​Chô ooy Quảng Trị bêl đâu, lấh mơ đợ Thành cổ Quảng Trị, tâm k’ruung Thạch Hãn, ping xal liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, ping xal liệt sĩ Quốc gia Đường 9, địa đạo Vịnh Mốc nắc zâp ngai dzợ bơơn lêy bấc đhị đhăm crâng cao su t’viêng liêm, đợ vel bhươl taanh dzặc zươl lại, zr’lụ du lịch biển Cửa Tùng, Cửa Việt... Đợ c’léh chr’nắp nâu đoọng lêy mưy đhị k’tiếc k’noọ lêy cơnh cắh dzợ vêy râu choom ma mung xang tr’zêl tr’penh ahay, Quảng Trị nắc ơy pa chô k’rơ, dưr váih nắc đhị lướt chô pấh âng đợ cr’noọ ooy tr’zêl tr’penh ahay lâng cr’noọ cr’niêng hoà bình âng pa zêng acoon manứih Việt Nam.

 

         T’ngay lứch tuần cóh đông t’coóh Hoàng Nghi lâng p’căn Hoàng Thị Hoa cóh vel Hiền Lương, chr’val Vĩnh Thành, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị bhui har lấh mơ t’ngay lơơng. Xa nay t’ruíh ooy tr’kiêng lâng xay xơ tr’nơợp âng t’coóh Nghi đơơng chô k’điêl đhị poong Hiền Lương xang t’ngay ký Hiệp định Paris c’moo 1973, nắc dzợ bơơn đhanuôr ặt xay truíh. T’coóh Nghi moon: “Azi tr’lưm cớ lâng bhrợ bhiệc bhan xay xơ c’moo 1974. Xoọc đâu azi nắc vêy 5 p’nong k’coon, vêy 12 cha châu mị đắh. Pr’ắt tr’mung hân đhơ cắh k’van mơ pân lơơng  nắc ting lêy bhui har, yêm loom lấh mơ. Xoọc đâu, pr’ắt tr’mung đhanuôr cóh đâu têêm ngăn, bấc pr’loọng đông k’van lấh.”

Bơr đắh toor k’ruung Hiền Lương bêl đâu nắc ơy vêy bấc râu tr’xăl liêm choom. Đhị dzung kỳ đài k’tiếc k’ruung Hiền Lương-Bến Hải, đợ acoon c’lâng bê tông tíh liêm lướt moót tíh tước zr’lụ đhanuôr ặt. Truíh k’ruung Bến Hải, bấc đhị zr’lụ băn a’chông âng đơơng tước pr’ắt tr’mung k’bhộ k’van đoọng ha đhanuôr. đhanuôr cóh đâu moon, cr’chăl đâu 2, 3 zệt c’moo, hân đhơ vêy bấc râu cr’noọ nắc cung cắh vêy pân k’noọ tước đhanuôr cóh vel bhươl nâu nắc bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung bơơn cơnh xoọc đâu. T’cốh Nguyễn Kham, manứih ơy lướt zi lấh zr’nắh k’đhạp bhlâng cóh Vĩnh Linh xang bêl tr’zêl tr’penh ahay cung c’jựch lêy đhị râu tr’xăl đấh liêm âng vel bhươl đay: “Bêl azi chô ooy đâu nắc cắh vêy râu rị. Đông cắh váih, đhanuôr cắh váih, c’lâng điện đác, chợ cung cắh váih. Lướt ha ooy cung lêy a’ngoọn a’xông nam. hân đhơ cơnh đêếc, t’bhlâng bhrợ pa dưr vel bhươl lướt zi lấh zâp râu zr’nắh k’đhạp, ting bhr’dzang bhrợ pa dưr đhị k’tiếc ta lơi váih bơơn cơnh xoọc đâu. Nâu đoo nắc c’rơ g’lêếh âng đhanuôr.”

Ơy ta luôn ting pấh zêl penh lâng zư lêy Thành Cổ Quảng Trị c’moo 1972, cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình hay k’noọ cớ t’ngay n’nắc ahay, prang thị xã Quảng Trị lấh 1 bhạn đhr’nông đông vêy gâm ngút âng t’nơơm phượng, hân đhơ cơnh đêếc, xang 81 t’ngay hi dưm, nắc zêng đhị đâu ma bil hư zêng, cắh vêy mưy t’nơơm n’đoo. K’zệt c’moo hanua, t’coóh ặt ma mung đhị k’tiếc nâu, chóh bấc tơơm n’loong rơơm đoọng bhrợ gâm ngút ha r’vai apêê đồng đội. T’coóh Bình rơơm kiêng bhrợ pa dưr Quảng Trị váih mưy đô thị t’viêng liêm, têêm ngăn đhị toor k’ruung Thạch Hãn: “Rơơm kiêng đhị k’tiếc nâu doọ dzợ vêy a’ngoọn a’xông nam, doọ dzợ vêy boọng bom, kiêng đoọng váih đợ bhươn pô. Tơợ đêếc, acu k’noọ, năc lêy chóh bấc tơơm n’loong, l’lăm nắc bhrợ gâm ngút, đoọng liêm ha thị xã. Rơơm kiêng thị xã Quảng Trị dưr váih thành phố hoà bình.”

Tơợp dưr tơợ râu bil hư âng chiến tranh, lâng ặt đhị zr’lụ plêệng k’tiếc p’răng pứih zâp cơnh, hân đhơ cơnh đêếc, tước đâu tỉnh Quảng Trị nắc ơy bơơn bấc bh’nơơn chr’nắp. Zên bơơn pa chô âng đhanuôr Quảng Trị bơơn 54 ực đồng đhị mưy cha nặc, dzoọng thứ 2 đhị zr’lụ Bắc Trung Bộ. Lấh mơ, zâp pr’loong đông chính sách vêy pr’ắt tr’mung ma mơ lâng dal lấh mơ pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh zr’lụ. Vêy bơơn bh’nơơn cơnh đâu, ting cơnh t’coóh Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Trị nắc tu vel đông năl g’nưm ooy c’rơ vêy cóh vel đông lâng p’loon vêy râu zooi zúp âng trung ương lâng zâp bộ, ngành. Quảng Trị nắc đhị ta cắt k’tiếc k’ruung ooy 2 thập kỷ tr’zêl tr’penh, nắc đhị k’tiếc ặt zâng lâng bấc rrâu k’ay k’naanh, bil bal bơơn pa zêng acoon manứih năl tước. tỉnh nắc ơy vêy c’lâng xa nay bhrợ têng mưy Festival “Tu hoà bình” lâng bấc bh’rợ xay moon, p’cắh c’léh bh’rợ âng k’tiếc k’ruung, acoon manứih Việt Nam, t’pấh ta mooi cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng bha lang k’tiếc, t’đang k’đươi zâp ngai pazưm têy đh’rứah zư lêy, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung hoà bình, k’bhộ k’van, chrooi pa xoọng bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung âng vel đông. Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Trị Nguyễn Văn Hùng moon, nâu đoo cung nặc đhị bhrợ p’cắh liêm ghít cr’noọ bh’rợ hoà bình, hơnh déh zâp râu chr’nắp hoà bình, zêl cha groong âng đhanuôr Việt Nam moon lalay lâng pa zêng acoon manứih moon zr’nưm: “Pr’lứch chiến tranh, Quảng Trị cắh dzợ vêy râu. Râu k’ay zr’nắh, bil bal bấc bhlâng. Lâng bêl râu k’ay nâu ting t’ngay ting ga mắc nắc cr’noọ hoà bình ting ga mắc lấh mơ. Tu ooy cr’noọ cr’ay nâu, ahêê rơơm kiêng bơơn mưy t’ngay hoà bình, apêê vêy cr’noọ cr’niêng hoà bình, độc lập nâu. Nâu đoo cung nặc râu xay moon âng apêê lang ahay moon p’too lêy bhrợ pa dưr.”

Đợ đhị c’năl lịch sưr cóh Quảng Trị cơnh Hiền Lương, Bến Hải, Vịnh Mốc, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9, Khe Sanh, Tà Cơn, Cửa Việt, Thành Cổ... nắc tất lang váih đợ bản anh hùng ca cắh ha mơ choom bil pất. Cắh vêy bấc đhị cơnh Quảng Trị, vêy 3 a’coon tôộm ga mắc nắc Thạch Hãn, Bến Hải, k’ruung Hiếu nắc 2 k’ruung ơy bhrợ k’noong k’tiếc lêy cha mêết râu tr’pác k’tiếc k’ruung. Đhị k’tiếc nâu ặt zâng lâng bấc râu k’ay k’naanh lâng lấh 20 r’bhâu liệt sĩ, lấh 18 r’bhâu thương binh, bệnh binh, lấh 2 r’bhâu 700 amế Việt Nam anh hùng. Chô ooy Quảng Trị, zâp ngai nắc zêng năl ghít râu zr’nắh chr’dô âng chiến tranh, năl ghít zâp râu chr’nắp hoà bình, độc lập, pazưm pa chô k’tiếc k’ruung:

“Acu năl ghít râu zr’nắh k’đhạp âng chiến tranh, đợ râu k’ay k’naanh, bil bal âng mưy acoon cóh lướt zi lấh bấc g’lúh zêl penh.”

“ĐoỌng vêy bơơn hoà bình bêl đâu, acoon manứih Việt Nam nắc lêy chroót lâng cr’hộ a’ham âng k’ực acoon manứih lấh chêết bil.”

“Pr’ắt tr’mung têêm ngăn bêl đâu nắc bơơn chroót lâng cr’hộ a’ham âng k’ực anh hùng liệt sĩ. Cung tu cơnh đâu, cr’noọ cr’niêng hoà bình ta luôn ặt váih cóh mưy acoon manứih ơy lướt zi lấh bấc râu bil bal tu chiến tranh. Cr’noọ cr’niêng nâu cung nặc cr’noọ zr’nưm âng đhanuôr cóh bha lang k’tiếc. acu k’noọ, lang p’niên xoọc đâu nắc lêy năl chắp hơnh đợ râu chr’nắp hoà bình lâng hay k’noọ đợc apêê ơy lấh c’lâm bil đoọng vêy bơơn hoà bình cơnh xoọc đâu./.”

 

Từ khói lửa chiến tranh cùng vun đắp hòa bình

  Thu Hòa – Thanh Hiếu – Nguyễn Hằng/VOV Miền Trung + VOV1

 Vun đắp hòa bình trên đất anh hùng!

        Đến Quảng Trị hôm nay, ngoài những Thành cổ Quảng Trị, dòng sông Thạch Hãn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, địa đạo Vịnh Mốc thì mọi người còn nhìn thấy nhiều cánh rừng cao su xanh tít tắp, những làng chài trù phú, khu du lịch biển Cửa Tùng, Cửa Việt…. Những hình ảnh đó cho thấy một mảnh đất tưởng chừng không còn sự sống sau chiến tranh, Quảng Trị đã hồi sinh mạnh mẽ, trở thành điểm đến của những ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình của cả dân tộc Việt Nam.

  Ngày cuối tuần trong nhà ông Hoàng Nghi và bà Hoàng Thị Hoa ở thôn Hiền Lương, xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị đông vui hơn mọi ngày. Câu chuyện về tình yêu và đám cưới đầu tiên mà ông Nghi rước dâu qua cầu Hiền Lương sau ngày ký Hiệp định Paris năm 1973 vẫn được bà con nhắc đi, nhắc lại. Ông Nghi kể: “Chúng tôi gặp lại nhau và làm đám cưới vào năm 1974. Giờ đây chúng tôi có 5 người con, có 12 cháu nội, ngoại. Cuộc sống tuy không dư dả nhưng cảm thấy luôn vui vẻ và hạnh phúc. Bây giờ, cuộc sống người dân ở đây rất yên bình, nhiều gia đình khá giả.”

Đôi bờ Hiền Lương hôm nay đã có nhiều đổi thay diệu kỳ. Dưới chân kỳ đài Tổ quốc Hiền Lương – Bến Hải, những con đường bê tông phẳng lì chạy thẳng tới từng khu dân cư. Dọc bờ sông Bến Hải, nhiều vùng nuôi tôm mang tới cuộc sống trù phú cho bà con. Người dân ở đây cho rằng, cách đây vài ba chục năm, dù có lạc quan đến mấy cũng không ai dám nghĩ người làng này sẽ gây dựng lại cuộc sống được như hôm nay. Ông Nguyễn Kham, người từng đi qua quãng thời gian khó khăn nhất ở Vĩnh Linh sau chiến tranh cũng ngỡ ngàng trước sự đổi thay nhanh chóng trên quê hương mình: “Khi chúng tôi đến đây thì không còn gì hết. Nhà không có, dân không có, đường điện nước chợ không có. Đi đâu cũng có dây thép gai. Nhưng mà mang ý chí quyết tâm xây dựng quê hương vượt qua mọi khó khăn, từng bước biến mảnh đất bị hủy diệt có được cơ ngơi như ngày hôm nay. Đó là công lao của nhân dân.”

Từng tham gia chiến đấu và bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972, cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình nhớ lại ngày ấy, cả thị xã Quảng Trị hơn 1 vạn ngôi nhà rợp bóng cây phượng vĩ, nhưng sau 81 ngày đêm, tất cả đã bị san phẳng, không còn một bóng cây nào. Mấy chục năm qua, ông ở lại vùng đất này, trồng thật nhiều cây xanh những mong che mát cho linh hồn đồng đội. Ông Bình mong ước xây dựng Quảng Trị thành một đô thị xanh thanh bình bên dòng sông Thạch Hãn: “Mong ước mảnh đất này không còn dây thép gai, không còn hố bom mà muốn trở thành một vườn hoa. Từ chỗ đó, tôi có suy nghỉ rằng, phải trồng thật nhiều cây, trước hết là cây bóng mát làm đẹp lại cho thị xã. Mong ước rằng thị xã Quảng Trị trở thành thành phố hòa bình.”

Đi lên từ đổ nát chiến tranh, lại nằm ở khu vực thời tiết khắc nghiệt nhưng đến nay, tỉnh Quảng Trị đã đạt nhiều thành tựu nổi bật. Thu nhập bình quân của người dân Quảng Trị đạt 54 triệu đồng/ người, đứng thứ 2 ở khu vực Bắc Trung Bộ. Đặc biệt, các hộ chính sách có đời sống ngang bằng và cao hơn mức sống của người dân trong khu vực. Có được kết quả này, theo ông Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị là do địa phương biết dựa vào nội lực và tranh thủ sự hỗ trợ của trung ương cùng các bộ, ngành. Quảng Trị là nơi chia cắt đất nước trong hai thập kỷ chiến tranh; là mảnh đất chịu nhiều đau thương, mất mát được cả nhân loại biết đến. Tỉnh đã có chủ trương sẽ tổ chức một festival “Vì Hòa Bình” với nhiều hoạt động giới thiệu, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; thu hút du khách trong nước và quốc tế; kêu gọi mọi người chung tay gìn giữ, xây dựng cuộc sống hòa bình, thịnh vượng; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Hùng cho rằng, đây cũng là nơi thể hiện rõ nhất khát vọng hòa bình, tôn vinh các giá trị hòa bình, chống chiến tranh của nhân dân Việt Nam nói riêng và của cả nhân loại nói chung: “Kết thúc chiến tranh, Quảng Trị không còn gì. Nỗi đau quá lớn! Và khi nỗi đau càng lớn thì khát vọng hòa bình càng lớn bấy nhiêu. Vì trong sâu thẳm nỗi đau ấy, người ta mong ước được một ngày hòa bình, người ta khát vọng hòa bình, độc lập đó. Đó cũng là mệnh lệnh như là của tiền nhân nhắc nhở là phải khơi nó lên.”

Những địa danh lịch sử ở Quảng Trị như Hiền Lương, Bến Hải, Vịnh Mốc, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đường 9, Khe Sanh, Tà Cơn, Cửa Việt, Thành Cổ… mãi mãi là những bản anh hùng ca bất tử làm lay động lương tri nhân loại. Hiếm có nơi nào như Quảng Trị, có 3 con sông lớn là Thạch Hãn, Bến Hải, sông Hiếu thì 2 con sông đã từng làm ranh giới chứng kiến sự chia cắt đất nước. Mảnh đất này hứng chịu nhiều đau thương với hơn 20 nghìn liệt sĩ, hơn 18 nghìn thương binh, bệnh binh, hơn 2 nghìn 700 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Đến với Quảng Trị, mỗi người đều cảm nhận được sự khốc liệt của chiến tranh, hiểu rõ các giá trị hòa bình, độc lập, thống nhất non sông.

“Tôi cảm nhận sự khốc liệt của chiến tranh, những đau thương, mất mát của một dân tộc từng trải qua nhiều cuộc chiến.”

“Để có hòa bình hôm nay, dân tộc Việt Nam đã phải trả giá bằng xương máu của hàng triệu người con đã hy sinh xương máu.”

“Cuộc sống hòa bình hôm nay đã được trả giá bằng xương máu của hàng triệu anh hùng liệt sỹ. Cũng vì lẽ đó, khát vọng hòa bình luôn thường trực trong một dân tộc đã từng trải qua quá nhiều mất mát bởi chiến tranh. Khát vọng ấy cũng là khát vọng chung của người dân trên toàn thế giới. Tôi nghĩ rằng, thế hệ trẻ hôm nay cần phải biết trân trọng giá trị hòa bình và tri ân những người đã ngã xuống để có được hòa bình như hôm nay.”

Giờ đây, hai tiếng "Quảng Trị" không còn là địa danh của một địa phương mà đã thành biểu tượng vì hòa bình của của dân tộc Việt Nam. Khát vọng hòa bình cũng chính là tâm nguyện của anh linh liệt sỹ, nạn nhân chiến tranh. Với mong muốn mảnh đất này trở thành nơi gặp gỡ của những người yêu chuộng hòa bình, tỉnh Quảng Trị đã lập đề án Festival "Vì Hòa Bình".

Việc tổ chức Festival “Vì Hòa Bình” tại tỉnh Quảng Trị vừa được Thủ tướng Chính phủ đồng ý. Theo đề án vừa xây dựng, festival này được tổ chức vào tháng 7 tại tỉnh Quảng Trị, định kỳ hai năm một lần, có quy mô quốc gia và quốc tế và nằm trong danh mục các sự kiện văn hóa lớn của quốc gia. Ở đó, các giá trị hòa bình được tôn vinh, ngăn chặn mọi nguy cơ chiến tranh, chuyển tải thông điệp về hòa bình của nhân dân Việt Nam và các dân tộc yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới…./.

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn