Cập nhật ngày: 21/9/2017

VOV4.VN - Hiện có trên 1.000 cửa hàng, đại lý bán thuốc bảo vệ thực vật, đó là chưa kể các cửa hàng nhỏ lẻ ở địa bàn vùng sâu, vùng xa (thống kê trên địa bàn 5 tỉnh Tây Bắc, gồm: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai và Yên Bái). Việc mua bán, sử dụng bừa bãi thuốc diệt cỏ đã và đang trở thành thảm họa không chỉ với người dân trực tiếp sử dụng mà với cả môi trường sống của đồng bào vùng cao Tây Bắc. Vậy ý kiến của các ngành chức năng và người dân về thảm họa này như thế nào? Mời quý vị và các bạn nghe phần 3 loạt bài “Thuốc diệt cỏ - “sát thủ” vùng cao Tây Bắc”, với nhan đề “Tây Bắc: Lời cảnh báo thảm họa từ việc sử dụng thuốc diệt cỏ bừa bãi”. ------------------------------------

 

Bác sĩ Lương Hậu Tân, Giám đốc Trung tâm y tế huyện Mường Chà, cho biết: Đối với bệnh nhân uống thuốc diệt cỏ có hợp chất Paraquat thì tử vong gần như là chắc chắn, vì tổn thương này không ngăn chặn được. Thuốc diệt cỏ có Paraquat gây tổn thương tế bào phổi, suy hô hấp không hồi phục đượ, dần dẫn đến suy đa tạng và tử vong. Có rất nhiều trường hợp xử lý cấp cứu, chuyển tuyến ngay lập tức, nhưng cũng không qua khỏi.

Người dân vùng cao Tây Bắc chưa lường được hiểm họa của thuốc bảo vệ thực vật

Thạc sỹ Nguyễn Thế Dũng, Trưởng khoa Hồi sức – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên, cho biết: 90% ca ngộ độc Paraquat đều tử vong khi đến viện, số còn lại khó có khả năng phục hồi, được đưa về địa phương cũng tử vong thời gian ngắn sau đó. Điều đáng lo ngại là trong 5 năm trở lại đây, xu hướng ngộ độc thuốc trừ cỏ đang có chiều hướng gia tăng, trung bình mỗi năm có từ 20 - 40 ca, riêng 8 tháng đầu năm 2017 đã tiếp nhận gần 30 ca.

"Việc quản lý của cơ quan chức năng với loại hóa chất này phải làm hết sức chặt chẽ và phải phối hợp với chính quyền địa phương thì mới có thể loại được Paraquat ra khỏi môi trường. Bởi nó không những ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của người sử dụng mà còn ảnh hưởng đến thế hệ sau" - bác sĩ Dũng nói.

Theo ông Đinh Đức Trung, Phó Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 10, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai, hiện có hai hình thức chế tài đối với các trường hợp kinh doanh sai phạm này. Một là phạt tiền, hai là tịch thu hàng hóa. Nhưng cả hai đều không khả thi. Vì mức phạt đối với vi phạm trong kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật đều rất cao, trong khi giá trị cả 1 sạp hàng của người dân không đáng kể, nên có lập biên bản cũng không thể thu được tiền của họ. Còn áp dụng hình thức cứng rắn hơn là tịch thu hàng hóa thì cơ quan chức năng luôn gặp phải phản ứng, chống đối gay gắt từ phía người bán hàng. Và thậm chí nếu có xử lý được thì cũng chỉ như bắt cóc bỏ đĩa.

Ông Trung nói: "Đúng quy định thì không được tham gia kinh doanh, nhưng cấm ngay lập tức thì chắc chắn người ta sẽ phản ứng. Chúng tôi đi kiểm tra, họ nhìn từ xa thấy mình mặc đồng phục là đã giấu hàng đi rồi. Tuy nhiên, vì đồng bào ở vùng sâu vùng xa khó khăn như thế này nên chúng tôi cũng muốn tạo điều để hướng tới kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời tuyên truyền dần dần để họ tự giác thực hiện".

Thuốc bảo vệ thực vật bày bán cạnh đồ ăn

Ông Cà Văn Thỏa, phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Lương, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, nhấn mạnh với chúng tôi rằng, ông vô cùng khẩn thiết đề nghị Nhà nước có quy định chặt chẽ trong việc quản lý loại thuốc này. Vì xã ông có trên 2.200ha ngô và mía, thì toàn bộ diện tích này người dân đều dùng thuốc diệt cỏ khi đến mùa. Do vậy, ảnh hưởng vô cùng lớn đến môi trường, nguồn nước và sức khỏe khi bà con phun thuốc bừa bãi.

Theo ông Thỏa: "Bây giờ đã hiện rõ trước mắt là môi trường bị tàn phá, thậm chí là ảnh hưởng đến sức khỏe con người rồi. Tôi mong muốn Nhà nước cần quản lý chặt chẽ hơn, và nên quy định vùng nào, khu nào được phép phun. Đầu nguồn, đầu suối thì phải có những cơ chế quản lý một cách nghiêm ngặt để nguồn nước bà con sử dụng được đảm bảo".

Theo đánh giá của cơ quan chức năng Lào Cai, so với giai đoạn trước, số lượng thuốc bảo vệ thực vật ngoài danh mục tại Lào Cai đã giảm đáng kể, đặc biệt là thuốc có nguồn gốc từ Trung Quốc. Mặc dù vậy, một bộ phận người dân vùng cao, nhất là người dân vùng giáp biên thường qua Trung Quốc làm ăn, vẫn đang có thói quen sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của Trung Quốc.

Mặt khác, đối với các loại cây trồng mới phát triển như chuối, dứa, thì thị trường trong nước chưa có sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật đặc thù nào hiệu quả mà vẫn phải sử dụng sản phẩm từ bên kia biên giới. Chính thói quen tiêu dùng này đang  gây khó khăn trong quản lý thị trường thuốc bảo vệ thực vật tại vùng cao Lào Cai.

Để tăng cường hiệu lực quản lý, theo một chuyên gia nông nghiệp tại Lào Cai, song song với việc các cơ quan chức năng tiếp tục xiết chặt kiểm soát, ngăn chặn các mặt hàng thuốc bảo vệ thực vật ngoài danh mục, thì việc giải quyết hài hòa cung cầu, đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân, đặc biệt là người dân tại các địa phương vùng cao, trước hết phải trông cậy vào Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp vừa mới được kiện toàn.

Ngày 8/2/2017, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành Quyết định số 278 về việc loại bỏ thuốc bảo vệ thực vật chứa hoạt chất 2.4D và Paraquat ra khỏi danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Theo quyết định này, gần 50 đầu mục thuốc có chứa hợp chất Paraquat lên đến 95% sẽ chỉ được sản xuất, nhập khẩu tối đa 1 năm, buôn bán, sử dụng tối đa 2 năm kể từ ngày quyết định có hiệu lực.

Qua các cuộc làm việc của phóng viên VOV Tây Bắc với ngành Nông nghiệp và phát triển nông thôn 5 tỉnh Tây Bắc, đều cho thấy: Các tỉnh đã tổ chức tuyên truyền và tập huấn cho các đại lý và người dân. Tuy nhiên, cho đến khi triển khai Quyết định 278, tất cả các tỉnh Tây Bắc đều chưa có một văn bản chính thức nào của cơ quan quản lý chuyên ngành nghiên cứu, đánh giá ảnh hưởng tác động của nhóm thuốc diệt cỏ, trừ sâu được sử dụng trên địa bàn đối với môi trường, nguồn nước, đất đai, cây cối và sức khỏe con người. Và vì thế, cũng chưa địa phương nào có báo cáo đánh giá thực trạng mua bán, sử dụng thuốc diệt cỏ và biện pháp quản lý, khắc phục hậu quả, chấn chỉnh tình trạng mua bán và sử dụng bừa bãi thuốc diệt cỏ.

Thuốc bảo vệ thực vật đủ chủng loại bày la liệt

Ông Hoàng Trung, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, cho biết: Bộ đã có quyết định 278 và để thực hiện cấm hẳn thuốc diệt cỏ có chứa các hợp chất này thì cần phải có lộ trình và thời gian, trên thế giới hiện vẫn còn 30 nước sử dụng thuốc diệt cỏ có chứa 2 hợp chất trên.

"Thông lệ quốc tế là khi loại bỏ bất kỳ một hoạt chất gì mà chúng ta đang sử dụng ra khỏi danh mục thì đều cần phải có lộ trình về thời gian. Những doanh nghiệp đang sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam cũng phải có thời gian nhất định để các doanh nghiệp đó xử lý nốt sản phẩm của họ. Vì mục đích bảo vệ sức khỏe cho người tiêu dùng và người sản xuất, chúng ta đã đi trước 1 bước như vậy, nhưng theo quy định thì vẫn cần phải có lộ trình để các doanh nghiệp thích ứng với chính sách mới của chúng ta" - theo ông Trung.

Một thực tế không thể làm ngơ là từ ngày Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn ban hành Quyết định số 278 về việc loại bỏ thuốc bảo vệ thực vật chứa hoạt chất 2.4D và Paraquat ra khỏi danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam, thì trên địa bàn 5 tỉnh Tây Bắc vẫn tiếp tục có thêm hàng trăm người chết và cấp cứu vì thuốc diệt cỏ.

Với việc quản lý lỏng lẻo của các ngành chức năng và các địa phương, ý thức sử dụng bừa bãi của người dân, thì thời gian và quy trình như ông Cục trưởng Cục bảo vệ thực vật vừa nói, liệu có thực sự phù hợp với điều kiện thực tế và nhận thức của bà con ở các tỉnh Tây Bắc? Bởi theo cách ông giải thích, mới chỉ thỏa đáng với lợi ích của doanh nghiệp!

Đến ngày 8/2/2019, thuốc diệt cỏ chứa hoạt chất Paraquat và 2.4D mới chính thức được cấm lưu hành. Có nghĩa là trong khoảng thời gian đó, “sát thủ diệt cỏ” vẫn công nhiên hiện hữu, tung hoành trên vùng cao Tây Bắc, đe dọa môi trường sống và mạng sống của biết bao nhiêu người.

 

 

 

VOV-Tây Bắc

 

BAN DÂN TỘC (VOV4)
Địa chỉ: 58 Quán Sứ - Hoàn Kiếm - Hà Nội
Trưởng Ban: Tạ Đức Toàn
Phó Trưởng Ban: Nguyễn Sỹ Hào, Trần Sông Thao