Pơk uănh mông nar djăt: 14/12/2019

      VOV4.M’nông: Pơk hvi neh tuch tăm du trong tâm rlong, prih rlău trong dăp rgum, mô uănh khlay nău way âk bưm ndơ tăch, tuch tăm “dô”, ntru\t ntrôl săk geh âk yơn mô uănh khlay tât săk kah ue\h lah ăp nkô| [ư jêng tât nău ngăn geh du\t rngot bah n’gâng kan tuch tăm ta Tây Nguyên. Nău nchih gâl 2 bah du rut nău nchih: Trong nkra do\ng neh guh bazan têh hvi tây Tây Nguyên đah bôk moh: Tu\p chrai dăp rgum, âk bưm ntu\k tăch rgâl, phăn rnon hăn ndrel đah nu^h [on lan kan lo\ mir.

            http://vov4.vov.vn/Mnong/chuyen-muc/nau-jer-doh-rklaih-dong-sak-rnglay-rnoh-neh-bazan-teh-hvi-ta-tay-nguyen-c168-291732.aspx

            Ăp năm 2006, 2007, 2008…rnoh khlay rtăk cao su hao mbro n’hanh du\t khlay tâm năm 2012 đah rnoh khlay tât 120 rkeh prăk/tấn. Tơm cao su rnôk nê dơi uănh lah “Maih n’glang”, ăp nu^h tăm cao su, ăp rnăk tăm cao su, mô meng le\ rngôch ăp nău mbơh njrăng lor mpeh ntu\k tăch rgâl bah ăp nu^h khoa học. Rnoh hvi neh tăm cao su ta Tây Nguyên hao ngăch, rlău trong dăp rgum tâm bar pe năm. Kơt du nău way ơm, lôch nê, rnăk cao su ju\r thuk ndal ntơm bah 120 rkeh prăk/tấn ju\r hôm 90 rkeh prăk, 60 rkeh prăk n’hanh đăp mpăn ta 30 rkeh prăk tâm âk năm aơ. Ntơm bah [on lan kan lo\ mir tât doanh nghiệp tăm cao su dâk gâng da dê đah rnoh khlay rtăk cao su kơt aơ.

            Tâm ban kơt cao su do\ng, yor rnoh khlay tiêu hao ndal, geh rnôk hao tât 230 rbăn prăk/kg, [on lan mô djăt nău mbơh njrăng lor, tăm du trong tâm rlong. T^ng dăp rgum tât năm 2020, uănh ngai tât năm 2025, hvi neh tăm tiêu bah lam dak lah 50.000ha yơn dơn tâm bar pe năm aơ, êng Tây Nguyên ho\ geh bơi 93000ha, n’hao le\ rngôch rnoh hvi neh tăm tiêu lam dak hao tât 150.000ha, prih rlău trong dăp rgum. Wa hà Ngọc Uyển, Chi cục trưởng Chi cục tuch tăm n’hanh Mât njrăng si tăm n’gor Gia Lai an g^t: Rnôk rnoh khlay tiêu hao, ăp n’gâng kan dơi kan ta n’gor ho\ mbơh njrăng lor mbro tât kônh wa mô dơi tăm tiêu rlău ir rnoh, rlău trong dăp rgum yơn mô dơi nking nchăng:

            “Ăp năm bah năp nơh, tă bah rnoh khlay tiêu jêng [on lan tâm rlong tăm, rtuh lu\ng tăm tiêu, kơp le\ ma rnoh hvi neh gu\ tâm trôm dăp rgum tâm ban kơt neh bah dih dăp rgum đo\ng. Mô lah neh mô tâm di ue\h jêng [on lan tăm đo\ng. yor kơt nê| ho\ tu\p rlău trong dăp rgum”

            Ăp rnoh neh tăm tiêu dơi [on lan pơk hvi rnôk mô ho\ to\ng ăp kỹ thuật mbra du\t dơh jêng tât bu tuh bu sa. Kêng du\t lah du\t âk neh tăm tiêu kh^t kro, mô dơi săm bah, nu^h [on lan roh dơm tơm prăk ntuh kơl, tu\p tâm phăn rnon. Ăp rnăk tăm tiêu êng [a [a\ ho\ geh play klêh yơn tă bah lăn âk bưm ir jêng le\ [ư rnoh khlay tiêu ju\r thuk ntơm bah 200.000kg ju\r hôm nklăp 50.000đ/kg (tâm ban đah rnoh khlay prăk kan).

            Rnoh hvi neh tăm cà phê dak he nklăp 720 rbăn ha, êng Tây Nguyên âk nklăp 630 rbăn ha. Năm 2017 dak he ho\ rlău Brazil jêng dak tăch n’gluh cà phê du\t âk lam ntu\r neh. Ndr^ yơn rnoh khlay cà phê rnglăy dak he du\t thuk lam ntu\r neh yor mô ho\ săk kah ue\h. Nu^h rnâng kan tuch tăm Hoàng Trọng Thuỷ an lah: ăp năm rlău aơ, mô dơn cà phê le\ rngôch ndơ geh [ư êng [a [a\ bah he dơn uănh khlay tât n’hao âk rnoh geh dơm ma săk kah ue\h hôm đêt jêng rnoh khlay ns^t tay mô ho\ âk. Tâm nê tiêu n’hanh cà phê lah ăp nău nt^t. Ntop tâm nê, tu\p rlău trong dăp rgum, rnoh hvi n’hanh rnoh âk geh play âk, [ư rmeh bưm ntu\k tăch rgâl mbra lơn ma [ư rnoh khlay ndơ tuch tăm ju\r thuk tay lơn.

            “Săk kah ue\h mô tâm ban, mô đăp mpăn. Nău tâl bar lah nu^h [on lan mô dơi mbơh nti mpeh ntu\k tăch rgâl jêng nu^h [on lan mô dơi [ư êng đo\ng lah khân păng pơk hvi êng neh tăm cà phê n’hanh tiêu. Ntơm bah nê rgop [ư an neh dăp rgum geh tu\p chrai. Tâm nău nkoch dja an saơ n’gâng kan tuch tăm mô ho\ leo rêng rnoh khlay bah păng du trong nâp dăp”

            Ndơ đăp mpăn gay [on lan mô hôm rvê tâm nău kan tuch tăm nê lah rêng rnoh khlay ndơ tuch tăm ân tâm buăt nthoi lhăt. Jêng lah, ăp doanh nghiệp rvăt, nkret njêng n’hanh buăt nthoi đah ntu\k tăch rgâl n’hanh [on lan ân tâm krêp dêh nsum. Tâm 4 nu^h kan lah nu^h [on lan kan lo\ mir, nu^h doanh nghiệp, nu^h khoa học n’hanh Ngih dak ân geh nău tâm rgop kan lhăt. Wa Huỳnh Văn Thòn, Kruanh Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần tập đoàn Lộc Trời, nău tâm rgop kan nsum dja tâm bah ri aơ nơh mô ho\ geh [ư ngăn. Nău khlay tâm pă kan bah Ngih dak mô ho\ âk:

            “Dơn geh du hê doanh nghiệp dơm lah mô dơi buăt nthoi đah ntu\k tăch rgâl, mơ ký dơi ăp si [u\t tâm ton tăch ndơ geh [ư đah nu^h [on lan. Yor kơt nê|, tâm rgop 4 nu^h, ri nu^h [on lan kan lo\ mir, doanh nghiệp, nu^h khoa học jêng lah pe mpôl, gu\ ta e chông 1 pe njônh. Hôm ngih dak gu\ ta n’gul 3 chông nê, [ư nta trong dơh kơt chính mhe lah, jêng lah nău khlay kan bah nău pâl, nău khlay bah nu^h [ư ndranh n’hanh nău khlay bah nău way kan.”

            Rnôk rnoh khlay ndơ tuch tăm ju\r thuk, tâm rêng rnoh khlay tuch tăm nu^h [on lan kan lo\ mir way lah nu^h mbăk anh du\t âk nău khuch khat. Đah rnoh khlay tiêu, cao su, cà phê kơt mhe aơ nơh…Mô đêt nu^h tu\p tâm nău rêh phăn rnon, ăp rnoh ntuh kơl mô dơi trok. Lơh chrai dăp rgum, lơh chrai ntu\k tăch rgâl ri tâm ban đah nu^h [on lan mbăk anh nău tu\p rnon ta me neh ue\h jêng bah he nơm đo\ng./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân

NTU\K RGUM BÔK NTUH NĂU NGƠI RNOI MPÔL ĐÊ| VOV4 NKUAL TÂY NGUYÊN
Mbrô: 19A trong Lê Duẩn, Nkual [on têh Buôn Ma Thuột, n'gor Dak Lak
Giám đốc : Vũ Hải Định
Groi Giám đốc: Hoàng Trung Dũng