Sâm Ngọc Linh pa bhlâng chr’năp hắt. Chr’năp âng k’lung sâm zập t’ngay năc vêy ta pa dzooc chr’năp, ha dzợ bh’rợ ch’mêêt lêy thị trường n’nâu xoọc căh vêy ta bhrợ têng. Ơy vaih đhr’năng sâm g’lơc crêê la lúc ooy pazêng chợ sâm Ngọc Linh coh zập t’ngay, bhrợ ha manuyh câl căh têêm loom.

Phiên chợ sâm Ngọc Linh coh chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam vêy ta bhrợ têng coh tr’nơơp c’xêê 1 k’đơơng lâh 1.200 chu manuyh tươc lêy, câl bhlêy, pay pa chô k’nặ 5 tỷ dồng. Coh đêêc, lâng đợ k’lung Ngọc Linh pa câl 60 ký, pay pa chô k’nặ 4,5 tỷ đồng. Ting cơnh acoon số âng chr’hoong ch’mêệt lêy m’bưi bhlâng muy ký sâm căh tươc 75 ức đồng, ha dzợ coh rau la lua cậ, chr’năp âng sâm đhị chợ công lâh 90 ức đồng muy ký. Pa căn Trương Thị Lương pa câl sâm đhị phiên chợ đoọng năl, g’luh phiên chợ lalăm a hay k’lung sâm loại 2 vêy chr’năp 100 ức đồng muy ký, nắc g’luh phiên chợ nâu dzoóc 120 ức đồng muy ký. Chr’năp k’lung sâm loại 1 cung dzoóc tợơ 200 ức đồng dzoóc 220 ức đồng muy ký “1 k’lung 1 lạng m’pâng nâu kêi dzoóc 40 ức đồng 1 lạng, 1 ký 7 k’lung. Ha dợ loại 1 k’lung 1 lạng nâu kêi nắc dzoóc 240 ức đồng muy ký, apêê phiên chợ lalăm vêy 200 ức đồng. Nâu kêi m’bứi bhlầng vêy ma nuyh tước câl.”

Chr’năp sâm k’lung pa bhlâng dal năc căh vêy đơn vị hân đoo ch’mêệt lêy. Rau căh liêm choom coh t’tun năc phiên chợ zập t’ngay m’bưi lâh mơ manuyh tươc. Đợ hàng ting bhrợ lâng phiên chợ công căh ngai câl. Đhị phiên chợ g’luh nâu, lâh mơ 2 hân luung pa căh pa câl sâm Ngọc Linh âng 8 pr’loọng đong đhanuôr choh sâm đhị chr’val Trà Linh, chr’hoong Nam Trà My ting pâh câl dzợ vêy lâh 200 hân luung pa căh pa câl apêê bh’nơơn bh’rợ ha rêê đhuôch, tiểu thủ công nghiệp cơnh: Quế Trà My, zập rau za nươu âng 10 chr’val coh vel đong. Lâh mơ, phiên chợ dzợ vêy hân luung pa căh pa câl apêê bh’nơơn bh’rợ OCOP zập chr’val muy bh’nơơn bh’rợ âng chr’hoong Nam Trà My. A moó Trần Thị Ý Phi, ặt đhị tỉnh Quảng Trị, pa câl sâmđhị phiên chợ đọong năl, tu đợ t’mooi tước câl m’bứi bhlầng nắc đợ sâm căh choom pa câl a moó đơơng chô đớc coh ngăn mát tủ lạnh, đương tước g’luh phiên chợ t’tun đơơng pa câl cớ “Chr’năp pa câl xoọc đâu t’ping lâng c’moo hay nắc dzoóc lâh bơr chu. A cu lêy nắc lêy bhrợ tệêm ngăn chr’năp Rau đếêc nắc pa chô trách nhiệm đoọng ha pêê chức trách, ha dợ c’la cu nắc câl tợơ đhanuôr pa câl cớ đoọng apêê lơơng.Azi pa câl  nắc lêy vêy pay zên lời.”

Xa nay âng manuyh lươt câl sâm lưch k’rang đơc bâc zên tươc k’ha riêng ức đồng, ha dzợ vêy bơơn câl sâm coh zr’lụ da ding Ngọc Linh căh? T’mêê đâu, lực lượng chức năng bơơn lêy 2 bh’rợ pa câl sâm g’lớc. Coh đêêc, vêy 1 bh’rợ, 2 cha năc đơơng sâm g’lớc đơơng pa câl ooy chợ sâm Ngọc Linh crêê ta bơơn lêy. Lực lượng chức năng ơy pay pa chô, t’bil lơi lâh 12 kg axậ sâm; lâh 11kg sâm k’lung. A noo Hồ Văn Giang, công an chr’val Trà Linh, ting pâh Tổ ch’mêệt lêy đhị phiên chợ sâm Ngọc Linh, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam prá: Tổ vêy 5 cha nắc buôn goon zư đhị c’lâng moọt ooy phiên chợ. Đhơ cơnh đếêc, bhiệc lêy cha mệêt sâm lalua ta nih căh cợ sâm g’lớc lêy lâng mắt hêê đh’rưah lâng rau kinh nghiệm a năm nắc căh vêy pr’đươi máy móc đoọng lêy cha mệêt:“Xoọc đâu máy ch’mêệt lêy sâm căh ơy vêy, xoọc k’dua câl. Azi năc đhiệp đương ch’mêệt lêy cơnh c’xu, đươi ooy kinh nghiệm. Lêy n’năl cơnh đhr’năng, rau n’nặ la lay âng sâm, xang n’năc axậ, bha lâng công cơnh đêêc”.

Chr’năp sâm dal bhlầng cơnh đếêc ha dợ ếêh rau zập ngai choh sâm đhị chr’hoong da ding ca coong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cung ca van. Xọoc đâu ơy vêy k’ra bhầu pr’loọng đong ting pâh choh sâm ha dợ “ma nuyh ca van bhlầng” zr’lụ sâm nắc cung dáp đhị k’proo têy. T’cooh Trần Văn Mẫn, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đọong năl, tu vel đong t’mêê k’rong bhrợ pa dưr zr’lụ choh za nươu liệu sâm Ngọc Linh coh cr’chăl 10 c’moo chô ooy đâu nắc đợ sâm tợơ 10 c’moo nắc a tếh pr’hắt chr’năp pa bhlầng: “Chr’năp pa câl nắc ma nuyh câl lâng apêê pa câl prá xay đhị zr’lụ tr’câl tr’bhlêy. Đăh lêy cha mệêt, tước nâu kêi tỉnh ơy k’rong bhrợ têng đoọng ha hệ thống máy ha dợ nắc lêy đấu thầu tu cơnh đếêc căh ơy câl. C’moo 2020 nâu vêy câl. Xọoc đâu, azi k’rong bhrợ pa dưr zr’lụ đoọng moọt lêy cha mệêt bh’nơơn sâm Ngọc Linh.”

Chr’năp sâm dưr dzoóc dal bhrợ vaih tước đhr’năng đhanuôr Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đh’rưah pa câl sâm nhuum. Chính quyền vel đong t’pâh đhanuôr nắc oó pa câl sâm ooy nguôi ha dợ nắc lêy t’vaih m’ma đhị 54 chốt sâm. Apêê c’la bhươn sâm k’dua công nhâmm vel đong bhrợ têng ha dợ chroót công ếêh rau lâng zên nắc chroót lâng tơơm sâm nhuum. Nâu đoo nắc cung cơnh đoọng zư lêy, pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh đhị đhr’năng “chr’năp dưr dzoóc dal” cơnh xoọc đâu./.

Sâm Ngọc Linh bao giờ hết tăng giá?

                                                               PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

        Sâm Ngọc Linh rất quý hiếm. Giá sâm củ mỗi ngày mỗi tăng trong khi việc kiểm soát thị trường này bị bỏ ngỏ. Đã có tình trạng sâm giả trà trộn vào các phiên chợ sâm Ngọc Linh hằng tháng làm cho người mua không yên tâm.

      Phiên chợ sâm Ngọc Linh ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam diễn ra vào đầu tháng 1 này thu hút hơn 1.200 lượt người đến tham quan, mua sắm, thu gần 5 tỷ đồng. Trong đó, riêng mặt hàng sâm củ Ngọc Linh bán được 60 ký, thu gần 4,5 tỷ đồng. Theo con số thống kê của huyện thì bình quân mỗi ký sâm chưa đến 75 triệu đồng, nhưng trên thực tế, giá sâm tại chợ thấp nhất cũng trên 90 triệu đồng 1 ký. Bà Trương Thị Lương bán sâm tại Phiên chợ cho biết, mấy phiên chợ trước sâm củ loại 2 có giá 100 triệu đồng/ký thì phiên chợ này tăng lên 120 triệu đồng/ ký. Giá sâm củ loại 1 cũng tăng từ 200 triệu đồng lên 220 triệu đồng/ ký: “Hàng 1 củ 1 lạng rưỡi bữa ni lên 40 triệu đồng 1 lạng, 1 cân 7 củ. Còn loại 1 củ 1 lạng bữa ni lên 240 triệu đồng/ 1 ký, mấy phiên chợ trước có 200 triệu đồng. Phiên chợ ni ít khách.”

      Giá sâm củ quá cao nhưng chưa có 1 đơn vị nào đứng ra kiểm soát giá. Hệ quả là phiên chợ mỗi ngày một vắng khách. Các mặt hàng “ăn theo” phiên chợ cũng ế ẩm. Tại phiên chợ lần này, ngoài 2 gian hàng trưng bày, giới thiệu sâm Ngọc Linh do 8 hộ trồng sâm ở xã Trà Linh, huyện Nam Trà My tham gia còn có hơn 20 gian hàng trưng bày, giới thiệu các sản phẩm trên lĩnh vực nông- lâm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp như: Quế Trà My, các loại cây dược liệu của 10 xã trên địa bàn. Ngoài ra, phiên chợ còn có các gian hàng trưng bày, quảng bá, mua bán các sản phẩm thuộc Chương trình mỗi xã một sản phẩm (gọi tắt là Chương trình OCOP) của huyện Nam Trà My. Chị Trần Thị Ý Phi, quê ở tỉnh Quảng Trị, bán sâm tại phiên chợ cho biết, do lượng khách mua giảm nên số sâm không bán được chị đem về bỏ vào ngăn mát tủ lạnh, chờ đến phiên chợ đầu tháng sau đem ra bán: “Giá bây giờ so với thời điểm này của năm ngoái thì gần gần gấp đôi rồi đó. Tôi nghĩ cũng nên bình ổn giá như thế nào đó. Điều đó thuộc về các nhà chức trách, còn cá nhân tôi thì chỉ có mua đi bán lại thôi. Bọn tôi bán thì phải có lời, cái đó là đương nhiên rồi.”

        Vấn đề mà những người đi mua sâm đều lo lắng là bỏ ra số tiền cả trăm triệu đồng nhưng liệu có mua đúng sâm ở vùng núi Ngọc Linh hay không? Mới đây, lực lượng chức năng phát hiện 2 vụ bán sâm giả. Trong đó, có 1 vụ, 2 đối tượng mang sâm giả vào định bán trong phiên chợ sâm Ngọc Linh bị phát hiện. Lực lượng chức năng đã tịch thu, tiêu hủy hơn 12kg lá sâm; hơn 11 kg sâm củ. Anh Hồ Văn Giang, công an xã Trà Linh, tham gia Tổ kiểm định sâm tại phiên chợ sâm Ngọc Linh, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, Tổ có 5 người thường xuyên canh gác ngay ở lối vào phiên chợ. Tuy nhiên, việc kiểm định sâm thật hay giả chủ yếu bằng mắt thường cộng với kinh nghiệm dân gian chứ chưa được trang bị máy móc: “Hiện tại máy kiểm định sâm chưa có, đang đề xuất mua. Mình chỉ quan sát bằng mắt thường theo kinh nghiệm mình biết thôi. Phân biệt bằng hình dáng, mùi vị đặc trưng của sâm, rồi lá, thân cũng như vậy.”

      Giá sâm cao ngất ngưỡng như vậy nhưng không phải người trồng sâm nào ở huyện miền núi Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cũng giàu. Hiện đã có hàng ngàn hộ gia đình tham gia trồng sâm nhưng “tỷ phú” vùng sâm thì chỉ đếm trên đầu ngón tay. Ông Trần Văn Mẫn, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, do địa phương mới tập trung phát triển vùng dược liệu sâm Ngọc Linh trong khoảng 10 năm trở lại đây nên số lượng sâm từ 10 năm tuổi trở lên khan hiếm: “Giá cả thì thuận mua vừa bán giữa khách hàng với các cơ sở kinh doanh. Về kiểm định chất lượng, đến giờ phút này thì tỉnh đã đầu tư hỗ trợ cho hệ thống máy nhưng mới tổ chức đấu thầu nên cũng chưa mua sắm được. Chắc có lẽ năm 2020 này chúng tôi sẽ trang bị. Hiện nay chúng tôi đang xây dựng trung tâm để đưa vào kiểm định chất lượng sâm Ngọc Linh.”/.

       

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn