhươl cung dưr liêm lâh.

Pr’loọng đong amoó Lý Thị Nguyên t’mêê bhrợ đong pr’noong. Lalăm a hay, họom rao, lướt pr’noong zêng tước clung ruộng căh cợ nắc a ral da ding. A moó Lý Thị Nguyên truih: “Lalăm a hay nha nhự bhlầng, chô ooy đong căh dzợ kiêng cha cha tu lalâh nha nhự, k’đhap ặt tớt. Nâu kêi vêy Nhà nước zup zooi bhrợ têng acoon c’lâng lướt nắc lướt ra véch liêm buôn lâh mơ, c’rọol t’rị k’roóc cung ta bhrợ têng coh ch’ngai đong, liêm sạch lâh. Lalăm a hay lêy lướt dzung, công xe đạp tước đăh dứp choóh, nâu kêi nắc xe máy ơy choom lướt tước đong. Lêy liêm sạch cơnh đâu, bhui har coh loom, ặt tớt xợơng l’thai lâh”.

Pazêng apêê pr’loọng đong coh đâu zêng căh vêy đong pr’noong, c’rọol bh’năn ta bhrợ têng đhị toor đong. Vêy đoo pr’loọng đong năc pếch bhrợ bọong phân coh coh đong ặt. T’rịu c’rọoc nắc chọ coh hiên đong, ệê đhó bh’năn bịng tang, bịng đong nắc rau ơu loih coh pr’ặt tr’mông. A moó Tằng Thị Sinh, đhanuôr ặt đhị vel Khe O truih:“Lalăm a hay nha nhự pa  bhlầng, c’lâng nắc grịa c’rọol t’rị k’roọc, c’rọol a’ọc. Nâu kêi nắc c’lâng ơy liêm sạch , lêy vel bhươl ting liêm ang lâh mơ. Vinh dự bhlầng bơơn apêê cán bộ chính quyền nhà nước ơy zup zooi đhanuôr bhrợ pa dưr pazêng vel bhươl liêm cra cơnh đâu”.

Pazêng c’moo đăn đâu, chính quyền chr’val Lục Hồn ơy k’rong xay bhrợ đh’rưah apêê bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê, t’bhlầng bh’rợ xay moon pa dưr dal c’năl bhriêl choom âng đhanuôr. Đh’rưah nắc đươi dua zập tợơ zên bạc zúp zooi âng tỉnh, chr’hoong đoọng k’rong bhrợ têng c’rọol bh’năn, đong pr’noong liêm sạch. Đăn đâu, acoon c’lâng n’juối dal k’nặ 1km bơơn ta bhrợ lâng bê tông, đh’rưah lâng khánh thành “Chung cư t’rị”- cơnh pa prá âng đhanuôr đhị p’loh băn bh’năn k’rong t’mêê bơơn bhrợ têng, nắc ơy bhrợ đoọng vel bhươl Khe O tr’xăl liêm choom. Doó dzợ đhr’năng nha nhự nha nhiệt cơnh lalăm a hay, xăl đếêc nắc pazêng đhăm clung ha roo chệên đoọm rớơc ang, pazêng cr’năn t’rị, cr’năn a’ọc bơơn p’loh băn k’rong. Pa căn Bùi Thị Hồng, Chủ tịch UBND chr’val Lục Hồn đoọng năl, bh’rợ “T’ngay chủ nhật t’viêng” coh bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê lalua nắc ơy n’leh rau liêm choom tợơ đhanuôr: “Xọoc đâu, pa dưr pr’dzoọng âng vel Khe O ơy tr’xăl liêm choom. Xọoc tr’nợơp a zi xiêr zooi đhanuôr, pa choom apêê đoọng ha pêê xăl cơnh c’năl. Bh’rợ xay bhrợ t’ngay chủ nhật t’viêng k’rong k’bhuh cán bộ chr’val, giáo viên đác zup zooi đhanuôr, xoọc tợơp đhanuôr cung căh lâh kiêng ting bhrợ, apêê muy tớt lêy a năm. Tợơ t’pâh, k’dua nắc nâu kêi zập lang đhanuôr ơy đh’rưah ting pâh bhrợ, tợơ đha đhâm c’mor, p’niên k’tứi, tợơ a pêê a đhi amoó zêng lâng apêê bhặ ca coon coh hoọng đoọng lướt crih prih tang c’riing. Zập ngai cung bhui har, đh’rưah ting bhrợ têng”.

Bh’rợ “Quảng Ninh pa zưm c’rơ bhrợ têng vel bhươl t’mêê” coh 10 c’moo hay, đhị chr’hoong Bình Liêu ơy bhrợ vaih c’rơ liêm choom coh zập lang đhanuôr, đh’rưah lâng pa zưm têy bhrợ têng vel bhươl t’mêê ting t’ngay ting liêm nhâm, pr’ặt tr’mông văn hoá, tinh thần âng đhanuôr bơơn ha dưr dal. Pa căn Lê Thị Thu Hương, Phó trưởng phòng k’đhợơng lêy Phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Bình Liêu đoọng năl: “Bh’rợ tr’xăl j’niêng pr’ặt tr’mông cung cơnh pa liêm pr’ặt tr’mông đăh môi trường cung nắc rau k’đháp lâng nắc đhị căh lâh liêm đhị bhrợ têng vel bhươl t’mêê âng chr’hoong Bình Liêu. Cơnh lâng vel Khe O tước nâu kêi nắc ơy tr’xăl zêng, zêng lâng đăh c’năl âng đhanuôr cung lêy nắc bêl tr’mông tr’meh ơy tr’xăl, vêy rau cha ra xập, pr’ặt tr’nợt cung ting liêm sạch lâh mơ, pa bhlầng nắc cơnh k’rang lêy bh’năn băn. Nắc đoo rau pr’chăp âng đhanuôr đhị vel Khe O xoọc đâu”.

Lâng pr’chăp doó k’pân zr’năh k’đhap, chính quyền đh’rưah lâng đhanuôr vel Khe O chr’val Lục Hồn moon lalay lâng chr’hoong Bình Liêu moon za zưm xoọc lalua bhrợ tr’xăl liêm choom pazêng vel bhươl coh đâu. Nắc đoo pr’đợơ đoọng chr’hoong k’noong k’tiếc nâu pa zay lâh mơ đoọng bhrợ pa dưr nắc vel đong k’rơ liêm đăh kinh tế, liêm choom đăh văn hóa - xã hội, chroi k’rong zư nhâm mâng an ninh, trật tự zr’lụ k’noong k’tiếc./.

Chung cư "Trâu" cách nói vui của đồng bào về nơi chăn nuôi gia súc

Chuyển biến vệ sinh môi trường bản làng biên giới

                                                                                                                                   Duy Thái

Một trong 19 tiêu chí của xã nông thôn mới là vấn đề vệ sinh môi trường. Điều này tưởng đơn giản nhưng với khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số lại đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn. Ở bản Khe O thị trấn Bình Liêu, huyện Bình Liêu tỉnh Quảng Ninh, bà con người Dao ở đây đã chỉnh trang nhà ở, làm giao thông nông thôn, vệ sinh đường làng, ngõ xóm, thu gom, xử lý rác thải... Việc làm này thể hiện sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của người dân, thay đổi những tập quán cũ không còn phù hợp.

 Cách thị trấn Bình Liêu chỉ khoảng 10 km, bản Khe O như một không gian đối lập với khung cảnh tấp nập, ồn ào của phố thị. Bao quanh bởi rừng núi, hơn 200 hộ gia đình ở đây đều là người Dao, với tập quán canh tác thuần nông lạc hậu. Từ khi triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, bộ mặt của bản Khe O đã khác xưa nhiều. Không còn cảnh trâu bò lợn gà thả rông, vệ sinh môi trường, đường làng ngõ xóm cũng trở nên khang trang hơn.

Gia đình chị Lý Thị Nguyên vừa xây được nhà tắm, nhà tiêu. Trước đây, việc vệ sinh cá nhân của các thành viên trong gia đình đều ở ngoài đồng ruộng hoặc bìa rừng. Chị Lý Thị Nguyên thật thà kể: “Trước kia bẩn lắm, nhìn thấy về nhà không ăn được đâu, khó chịu lắm. Bây giờ được Nhà nước hỗ trợ về con đường đi lại thì tiện hơn, chuồng trâu thì chuyển đi xa cũng sạch lắm. Trước thì phải đi bộ vác xe đạp xuống dưới kia, bây giờ thì xe máy đi được đến tận nhà rồi. Nhìn thấy sạch sẽ thế này thì cũng thấy phấn khởi, thoáng lắm.”

Tất cả hộ dân ở đây đều không có nhà vệ sinh. Chuồng trại được xây ngay cạnh nhà ở. Thậm chí, nhiều gia đình còn để hố đựng phân khô ngay trong nhà. Từng đàn trâu được cột buộc trước hiên nhà, chất thải ngập ngụa là hình ảnh quen thuộc. Chị Tằng Thị Sinh, người dân bản Khe O kể: “Trước kia nó bẩn kinh khủng lắm, đường thì gần chuồng trâu, lại xây cả chuồng lợn nữa. Bây giờ được đi trên đường sạch sẽ thấy vui hơn, thấy bản mình đẹp hơn. Rất vinh dự được các cán bộ chính quyền nhà nước đã giúp dân làm được những thôn đẹp như thế này.”

Những năm gần đây, chính quyền xã Lục Hồn đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp xây dựng nông thôn mới, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân. Đồng thời, tận dụng các nguồn chính sách hỗ trợ của tỉnh, huyện để đầu tư cho các hộ xây dựng chuồng trại, nhà tắm, nhà tiêu hợp vệ sinh. Gần đây, con đường dài gần 1 km được bê tông hóa đã hoàn thành, cộng với việc khánh thành “Chung cư trâu”- cách nói vui của đồng bảo về nơi chăn thả gia súc tập trung được đầu tư xây mới đã khiến cho bộ mặt bản làng Khe O thay đổi nhanh chóng. Bà Bùi Thị Hồng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn, cho biết phong trào "Ngày chủ nhật xanh" trong chiến dịch xây dựng Nông thôn mới thực sự đã nhận được những tín hiệu tích cực từ phía người dân:“Hiện nay bộ mặt của thôn Khe O đã thay đổi rất nhiều. Ban đầu chúng tôi xuống giúp người dân, hướng dẫn họ để họ tự thay đổi nhận thức. Việc triển khai Ngày chủ nhật xanh huy động lực lượng cán bộ xã, giáo viên lên hỗ trợ thì ban đầu bà con cũng chưa ủng hộ nhiệt tình đâu, chỉ ngồi xem. Qua vận động thì bây giờ tất cả các tầng lớp đã vào cuộc, từ thanh niên, trẻ nhỏ, từ các chị em cõng cả con trên lưng để đi quét dọn vệ sinh môi trường. Mọi người rất phấn khởi, hào hứng ủng hộ phong trào.”

Phong trào “Quảng Ninh Chung sức xây dựng nông thôn mới” trong 10 năm qua tại huyện Bình Liêu đã tạo được sức lan toả trong mọi tầng lớp nhân dân, với mục tiêu chung xây dựng nông thôn ngày một khang trang, đời sống văn hoá, tinh thần của người dân được cải thiện. Bà Lê Thị Thu Hương, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Bình Liêu, cho biết: “Việc thay đổi tập quán sinh hoạt cũng như việc cải thiện đời sống về môi trường cũng chính là nút thắt và là điểm yếu nhất trong xây dựng nông thôn mới của huyện Bình Liêu. Đối với bản Khe O đến giờ phút này hoàn toàn thay đổi, kể cả trong nhận thức bà con cũng thấy rằng là khi cuộc sống đến giờ thay đổi rồi, có cái ăn cái để rồi thì thấy cuộc sống sạch sẽ hơn, không khí thoáng đoãng hơn, đặc biệt là biết chăm sóc vật nuôi như thế nào. Đó chính là cảm nhận của bà con ở Khe O ngay lúc này.”

Với tinh thần không ngại khó ngại khổ, chính quyền cùng người dân bản Khe O xã Lục Hồn nói riêng và huyện Bình Liêu nói chung đang thực sự làm thay đổi bộ mặt của những bản làng nơi đây. Đó là cơ sở để huyện biên giới này tiếp tục phấn đấu xây dựng là một địa phương mạnh về kinh tế, tiến bộ về văn hóa - xã hội, góp phần vào giữ vững an ninh, trật tự vùng biên./.

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn