Ặt đhị bôl da ding liêm pr’hay, vel Ta Lang, chr’val Bha Lêê, chr’hoong Tây Giang vêy 85 pr’loọng đong đhanuôr lâng lâh 360 cha nắc nắc ma nuyh Cơ Tu ặt ma mông lâng bh’rợ ha rêê ha lai. Coh dưp a ral da ding Ta Lang nắc k’ruung đác Ch’Rlang t’viêng mát prang c’moo. Poong t’dông ta bhrợ lâng nam pa tệêt vel Ta Lang lâng c’lâng Hồ Chí Minh lịch sử  nắc muy c’lâng nâu a năm choom lướt ooy lơơng. Tr’mông tr’meh âng đhanuôr Cơ Tu đhị đâu dzợ zư liêm chr’năp văn hoá vel đong.

Z’lâh poong t’dông nắc tước vel Du lịch crâng đác Ta Lang, ngai tước đâu zêng lêy tr’mông tr’meh lang nâu kêi căh dzợ cơnh a đay xoọc ặt ma mông. Ting moọt đhậu ooy c’loọng vel, pleng k’tiếc aih l’thai; c’lâng p’rang liêm sạch bơơn quy hoạch, ra pặ liêm cơnh lâng apêê t’nil pa căh ghit liêm, tơơm n’loong chặt vaih coh toor đong  pa căh chr’năp pr’ặt tr’mông cơnh ty đanh a hay… Lâng nắc cung đhị liêm pr’hay bhlầng đoọng t’pâh dzung t’mooi tước ooy zr’lụ k’tiếc nâu. Anoo Nguyễn Công Khanh t’mooi blo tợơ tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon:“Acu tước cha ơh bấc ooy ha dợ tước đâu nắc lêy pleng k’tiếc aih l’thai bhlầng, đui cơnh a cu pr’chăp xợơng. Đhanuôr dzợ zư liêm chr’năp pr’ặt tr’mông cơnh ty đanh a hay. A cu ặt coh đâu 2 t’ngay đoọng ting chếêc năl pr’ặt tr’mông âng đhanuôr coh đâu.”

Cr’nọo bh’rợ du lịch crâng đác vel Ta Lang nắc muy coh pazêng cr’nọo bh’rợ ặt coh Dự án Trường Sơn Xanh âng Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ đhị tỉnh Quảng Nam zup zooi. Cr’nọo bh’rợ nâu t’hước tướcc pa liêm, pa dưr tr’mông tr’meh âng đhanuôr, pa dưr lứch pr’đợơ choom đươi dua đoọng đơơng chô rau liêm choom đoọng ha đhanuôr vel bhươl, pa dưr dal bh’nơơn chếêc năl âng t’mooi lâng t’bhlầng zư lêy bấc rau sinh học tợơ rau p’too pa choom đăh crâng đác lâng văn hoá vel đong. T’cooh Đỗ Đăng Tèo, Phó Giám đốc Dự án Trường Sơn Xanh đọong năl: “Vel Ta Lang xọoc vêy 85 pr’loọng. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng bơơn bh’nơơn dal đoọng ha đhanuôr, nắc lêy pa căh lâng cr’noọ bh’rợ du lịch crâng đác đhị vel bhươl nắc muy coh pazêng c’lâng bh’rợ đoọng đhanuôr pa dưr tr’mông tr’meh, pa xiêr bh’rợ đương g’nưm tợơ crâng. Ha dang bh’rợ nâu ta bhrợ têng liêm choom nắc t’vaih bhiệc bhrợ đoọng 3-300 cha nắc coh  vel. M’jưah lâng đếêc, Dự án Trường Sơn Xanh dzợ vêy bh’rợ bhrợ pa dưr apêê tr’nêng ty đanh cơnh t’taanh lâng choh tơơm za nươu… chroi k’rong t’vaih bh’nơơn bh’rợ đoọng ha pazêng đhanuôr mơ dzợ. Cơnh đếêc, pazêng đhanuôr bơơn pay pa chô bh’nơơn tợơ  bh’rợ du lịch nâu nắc pa xiêr rau zr’năh k’đhap g’nưm tợơ crâng.”

Cr’noọ bh’rợ du lịch đhị Ta Lang dzợ zư liêm chr’năp ặt ma mông cơnh ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu, xang nắc pa zưm, bhrợ t’vaih apêê cr’nọo bh’rợ, dịch vụ lơơng đoọng choom t’pâh đhanuôr ặt đhêy coh 2 t’ngay 1 ha dưm. Anoo A Lăng Sen, Phó Bí thư đh’rưah bhrợ Trưởng vel âng vel Du lịch crâng đác Ta Lang, chr’val Bha Lêê đọong năl, tr’mông tr’meh âng đhanuôr Cơ Tu tợơ lang a hay nắc ma mông tr’pác tr’đoọng, ta k’er da dô đh’rưah, tu cơnh đếêc bêl bhrợ têng cr’noọ bh’rợ du lịch vel bhươl coh đâu, nắc zêng ma nuyh coh vel Ta Lang zêng đh’rưah pa zưm têy bhrợ têng. Zập pr’loọng ting pâh 1 căh 2 c’nặt bh’rợ, lêy ting pr’đợơ, cơnh kiêng bhrợ, cơnh ooy đoọng zập ngai coh vel bơơn đớp pay rau liêm choom tợơ du lịch. Anoo A Lăng Sen moon: “Mơ chu vêy k’bhuh t’mooi tước ooy vel nắc a zi ta luôn k’dua 30-50 cha nắc coh vel ting pâh. Đọong bhrợ têng liêm bhiệc t’pâh t’mooi, Ban k’đhợơng lêy vel k’rong zập đhanuôr, xang nắc ra pặ bh’rợ ghit đoọng ha zập cha nắc lalăm đếêc. A zi cung ta xay nắc vêy bơơn zên bấc nắc tr’chia bấc, bơơn m’bứi nắc tr’đoọng m’bứi”.

Tước ooy vel Du lịch crâng đác Ta Lang, t’mooi nắc bơơn chếêc năl tr’mông tr’meh zập t’ngay, văn hoá âng ma nuyh Cơ Tu. Tr’nợơp nắc đăh xa nập xập, bơơn xăl tợơ tợơp moọt ooy vel. Pleng t’ngay t’mooi nắc bơơn chếêc năl pr’ặt tr’mông coh bè cram đoọng t’bơơn a xiu tợơ k’ruung Ch’rlang t’viêng liêm; mọot ooy crâng cha ơh coh c’lâng Hồ Chí Minh lịch sử n’juôi dal 12km; tước lêy địa đạo cách mạng Axò, chr’val A Nông tor đếêc. Ha dưm, nâu đoo  nắc cr’chăl đhanuôr lâng t’mooi ặt đh’rưah, cha cha đh’rưah, âm buôh- cha rau ch’na âng đhanuôr uh zệê xang nắc xợơng prá xay đăh tr’mông tr’meh, bh’rợ tr’nêng. Dzọong đhiêr đh’rông oih coh loom Gươl- r’vai âng vel bhươl Cơ Tu nắc apêê đha đhâm c’mor Cơ Tu tân tung da dặ, chiing cha gâr đha âr, chr’val prang da ding ca coong./.

Ngày xuân đến Ta Lang

trải nghiệm cuộc sống cùng bà con Cơ Tu  

Nằm trên quả đồi thơ mộng, làng Ta Lang, xã Bha Lêê, huyện Tây Giang có 85 hộ dân với hơn 360 nhân khẩu là người Cơ Tu vốn vẫn sinh sống bằng nghề nương rẫy truyền thống. Dưới chân đồi Ta Lang là dòng sông Ch’Rlang xanh mát quanh năm. Chiếc cầu treo bằng sắt nối từ làng Ta Lang với cung đường Hồ Chí Minh lịch sử là lối đi duy nhất ra  bên ngoài. Cuộc sống của bà con Cơ Tu nơi đây vẫn giữ nguyên bản sắc văn hóa bản địa.

Ngay khi bước qua chiếc cầu treo dẫn vào Làng Du lịch sinh thái cộng đồng Ta Lang, người ta dường như có cảm giác cuộc sống hiện đại đã lùi lại phía sau lưng. Càng đi sâu vào làng, không khí trong lành, thoáng đãng, hòa quyện vào thân thể; đường làng, ngõ xóm sạch sẽ được quy hoạch, sắp xếp chi tiết với bảng chỉ dẫn rõ ràng, cây xanh xen lẫn giữa các ngôi nhà trệt gỗ mang dáng dấp của đời sống xưa cũ... Và đó cũng chính là điểm hấp dẫn, thú vị để níu chân du khách khi đến vùng đất này. Anh Nguyễn Công Khanh du khách đến từ tỉnh Thừa Thiên Huế cảm nhận: “Mình đến rất nhiều nơi, nhưng khi đến nơi đây cảm thấy không khí rất là trong lành, thân thuộc, giống như trong tưởng tượng của mình. Bà con vẫn giữ được nét văn hóa truyền thống. Mình sẽ ở lại đây 2 ngày để trải nghiệm cuộc sống cộng đồng nơi đây”.

Làng du lịch sinh thái cộng đồng Ta Lang là một trong những mô hình nằm trong Dự án Trường Sơn Xanh của Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ ở tỉnh Quảng Nam tài trợ. Ông Đỗ Đăng Tèo, Phó Giám đốc Dự án Trường Sơn Xanh cho biết: Mô hình này hướng đến mục tiêu cải thiện sinh kế, phát huy tối đa lợi ích cho cộng đồng, nâng cao chất lượng trải nghiệm cho khách du lịch và thúc đẩy bảo tồn đa dạng sinh học thông qua giáo dục về môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương. “Thôn Ta Lang hiện có 85 hộ. Làm thế nào để tạo được thu nhập cho bà con được đặt ra và mô hình Du lịch sinh thái cộng đồng chính là một trong những phương án để mà con phát triển kinh tế giảm thiểu việc việc dựa vào rừng. Nếu mô hình du lịch cộng đồng này thành công thì sẽ giải quyết được việc làm cho 3 đến 3 trăm người trong làng. Bên cạnh đó, Dự án Trường Sơn Xanh còn có các phân khúc khôi phục nghề truyền thống như đan lát, dệt zèng và các sản phẩm trồng dược liệu... góp phần giải quyết thu nhập cho những người dân còn lại. Như vậy, hầu như người dân sẽ được hưởng lợi từ mô hình du lịch này thì sẽ giảm áp lực sống dựa vào rừng”.

Về cơ bản, mô hình du lịch ở Ta Lang vẫn giữ nguyên nếp sống cũ của bà con Cơ Tu rồi lồng ghép, xây dựng chương trình, dịch vụ thêm để có thể đón khách lưu trú trong 2 ngày 1 đêm. Anh A Lăng Sen, Phó Bí thư kiêm Trưởng thôn Ta Lang, xã Bha Lêê  cho biết, cuộc sống của bà con Cơ Tu vốn dĩ dựa trên nền tảng sẻ chia, đoàn kết, gắn bó, nương tựa lẫn nhau, do đó, khi xây dựng mô hình du lịch cộng đồng nơi đây, gần như toàn thể dân làng Ta Lang đều cùng chung tay tham gia. Mỗi gia đình tham gia một hoặc 2 khâu khác nhau, tùy theo điều kiện, sở trường mà đảm nhận công việc sao cho cả làng ai cũng được hưởng lợi từ du lịch.“Mỗi lần có đoàn du khách đến làng thì chúng tôi thường huy động từ 30 – 50 người trong làng tham gia. Tất cả mọi người sẽ mặc đồ truyền thống Cơ Tu hết. Để làm tốt công việc đón khách, Ban quản trị thôn tập họp mọi người, rồi phân công việc làm cụ thể cho từng người trước đó. Chúng tôi cũng nói với nhau là nếu kiếm được nhiều tiền thì chia nhiều, ít thì chia ít, vậy thôi”. Anh A Lăng Sen nói.

Đến với Làng Du lịch sinh thái cộng đồng Ta Lang, du khách được khám phá cuộc sống thường nhật, văn hóa của người Cơ Tu. Đầu tiên là về trang phục sẽ được thay đổi ngay khi bước chân vào làng. Ban ngày du khách sẽ được trải nghiệm cuộc sống trên chiếc bè tre để đánh bắt cá trên dòng sông Ch’rlang xanh ngắt; trekking thưởng ngoạn phong cảnh dọc trên 12km cung đường Hồ Chí Minh lịch sử; thăm địa đạo cách mạng Axò, xã A Nông cạnh đó. Ban đêm, đây là khoảng thời gian người dân và du khách quay quần bên nhau để cùng ăn, uống rượu cần – những món ẩm thực dân dã và nói cho nhau nghe về cuộc sống, công việc. Những nhịp chân uyển chuyển quanh ngọn lửa đang cháy bập bùng phía trước nhà Gươl – biểu tưởng trái tim của làng Cơ Tu là các chàng trai, cô gái Cơ Tu đắm mình trong điệu múa Tân tung Da dăh cùng với tiếng trống chiêng vang dội cả góc trời./.

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn