Pơk uănh mông nar djăt: 10/7/2020

VOV4.M’nông – Knu\ng 1 khay bah năp, ta nkual Tây Nguyên le\ geh na nao kơp dơn  ăp nu^h ntưp đah ji ndâr ko, tâm ne\ 3 nu^h kh^t. dôl uănh, ăp nu^h ji ntoh ta ăp rơh năm deh n’hanh ăp nu^h le\ chuh njrăng n’gang ji. G^t năl ji ndâr ko m’hâm n’hanh trog mkra gay nking n’gang ntưp rêng bah ji ndâr ko luh ntu\k gu\, Radio nău ngơi Việt Nam le\ geh rơh tâm ôp đah wa Viên Chinh Chiến, Vienẹ trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Tây nguyên mpeh nău aơ.

- Ơi wa, ji ndâr ko dôl geh ăp nău jêr jo\t ta nkual Tây Nguyên rnôk 4 ntu\k lah Dak Lak, Dak Nông, Kon Tum, Gia Lai le\ na nao kơp dơn ji ndâr ko n’hanh le\ geh 3 nu^h kh^t knu\ng tâm 1 khay bah năp. Ntu\k lah nkô| nău jêng tât geh nău aơ ơi wa ?

- Wa Viên Chính Chiên: “Ndâr kơ ntoh ta Tây Nguyên bah năm 2013 bôk năp lah ta K’Bang, Gia Lai. Jêh ne\ pơng ntoh ta ăp ntu\k êng. Le\ rngôch tât a[aơ, jêng lah bah kơi 7 năm ri 90% ăp nu^h geh ndâr ko lah nu^h [on lan rnoi đêt, jêng lah ăp nu^h ta nkual njônh mô geh chuh. Tal 2 tay lah le\ rngôch ăp nu^h geh ndâr ko kơp t^ng năm deh ri rlău 90% geh tâm rmôt năm têh lơn 7 năm, yor nu nău bah ndâr ko rnôk he chuh ri pơng knu\ng mât njrăng tât 7 năm deh he nkah tay, 12 năm deh chuh nkah tay, 18 năm chuh nkah tay. Nu nău ndâr ko ta Tây Nguyên mbra geh t^ng nu nău ăp nkual njônh đah nău chuh ne\ lah mâp luh bah pơng ri pơng mbra ntoh nu^h ji”.

- Kơt wa mhe tâm nchră ri nău geh âk nkua njônh chuh vaccine lah nkô| nău [ư an ji ndâr ko plơ\ tay ta Tây Nguyên. Yơn lah, tâm rnoh ăp nu^h ji ndâr ko ta aơ geh âk nu^h le\ chuh vaccine yơn hôm e ntưp ji, đê| đo\ng lah kh^t kơt nu^h ji mhe aơ ta Gia Lai. Wa rblang m’hâm mpeh nău aơ ?

- Wa Viên Chính Chiên: “Tâm rnôk chuh ma le\ chuh mô di geh 100%, jêng lah pơng mbra geh rnoh đêt khân pơng mô chuh, jêh ne\ săk nơm chuh geh rnoh đêt mô to\ng cho\l nău ji ndrel đah năm khay pơng ntop tay rnoh mô to\ng cho\l nău ji ne\ rnôk mâp n’gu ji đah rnoh tâm di ri pơng mbra ntoh nu^h ji, na nê| dâng âk ri a[aơ ăp nu^h khoa học mô ho\ dơi g^t”.

- Dơi an lah, tâm 3 nu^h kh^t yor ji ndâr ko ri nkô| nău khlay lah yor he saơ mbrơi, săm tih. Bah na nê| aơ geh nău tih đo\ng tâm trong năl n’hanh săm ji ta ngih dak si bah dâng đo\ng ơi wa ?

- Wa Viên Chính Chiên: “Nău ne\ di, di lah yor uănh tay ta Tây Nguyên a[aơ le\ rngôch ăp nu^h kh^t lah nu^h bôk năp. Yor jo\ ir bu mô geh mâp ji, kơt nar bah năp mpôl hên hăn Quảng Hoà kơt lah săk nơm ta xă Quảng Hoà khân pơng lah kơt ma nai dak si đăp mpăn ri mô geh ji, ma njê nău nu^h nai dak si [ư jo\ năm ri pơng trơn pah kan, nai dak si mhe s^t. Ri nai dak si mhe a[aơ khân pơng mô g^t rup ji ndâr ko tâm rnôk nt^m nti yor âk năm hôm mô geh nu^h ji. Rnôk ma nai dak si u\ch g^t ri hăn lâm sàng an uănh ntil ji, knu\ng djăt nău ngơi dơm jêr đo\ng. Ne\ lah nkô| nău ma ndơ lơh mpôl hên an kơl lor nt^m nti n’hanh êp tât mpôl hên mbra [ư ăp jrô tiăr nti an Tây Nguyên đêt ngăn lah 2 jrô, du jrô an Dak Nông, Dak Lak n’hanh du jrô an Gia Lai, Kon Tum gay an ăp nai dak si g^t le\ rngôch yơng bah ne\ khân pơng mbra nkoch trêng bah dâng”.

- Ơi wa kơt ne\ lah saơ ji ndâr ko ri nău săm nkh^t rdêl an [ư m’hâm mêh ?

- Wa Viên Chính Chiên: “Trong nkh^t rdêl ta aơ ri pơng geh trong [ư bah N’gâng kan dak si hôm, n’hanh a[aơ mpôl hên mbơh [ư t^ng bôk nău kan N’gâng kan dak si ri đah bôk năp du\t di. Jêng lah way rnôk saơ nu^h ji bôk năp ri an mbơh [ư bah dâng, nkre uănh năl mham ăp nu^h ntôn geh tât, nkre an ngêt kháng sinh njrăng n’gang, ri way nklăp 2 tât 3 nar mbra saơ du\t to\ng ăp, geh du đêt ntu\k geh tât 5-6 nar mbra saơ nu^h ji ta ntu\k srê ne\ n’hanh nkre an ngêt kháng sinh ri tam dơi tâm di ta 3 nar ri le\ rngôch ăp nu^h mô geh ntưp”.

- T^ng wa, tâm lvang aơ, Tây Nguyên an moh ndơ [ư gay nking n’gang ntưp rêng bah ji ndâr ko mêh ?

- Wa Viên Chính Chiên: “T^ng gâp an 3 gưl, bôk năp lah cán bộ dak si bah dâng an dơi tiăr nti n’hao nău wât blău to\ng ăp gay g^t năl ji. Yor rnôk saơ ji lơn lah saơ ơm, njuăl mham ji, năl ơm ri mkra ngăch, ri đêt ngăn he dơi mkra ntu\k srê n’hanh nkre rnôk mkra kơt ne\ rgop đo\ng nking n’gang ntưp rêng ăp ntu\k êng. Tal 2 lah [ư ue\h trong kan uănh nđôi srê rnôk geh nu^h ji g^t saơ. Ndr^ hôm tal 3 lah trong mkra nâp nâl n’hanh đăp mpăn ngăn an do\ng vaccine, n’hanh vaccine đah chuh pơk hvi ri ăp n’gor bah [on lan tât N’gâng kan dak si lăp du\t n’hâm tay tâm nău mbơh [ư chih m’hâm an đăp mpăn geh rnoh chuh rlău 90% t^ng di nău nt^m bah N’gâng kan dak si”.

Dăn lah ue\h wa

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja

NTU\K RGUM BÔK NTUH NĂU NGƠI RNOI MPÔL ĐÊ| VOV4 NKUAL TÂY NGUYÊN
Mbrô: 19A trong Lê Duẩn, Nkual [on têh Buôn Ma Thuột, n'gor Dak Lak
Giám đốc : Vũ Hải Định

Phó Giám đốc: Ngô Quang Khương