Pr’lúh cr’ay ta buur nắc muy cr’ay buôn trơơi boọ tu vi rút bhrợ t’váih. Hân noo ha ọt ha pruốt nắc bêl buôn váih pr’lúh ta buur bấc bhlâng. Pr’lúh ta buur buôn u trơơi bhlâng nắc c’lâng pr’hơơm. Bêl ngai crêê pr’lúh ta buur pa prá, chéh cắh cậ k’oóh… nắc vi rút ting lướt c’lâng cr’chóh, đh’mâl ch’đéh ooy lơơng. Ha dang đợ cr’chóh lâng đh’mâl n’nâu crêê ch’đéh ooy ngai, nắc a đoo nắc crêê u trơơi cr’ay, tu cơnh đêếc buôn dưr váih pr’lúh. cr’ay ta buur n’nâu buôn u trơơi lâng dưr váih cóh zấp ngai, cắh cậ buôn lum bhlâng nắc p’niên cắh tước 10 c’moo, cóh bấc đhị ặt bha bhụ bấc rụp, cơnh đong pa ặt p’niên, trường học…. c’nặt t’rúih “ ma nứih pa dứah đh’réh cr’ay âng bhươl cr’noon” bêl đâu, azi xay đui đoọng muy bơr cơnh cha groong pr’lúh cr’ay ta buur n’nâu:

C’léh âng pr’lúh cr’ay ta buur:

Buôn lêy, cr’chăl tơợp váih nắc dâng 2-3 tuần tơợ bêl tơợp boọ vi rút tước bêl dưr plóh cr’ay. Tr’nơợp ngai crêê cr’ay n’nâu buôn  xơợng ga lêếh ca bao, k’ay a cọ, k’hir, hooi đh’mâl, ca ay pr’loọng lâng ca coọt.  cóh n’căr dưr n’léh pr’bhlốp tơợ a cọ, ooy mắt nắc r’dợ xiêr tước prang a chắc a zân. Xang n’nắc. đợ pr’đôm n’nâu dưr váih p’nung dâng 8-10 tiêng nắc p’đoóh p’nung. Cr’ay đănh tơợ 7-10 t’ngay. Ha dang doó vêy cr’đơơng râu rí, nắc đợ pr’đôm n’nâu đấh u goóh lâng u dứah, doó u đớc đhôn, n’đhơ cơnh đêếc, ha dang crêê nhiễm trùng nắc buôn đớc đhôn. Ngai crêê cr’ay ta buur buôn dưr váih bấc pr’đôm vêy ngai lấh 500 đhị.

Buôn cr’đơơng âng cr’ay ta buur:

N’đhơ nắc cr’ay doó lấh cr’pân, doó lấh u ngân, nắc muy apêê pr’đôm dưr váih prang a chắc a zân, n’đhơ cơnh đêếc ta buur công buôn cr’đơơng bấc cơnh. Doó ngân nắc buôn nhiễm trùng cóh n’căr đhị  vêy pr’đôm; ngân nắc buôn nhiêm trùng aham,  viên a bốc… pân đil xoọc ặt k’đháp nắc buôn bha da, cắh cậ nắc buôn k’coon crêê hiích bưr, a cọ a k’tứi, oom oóch,…

Cha groong cr’ay ta buur:

 Cr’ay ta buur u trơơi đấh pa bhlâng. Ngai crêê ca ay n’nâu buôn u trơơi ooy apêê n’lơơng 5 t’ngay l’lăm lâng xang bêl dưr plóh pr’đôm lâng doó dzợ choom u trơơi bêl apêê pr’đôm cóh a chắc  âi zêng p’đoóh lâng goóh dứah. Cr’ay dzợ vêy choom u trơơi đhị xa nập xập, pr’đươi pr’dua n’lơơng âng ma nứih ca ay âi đươi dua.

Zấp ngai zêng  choom năl cha groong pr’lúh ta buur lâng bh’rợ tiêm vắc xin cha groong pr’lúh. nâu đoo nắc đợ bh’rợ yêm têêm lâng cha choom bhlâng. Vắc xin âi bơơn xay moon nắc choom zư lêy dal lấh 97% lâng đănh tất lang. t’ngay c’xêê tiêm cha groong pr’lúh ta buur nâu cơnh:

- tiêm mũi 1 đoọng ha zấp ngai tơợ 12 c’xêê nắc a tếh.

- tiêm mũi 2 nắc p’ghít ha mũi 1 cr’chăl đănh nắc 6 tuần  nắc a tốh tơợ bêl xang tiem mũi 1.

* P’ghít:

- cắh tiêm vắc xin ta buur đoọng ha ngai xoọc ặt k’đháp.

- pân đil  tơợ 15-49 c’moo choom tiêm vắc xin ta buur bêl cắh âi ặt k’đháp 3 c’xêê.

Lấh n’nắc, Trung tâm Y tế Dự phòng Đà Nẵng, zấp ngai choom tiêm cha groong ta buur đhị apêê Đội Y tế dự phòng âng apêê Trung tâm Y tế ặt cóh vel đong apêê quân chr’hoong.

Bêl cóh prloọng đong vêy ngai creê pr’lúh ta buur, kiêng doó u trơơi boọ ooy lơơng, ma nứih ca ay choom zư x’mir lêy cơnh đâu:

* Cơnh lâng ma nứih ca ay nắc choom:

- Ặt cóh phòng la lay, vêy p’loọng a lúh, choom đhí mật, cr’chăl ặt la lay nắc dâng 7-10 t’ngay tơợ bêl bơơn năl vêy pr’lúh đợ tước bêl apêê pr’đôm âi zêng p’đoóh lâng goóh.

- Đươi dua pr’dươi pr’dua la lay: khăn dzuụt mặt, ly, c’bát, zr’híic, đhuốh.

- Rao hoọm pa liêm zấp t’ngay lâng đác bhoóh ta bha.

- C’clêy xa nập hoọm buốch pa liêm.

- oó xập xa nập âng cơợng, xiên. Xập xa nập c’đắ, n’hil.

- Cơnh lâng p’niên: cắt lơi c’ríah, rao têy dzung pa liêm, choom gloóp gr’loóp têy đoọng rơớt doó choom nhiễm trùng, tu p’niên buôn ga bhái k’boóc bhrợ tr’loó n’căr lâng buôn u bhíh.

- cha đợ ch’na âng nhum, đa đác, buôn n’lơợn, ộm bấc đác, pa bhlâng nắc đác p’lêê p’coo.

- đươi đác t’viêng Milian đoọng tụ đhị apêê pr’đôm âi p’đoóh p’nung.

- đhr’năng k’hir ngân, choom đươi apêê z’nươu pa xiêr k’hir  n’đhang nắc vêy râu xay moon âng bác sĩ, choom đươi dua kháng sinh ha dang crêê  nhiễm trùng: pr’đôm p’nung, éh bhrôông zr’lụ pr’đôm n’nắc…. cắh choom đươi dua z’nươu Aspirin đoọng pa xiêr k’hir.

- Ha dang ma nứih ca ay bơơn xơợng: k’đháp cóh a chắc a rang, k’bao ga lêếh, jứih, l’ngắt cắh cậ glúh a ham đhị pr’đôm nắc choom đấh đơơng âng tước cơ sở y tế đoọng ch’mệêt zư pa dứah.

* Cơnh lâng ma nứih đong:

- Oó lấh ặt dăn lâng ma nứih ca ay: bêl ặt tợt nắc choom pâr boóp. Xang bêl ặt tợt nắc choom dấh rao têy lâng xà phòng.  Pa bhlâng nắc đợ pân đil xoọc ặt k’đháp cắh choom ặt đăn lâng ngai crêê ca ay.

- pa liêm tool léh âng ma nứih ca ay: rao tool, tr’nợt pa pan, zường tủ, pr’đươi pr’dua âng ma nứih ca ay zấp t’ngay lâng đác Javel, cắh cậ đác CloraminB, xang n’nắc rao cớ lâng đác ch’ngáach. Cơnh lâng đợ pr’đươi pr’dua ta tứi choom đơơng puốh ooy p’răng./.

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn