Cố đô Huế căh muy tr’haanh bâc ngai năl tu cruung k’tiêc liêm pr’hay năc dzợ coh đâu zư đơc c’leh lịch sử coh cung đình bhua Nguyễn cơnh lâng apêê bh’rợ choh bhrợ bâc ơl. Coh đêêc, Đại Nội Huế năc muy coh apêê c;kir âng C’bhuh c’kir Cố đô Huế âi bơơn UNESCO xay moon năc C’kir Văn hóa bha lang k’tiêc. C’năt t’ruih “Chơơc bơơn năl zâp đhị liêm pr’hay” t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zơc tươc lum lâng t’bơơn năl râu liêm pr’hay âng Đại Nội Huế, đhị âng bhua Nguyễn ăt bhrợ coh prang 140 c’moo (1805-1945).

  Ăt đhị toor k’ruung Hương liêm pr’hay, Đại Nội Huế vêy pa zêng đhăm bhưah 520 hecta, pa zêng Kinh Thành, Hoàng Thành lâng Tử Cấm Thành cơnh lâng 140 bh’rợ choh bhrợ pa căh đoọng ha c’rơ âng đong bhua Nguyễn.

  Lươt z’lâh acoon c’lâng gâm ngut âng phượng vĩ, c’riing Ngọ Môn, muy coh 4 c’riing moot ooy Hoàng thành dưr n’leh cơnh lâng bh’rợ pa bhlâng liêm pr’hay. Ngọ Môn n’jưah năc c’riing bha lâng, n’jưah năc râu pa căh chr’năp âng Hoàng Thành, bơơn bhrợ pa dưr c’moo 1833 đhị lang bhua Minh Mạng. C’riing n’nâu năc bơơn t’hơ muy bêl bhua luh moot Hoàng Thành lâng vêy c’bhuh clai đhân ting căh câ bêl vêy apêê t’mooi tơợ k’tiêc k’ruung n’lơơng tươc. P’loọng Ngọ Môn veey 3 c’lâng lươt tân jiing jiing, coh đêêc Ngọ Môn đơc đoọng ha bhua lươt, n’đăh a đai Giáp Môn lâng n’đăh a toọm Giáp Môn đơc đoọng ha quan văn, quan võ coh c’bhuh clai đhân. Đăn đêêc năc bơr c’lâng lươt cớ năc đơơng âng đhd’nơc n’đăh a đai Dịch Môn lâng a toọm Dịch Môn đơc đoọng ha c’bhuh lính tráng, ruôih, a xêêh ting lươt. Nâu câi, a hêê đh’rưah lâng ma nưih xay moon đoọng ha t’mooi Trương Thị Thu Hà, Trung tâm Zư đơc c’kir cố đô Huế lươt la lêy C’riing Ngọ Môn, Đại Nội Huế: “C’riing Ngọ Môn z’moh n’đăh Nam, c’riing n’nâu năc bơơn ta hơ bêl bhua căh cậ c’bhuh clai đhân âng bhua luh moot. Ta ling lêy ooy n’đăh piing c’riing năc c’bhuh lầu, moon năc lầu Ngũ Phụng, bơơn cha pợ lâng 9 chr’pợ lâng lêy tơợ piing ooy dup cơnh 5 p’nong phụng xooc đhêr n’năng. Đhị đâu dưr vaih muy đhr’niêng bh’rợ pa bhlâng chr’năp âng đong bhua, moon năc Truyền Lô, choom năl năc t’đang đh’nơc apêê tiến sĩ thi đỗ  Triều Nguyễn. T’ngay 30/8/1945, bhua Bảo Đại ha tộ đhị đâu, đhị râu đương lêy âng 20 bhan đha nuôr Huế, pa lưch chế độ bhua chúa phong kiến.”

  Đhị c’riing Ngọ Môn, ahêê vêy lươt đhị poong Trung Đạo đoọng moot ooy điện Thái Hòa. Nâu đoo năc bêệ poong ta poong đhị a boc Thái Dịch, coh mị n’đăh đưl poong vêy t’noọl bhrợ lâng đồng bơ0ơn pa chăm lâng pháp lam xơơng pr’hoọm bhưưng ang. Điện Thái Hòa bơơn bhrợ pa dưr c’moo 1805 đhị lang bhua Gia Long. T’piing lâng apêê cung điện  n’lơơng coh Huế, điện Thái Hòa năc bh’rợ choh bhrợ chr’năp bhlâng tu nâu đoo năc đhị đơc tr’nơt âng bhua, pa căh đoọng ha chr’năp âng nhà nước phong kiến. ting cơnh xay moon âng Trương Thị Thu Hà, Thái Hòa năc đoo râu ăt pa zum liêm crêê, bh’rợ bhrợ bhua năc choom năl bhrơợng, năl đhu đoọng k’đhơợng xay đha nuôr, k’tiêc k’ruung:“Đhr’nong điện Thái Hòa n’nâu bơơn bhrợ pa dưr coh muy pr’đơợ pa bhlâng dal, chr’pợ đệ tu plêêng k’tiêc miền Trung boo tuh dưr vaih ta luôn cr’đơơng tươc bh’rợ choh bhrợ cung đình Huế. L’lăm, điện Thái Hòa năc muy tang bơơn moon năc Đại Triều Nghi, pa zêng 3 tầng tang. Nâu đoo năc đhị ta bhrợ đhr’niêng Đăng Quang, t’ngay n’niên âng bhua,  bâc g’luh đương hơnh deh apêê t’mooi k’tiêc k’ruung n’lơơng lâng apêê g’luh đại triều bơơn bhrợ 2 chu moot t’ngay 1 lâng t’ngay 15 âm lịch zâp c’xêê. Moot coh điện Thái Hòa,  đhị moh măt hêê năc đoo tr’nơt âng 13 cha năc bhua đong Nguyễn bơơn đơc coh muy bêệ tháp 3 tầng. Bh’rợ n’nâu bơơn bhrợ bhr’lậ bâc chu đhị triều apêê bhua, choom moon bhlâng năc âng triều đình đong Nguyễn, đh’hí đhí moot hân noo ch’noọng, ngăn moot hân noo c’loot.”

  N’đăh hoọng điện Thái Hòa năc Tử Cấm Thành, đhị cha ăt âng Hoàng gia. Coh cr’loọng Tử Cấm Thành vêy dâng 40 bh’rợ choh bhrợ ga măc k’tứi, choom moon bhlâng năc Điện Cần Chánh, đhị bhua bhrợ bhiêc lâng bhrợ têng g’luh bhiêc bhan cha ộm; Điện Càn Thanh, đhị bhua cha, bêch; điện Khôn Thái, đhị ăt âng Hoàng Quý Phi, k’điêl tơơm âng bhua; Tả Vu lâng Hữu Vu… Xooc đâu, đong hat đơc đoọng ha bhua quan lâng Thái Bình Lâu năc đhị đọc sách, đhêy ăt âng bhua.

  Tươc lâng Đại Nội Huế, ahêê dzợ bơơn ting pâh la lêy, chơơc lêy apêê bh’rợ choh bhrợ la lay cơnh: Thế Miếu, đhị bhuôih 13 cha năc bhua triều Nguyễn; Hiển Lâm Các, đhị xay moon đơc c’rơ g’lêêh âng apêê bhua Nguyễn lâng apêê công thần âi vêy c’rơ g’lêêh bhrợ pa dưr lâng zư lêy k’tiêc k’ruung; Cửu đỉnh, 9 bêệ đỉnh đồng ga măc bhlâng Việt Nam, c’leh ha râu ca van ca bhố, pa zum âng k’tiêc k’ruung lâng cr’noọ cr’niêng triều đại nhâm mâng…

  Ngai âi muy chu tươc Đại Nội Huế, năc roop căh choom ha vil đợ cung điện ga măc liêm, đền đài lâng đong bhuôihs ga măc ga mai âng 13 cha năc bhua triều Nguyễn. Nâu đoo công năc râu xay moon âng a noo cao Minh Tâm, t’mooi tơợ thành phố Vũng Tàu lâng a moó Nguyễn Trần Nguyên Ngọc, t’mooi tơợ thành phố Hồ Chí Minh:“G’luh tr’nơơp a cu tươc Huế, bơơn moot ooy Đại Nội ting la lêy đợ đong xang âng apêê bhua bhrợ t’vaih. Xơợng coh loom luônh bhui har, lâng kiêng lươt lêy pa lưch apêê bh’rợ coh đâu. A cu lêy apêê đong xang bơơn zư đơc pa bhlâng liêm. Lâh n’năc, a cu lêy cruung k’tiêc coh đâu pa bhlâng liêm, têêm ngăn, acoon ma nưih Huế năc liêm dha nui.”

  Bêl tươc đâu năc coh loom cu bâc cơnh u vêy, n’jưah bhui har bêl bơơn lươt la lêy, n’jưah c’jệ lêy đợ đong xang liêm pr’hay âng cung đình a hat, dhd’rưah lâng công lêy ha der loom đhị c’moo c’xêê âng coh đâu âi z’lâh.”

  Lâh Đại Nội Huế, đhăm k’tiêc cố đô dzợ tr’haanh tu c’bhuh ping xal âng apêê bhua đong Nguyễn. Muy ping xal vêy muy cơnh la lay n’đhang zêng năc đợ bh’rợ liêm pr’hay bơơn bhrợ pa dưr đhị cruung k’tiêc liêm pr’hay âng k’tiêc Huế. Muy chu tươc lâng Huế,  tươc la lêy lâng bơơn năl c’bhuh c’kir âi bơơn UNESCO xay moon năc C’kir Văn hóa Bha lang k’tiêc, đoọng bơơn năl ghit lâh mơ ooy râu liêm pr’hay coh đhăm k’tiêc âng apêê bhua đong Nguyên ăt bhrợ đhị prang 140 c’moo đha nuôr ớ !

Đến cố đô Huế, khám phá lịch sử cung đình triều Nguyễn

                                                                                                      PV VOV Miền Trung

          Cố đô Huế không chỉ nổi tiếng bởi khung cảnh thiên nhiên thơ mộng mà nơi đây còn ghi dấu lịch sử chốn cung đình triều Nguyễn với những công trình kiến trúc đồ sộ. Trong đó, Đại Nội Huế là một trong số các di tích thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. CM Khám phá vẻ đẹp muôn nơi hôm nay, mời bà con và các bạn đến thăm và khám phá vẻ đẹp cổ kính của Đại Nội Huế, nơi đóng đô của vương triều nhà Nguyễn trong suốt 140 năm (1805-1945).

          Nằm bên bờ sông Hương thơ mộng, Đại Nội Huế có tổng diện tích 520 héc ta, gồm Kinh Thành, Hoàng Thành và Tử Cấm Thành với 140 công trình kiến trúc đại diện cho sức mạnh của triều đại nhà Nguyễn.

          Đi qua con đường rợp bóng phượng vĩ, cổng Ngọ Môn, một trong 4 cổng dẫn vào Hoàng thành hiện ra với kiến trúc vô cùng độc đáo. Ngọ Môn vừa là cổng chính, vừa là bộ mặt của Hoàng thành, được xây dựng vào năm 1833 dưới thời vua Minh Mạng. Cổng thành này chỉ được mở khi vua ra vào Hoàng thành và có đoàn ngự đạo theo hầu hoặc khi tiếp kiến các sứ thần ngoại quốc. Cửa Ngọ Môn có 3 lối đi song song, trong đó Ngọ Môn dành cho vua đi, Tả Giáp Môn và Hữu Giáp Môn dành cho quan văn, quan võ trong đoàn ngự đạo. Kế bên là hai lối đi nữa mang tên Tả Dịch Môn và Hữu Dịch Môn dành cho lính tráng, voi ngựa theo hầu. Bây giờ, chúng ta hãy cùng hướng dẫn viên Trương Thị Thu Hà, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế tham quan Cổng Ngọ môn, Đại Nội Huế: “Cổng Ngọ Môn quay mặt về hướng Nam, cổng này chỉ mở khi vua và đoàn tùy tùng đi qua. Nhìn lên phí trên cổng là hệ thống lầu, gọi là lầu Ngũ Phụng, được lợp bằng 9 mái và nhìn trên cao xuống giống như 5 con phụng đang xòe cánh. Nơi này diễn ra một lễ nghi rất quan trọng của triều đình, gọi là Truyền Lô, nghĩa là xướng tên các tiến sĩ thi đỗ triều Nguyễn. Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại đã thoái vị tại đây trước sự chứng kiến của 20 vạn người dân Huế, chấm dứt chế độ quân chủ phong kiến.”

          Qua cổng Ngọ Môn, chúng ta sẽ đi trên cầu Trung Đạo để vào điện Thái Hòa. Đây là cây cầu bắc qua hồ Thái Dịch, ở mỗi đầu cầu có trụ bằng đồng được trang hoàng bằng pháp lam năm màu rực rỡ. Điện Thái Hòa được xây dựng vào năm 1805 dưới triều vua Gia Long. So với những cung điện khác ở Huế, điện Thái Hòa là công trình kiến trúc quan trọng nhất vì đây là nơi đặt ngai vàng của nhà vua, tượng trưng cho quyền lực của nhà nước phong kiến. Theo hướng dẫn viên Trương Thị Thu Hà, Thái Hòa có nghĩa là sự hòa hợp, đạo làm vua thì phải biết cương, biết nhu để trị vì thiên hạ: “Ngôi điện Thái Hòa này được xây dựng trên một nền móng rất cao, mái thấp vì khí hậu miền Trung bão lụt xảy ra thường xuyên ảnh hưởng đến kiến trúc cung đình Huế. Trước mặt điện Thái Hòa là một cái sân được gọi là Đại Triều Nghi, gồm 3 tầng sân. Đây là nơi diễn ra các lễ Đăng Quang, sinh nhật vua, những buổi đón tiếp sứ thần chính thức và các buổi đại triều được tổ chức 2 lần vào ngày mồng 1 và 15 âm lịch hàng tháng. Vào trong điện Thái Hòa, trước mặt chúng ta là ngai vàng của 13 vua triều Nguyễn được đặt trên một cái tháp 3 tầng. Công trình này đã được tu sửa rất nhiều lần dưới triều các vị vua, tiêu biểu cho kiến trúc của triều đình nhà Nguyễn, mát mẻ vào mùa hè, ấm áp và mùa đông.”

  Phía sau điện Thái Hòa là Tử Cấm Thành, nơi ăn ở sinh hoạt của Hoàng gia. Bên trong Tử Cấm thành có khoảng 40 công trình kiến trúc qui mô lớn nhỏ khác nhau, tiêu biểu như Điện Cần Chánh, nơi vua thiết triều và tổ chức yến tiệc; Điện Càn Thanh, nơi vua ăn, ngủ; điện Khôn Thái, nơi ở của Hoàng Quý Phi, vợ chính của vua; Tả Vu và Hữu Vu… Hiện nay, trong Tử Cấm Thành còn 2 công trình là Nhà hát Duyệt Thị Đường, nhà hát dành cho vua quan và Thái Bình Lâu là nơi đọc sách nghỉ ngơi của vua.

  Đến với Đại Nội Huế, chúng ta còn được tham quan, tìm hiểu các công trình kiến trúc khác như: Thế Miếu, nơi đặt án thờ 13 vị vua triều Nguyễn; Hiển Lâm Các, nơi ghi lại công lao của các vua Nguyễn và các công thần đã có công dựng nước và giữ nước;  Cửu đỉnh, 9 cái đỉnh đồng lớn nhất Việt Nam, biểu tượng cho sự giàu đẹp, thống nhất của đất nước và ước mơ triều đại mãi vững bền…

  Ai đã một lần đến Đại Nội Huế, chắc hẳn không quên những cung điện nguy nga, đền đài và miếu thờ bề thế của 13 vị vua triều Nguyễn. Đây cũng là cảm nhận của anh Cao Minh Tâm, du khách đến từ thành phố Vũng Tàu và chị Nguyễn Trần Nguyên Ngọc, du khách đến từ thành phố Hồ Chí Minh:“Lần đầu tiên tôi đến Huế, được vào Đại Nội tham quan những công trình các vua đã tạo ra. Cảm giác của tôi rất là vui, hào hứng, thích thú và muốn tham quan hết các công trình. Tôi thấy các công trình kiến trúc được bảo tồn rất tốt. Ngoài ra thì tôi thấy phong cảnh nơi đây rất đẹp, yên bình, con người Huế thì nhẹ nhàng, thân thiện với khách”

  “Khi đến đây thì trong lòng em có rất nhiều cảm xúc, vừa phấn khích khi được tham quan, khám phá, vừa vui vì được chứng kiến những tác phẩm độc đáo của cung đình ngày xưa, đồng thời cũng thấy bồi hồi về những thăng trầm lịch sử mà nơi này đã trải qua. Em rất vui nếu được đến Huế tham quan lần nữa.”

  Ngoài Đại Nội Huế, mảnh đất cố đô còn nổi tiếng bởi khu lăng tẩm của các vị vua nhà Nguyễn. Mỗi lăng có một sắc thái riêng nhưng đều là những công trình kiến trúc độc đáo được xây dựng trên khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp và thơ mộng của xứ Huế. Hãy một lần đến Huế, tham quan và khám phá Quần thể di tích đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, để cảm nhận rõ hơn về những thăng trầm của lịch sử, nơi đóng đô của vương triều nhà Nguyễn trong suốt 140 năm bà con nhé!

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn