"Pr’đọong bhlầng bơơn đâh dưr mứt..."

Ven pa liêm đong xang tơợ lâh tuh, pa căn Ating Đhướt (vel A Duông, thị trấn Prao, Đông Giang) moon, tuh hooi chô pâm bhroọt tu cơnh đếêc bấc cr’van cr’bhộ căh loon pa xó. Lưch loong.

"Ma nuyh vêy loon xó mứt. Tuh chô hooi hor, a zi đấc xó ooy bôl đăh tôh đoọng g’đech. Pr’đoọng đâh bơơn xó mứt, ha dang câh lứch tub t’cọong p’loong” – pa căn Đhướt dzợ k’rang k’pân, truih ooy cr’chăl dưr xó mứt tuh.

Đhr’nong đong âng pa căn Đhướt xây lâh 10 c’moo, ch’ngai tợơ k’ruung A Vương mơ 15m. Lalăm tuh chô pâm bhroọt, zr’lụ da ding ca coong pleng boo ngân. Pa căn Đhướt moon, ặt ma mông coh zr’lụ k’tiếc nâu nắc mơ zệt c’moo, đhanuôr da ding ca coong căh ngai vêy ngoọ tước crêê tuh t’cọong p’loong.

Tước bêl đác tuh nong đhậu, hooi hor coh toor đong, díc điêl pa căn Đhướt nắc k’jệ k’pân t’đang ma nuyh đong pa đhấc pr’đươi pr’dua. “Căh mơ đanh nắc đác moọt bịng đong. Cr’pân bhlầng nắc zập ngai dưr xó mứt. n’đooh a dooh đớc coh zớ cung lưch đác t’cọong p’loong”- pa căh Đhướt moon.

Xa xao âng pa căn Đhướt, xợơng đong cha chuih da da crêê nong tuh nắc a đoo tợơ chr’val Ba (Đông Giang) đấc zooi pa liêm pa dạch. A noo moon, cung pr’đoọng ma nuyh doó ngai bhrêy tăh, đong xang cung dzợ, muy đăh za đêr đong lâh ha vooh.

Ha dợ mị đong moong lâh đác t’cọong p’loong, đh’rưah lâng k’zệt p’nong a tưch, a đha lâng apêê cr’van lơơng. Đác tuh rệê, zớ, a lớ, đhr’nuum… lưch lụ g’lấp.

"Zr’năh bhlầng, xoọc hân noo p’răng nắc lưcm tuh blong. Tợơ ha bu nua, đhanuôr tước zooi pa liêm pa sạch, ven đong xang, ha dang căh nắc rau tuh đớc ,ơi dzợ cơnh đếêc”- t’cooh Đía, k’dic pa căn Đhướt moon.

T’cooh Đia truih, lâh tuh nắc k’rang muy bọong hr’lang đhậu b hlầng coh tang đong. Tất lang ặt ma mông coh zr’lụ k’tiếc nâu, g’luh tr’nợơp đhanuôr da ding ca coong lêy đhr’năng cr’pân nâu.

Toor đong t’cooh Đía, vêy tước 3 đhr’nong đong lơơng cung cơnh đếêc. Pleng ơy p’răng ang, bấc đhanuôr tước zooi  chr’tốp tôn, pa liêm đong xang, vel lụ laach. Ngai cung moon hâng hơnh bhlầng tu doó ngai crêê bhrêy tăh tu boo đhí tuh bhlong.

Bil bai ngân bhlầng

T’cooh Pơloong Nghinh (vel Trao, thị trấn Prao) truih, toong ha dưm boo nắc đoo, díc điêl t’cooh căh choom pêch pị. Dưr xó mứt bêl đác tuh hooi chô, t’cooh Nghinh căh loon pa xó rau rị. Bơr pêê phut t’tun, đhr’nong đong t’cooh đác nong bhlút. Zập pr’đươi pr’dua, bhươn tược, bh’năn băn lứch đác tuh t’cọong p’loong.

Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang – t’cooh Hồ Quang Minh đọong năl vêy tước 60 đhr’nong đong âng đhanuôr crêê nong tuh, đhị thị trấn Prao đơ bhlầng. Đhơ chính quyền vel đong ơy k’rong ma nuyh zooi pa đhấc đhanuôr xó tợơ zr’lụ cr’pân, ha dợ bấc pr’đươi pr’dua lứch đác t’cọong p’loong.

Coh đhr’năng đếêc, lâh 12,5ha tơơm chr’noh lưch nong đác xeăh hư, c’lâm plăc; lâh 10.000m2 a bóc băng a xiu lâng k’zệt hect ha roo, prí, bhơi rơ veh.. lứch hư. Căh ơy dap bh’năn lâng cr’van cr’bhộ lơơng âng đhanuôr da ding ca coong.

Bấc poong dông cung tuh p’loong, bấc cr’nọo bh’rợ bh’nậ đác ha vooh, c’lâng p’rang hr’lang hr’kâh bhrợ tr’mông tr’meh âng đhanuôr lưm bấc k’đhap zr’năh.

"Đâh pa tệêm loom đhanuôr tệêm ngăn pr’ặt tr’mông, chính quyền vel đong ơy k’rong ma nuyh pa liêm đh’rưah lưm ta moóh đh’rưah zup zooi đhanuôr z’lâh k’đhap k’ra… Lêy đợ bil bal tu boo tuh mơ 25 tỷ đồng”- t’cooh Minh xay moon.

Lâh tuh, coh bấc rau k’rang, loom luônh âng đhanuôr da ding ca coong ting nhâm mâng lâh mơ.  Coh zập c’lâng lướt, ting k’bhuh đha đhâm c’mor tình nguyện zup zooi đhanuôr pa liêm pa sạch rau boo tuh đớc lơi.

K’rong pa liêm rau boo tuh đớc lơi

T’cooh Lê Hoàng Linh - Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang đọong năl, bấc t’ngay hay, vel đong bơơn năl 130 zr’lụ hr’lang ngân đhị apêê c’lâng lướt, bấc poong dông crêê đác tuh p’l’oong.

Prang chr’hoong nắc 50 đhr’nong đong crêê nong đác tuh; k’zệt p’nong t’rị, k’roóc lâh tuh t’cọong p’loong; lâh 10ha ha roo cha noọng c’lọt nong đác xrăh hư; lâh 10 a bóc a xiu ha vooh; mơ 10ha k’tiếc bhrợ têng cha hr’lang ngân…

"Xọoc đâu a zi nắc xay bhrợ bhiệc pa đhấc đhanuôr chô ặt đhị tệêm ngăn. K’rong ma nuyh pa liêm đong xang đhanuôr, trường học crêê nong đác, hr’lang k’tiếc”- t’cooh Linh moon./.

Vùng cao, ngổn ngang sau lũ dữ

Sau trận lũ kinh hoàng xảy ra sáng qua 18.9, hiện trường tại nhiều địa phương miền núi Đông Giang và Tây Giang vẫn còn ngổn ngang. Sáng nay 19.9, khi nước lũ vừa rút, công tác khắc phục được nỗ lực triển khai nhằm sớm ổn định lại cuộc sống.

"May mà chạy kịp..."

Dọn dẹp lại nhà cửa sau trận lũ kinh hoàng, bà Ating Đhướt (thôn A Duông, thị trấn Prao, Đông Giang) nói, lũ đến đột ngột nên nhiều tài sản không kịp mang theo. Thế là trôi gần hết.

"Chỉ kịp chạy lấy người thôi. Lũ đến ào ào, tụi mình phải ngược lên phía bên kia đồi núi sau nhà để lánh nạn. May chạy kịp, chớ không chắc chết trôi rồi!" - bà Đhướt chưa hết bàng hoàng, kể về phút giây chạy lũ.

Căn nhà của bà Đhướt xây cách đây gần chục năm, cách bờ sông A Vương chừng 15m. Trước khi lũ xuống đột ngột, vùng cao trời mưa tầm tã. Bà Đhướt nói, sống ở đất này cả mấy chục năm, người vùng cao không một ai nghĩ đến sẽ bị lũ quét.

Cho đến khi nước dâng cao, chảy xiết cuồn cuộn sát mép nhà, vợ chồng bà Đhướt mới tá hỏa gọi người thân đến để di chuyển đồ đạc. "Nhưng được một lúc, nước đã tràn đến nhà. Nguy hiểm quá nên ai cũng phải chạy. Lũ mạnh, đến nỗi mấy tấm xà lùng amế để trong ché cũng bị nước cuốn đi" - bà Đhướt nói.

Người con rể của bà Đhướt, hay tin nhà ba mẹ vợ bị lũ ngập nên lặn lội từ xã Ba (Đông Giang) đến phụ giúp dọn dẹp. Anh nói, cũng may người không bị gì, nhà cửa cũng còn nguyên vẹn, chỉ nứt một đoạn tường.

Nhưng cả hai ngôi moong (nhà sinh hoạt gia đình) đã bị lũ cuốn, cùng hàng chục con gà và một số tài sản khác. Lũ rút, những chiếc ché, chiếu, mền... nằm lăn lóc dưới bùn đất, ngập cả bàn chân người.

"Khổ quá, đang mùa nắng lại gặp phải thiên tai, mưa lũ. Từ chiều hôm qua, bà con đến giúp dọn dẹp, nếu không chắc vẫn còn cả đống đồ đạc" - ông Đía, chồng bà Đhướt lau vội mồ hôi, nói như trách oán.

Ông Đía kể lại, sau lũ lại thêm nỗi lo khi trước nhà xuất hiện những hố sâu hoắm. Cả đời ở vùng đất này, lần đầu tiên người vùng cao chứng kiến cảnh tượng lũ quét kinh hoàng.

Cạnh nhà ông Đía, có đến 3 căn nhà khác cùng chung cảnh ngộ. Sáng nay, nắng ráo, nhiều bà con đến giúp lợp lại mái tôn, dọn dẹp, xịt rửa bùn đất trong nhà. Ai cũng nói rất mừng vì lũ không gây thiệt hại về người.

Thiệt hại nặng nề

Ông Pơloong Nghinh (thôn Trao, thị trấn Prao) kể, cả đêm qua vợ chồng ông không thể nào chợp mắt. Tháo chạy khi nước lũ ập về, ông Nghinh không kịp di dời một thứ đồ đạc nào lên cao. Chừng vài phút sau, căn nhà của ông bị ngập nước. Nhiều đồ dùng sinh hoạt và toàn bộ hoa màu, con vật nuôi đều bị cuốn trôi. 

Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang - ông Hồ Quang Minh cho hay có đến gần 60 ngôi nhà của người dân bị ngập lũ, chủ yếu ở thị trấn Prao. Mặc dù chính quyền địa phương kịp thời huy động lực lượng để sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm, nhưng nhiều đồ đạc, vật dụng sinh hoạt đã bị cuốn trôi.

Trong khi đó, hơn 12,5ha diện tích cây trồng đã bị ngập úng, đổ ngã; hơn 10.000m2 ao nuôi cá và hàng chục héc ta lúa nước, chuối, hoa màu... bị hư hại. Chưa kể vật nuôi và nhiều tài sản kinh tế khác của bà con miền núi. 

Nhiều cầu treo cũng bị lũ cuốn, nhiều công trình thủy lợi bị hư hỏng, đường sá đi lại sạt lở nhiều điểm khiến cuộc sống người dân gặp rất nhiều khó khăn.

"Để kịp thời động viên giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, chính quyền địa phương cũng đã huy động lực lượng đến hỗ trợ khắc phục, đồng thời thăm hỏi, vận động nhân dân cùng hỗ trợ, chia sẻ vượt qua khó khăn... Ước thiệt hại do lũ khoảng 25 tỷ đồng" - ông Minh thông tin.

Sau lũ, trong bộn bề nỗi lo, tình người vùng cao càng thêm khắng khít. Trên khắp nẻo đường, từng nhóm trẻ thiện nguyện miệt mài hỗ trợ, giúp dân khắc phục hậu quả thiên tai.

Tập trung khắc phục sự cố

Ông Lê Hoàng Linh - Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang cho biết, nhiều ngày qua, địa phương ghi nhận hơn 130 điểm sạt lở lớn tại các tuyến đường, nhiều cầu treo bị lũ cuốn trôi.

Toàn huyện có gần 50 ngôi nhà dân bị ngập lụt; hơn 100ha diện tích lúa hè thu bị ngập úng do lũ; hàng chục con trâu, bò bị cuốn trôi; hơn 10 ao cá bị vỡ; khoảng 10ha đất lâm nghiệp bị sạt lở nghiêm trọng...

"Hiện chúng tôi tiếp tục triển khai phương án sơ tán dân tại các nơi có nguy cơ sạt lở và các vùng trũng thấp đến nơi an toàn. Huy động lực lượng giúp dân sửa chữa nhà cửa, trường học bị ngập lụt, sạt lở" - ông Linh nói.

(QNO)

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn