Cập nhật ngày: 7/10/2016

“Chúng tôi không ăn thức ăn công nghiệp, chúng tôi không mua thứ gì. Đó là lý do tại sao chúng tôi cần đất đai để gieo trồng thức ăn của mình”.

 

Có khoảng 2.200 người Matsés đang sống ở biên giới Peru-Brazil, trong rừng Aamzon.


Con sông Yaquerana chảy xuyên qua lãnh thổ của họ, tạo thành một đường biên giới quốc gia chia đôi quê hương họ. Nhưng với người Matsés, những dòng suối, những đồng bằng và những cánh rừng tạo nên vùng lãnh thổ truyền thống của họ, và lãnh thổ ấy đã được các bộ lạc chia sẻ với nhau.


Người Matsés đi săn những con thú như tapir và paca (những loài thú lớn thuộc bộ gặm nhấm). Vũ khí của họ là cung tên, bẫy, và súng săn.

 

Mỗi nhóm sống cạnh nhau bên bờ sông, và mỗi sáng, trẻ con và người lớn sẽ lên đường bắt cá

 

Có nhiều loại cây được gieo trồng trong vườn của họ, mà nhiều nhất là chuối lá và sắn.


Chapo, một loại thức uống ngọt ủ bằng chuối, luôn được đun nóng trong những căn nhà của người Matsés. Phụ nữ nấu chín trái cây và ép nhuyễn chúng bằng những cái sàng tự làm bằng lá cọ. Thứ thức uống thơm tho ngọt ngào này rồi sẽ được làm ấm trên bếp, và thường được thưởng thức khi họ đung đưa trong một chiếc võng bện bằng dây rừng.

 

 

Khi tan trường, cha mẹ đưa bọn trẻ tới vườn để dạy chúng làm thế nào gieo trồng lấy thức ăn

 

Một thầy thuốc sẽ nhận ra nguyên nhân làm bệnh nhân của ông bị ốm và chữa trị bằng những phương thuốc từ cây cối tương ứng. Ví dụ, đau họng, có thể vì ăn thịt khỉ rú, và có thể chữa khỏi bằng một loại cây tên tương tự như giọng của con khỉ.


Kể từ khi tiếp xúc với người ngoài, người Matsés mắc phải những loại bệnh nguy hiểm, đặc biệt là bệnh sốt rét.  Những loại bệnh mới ấy, các phương thuốc truyền thống bằng cây cỏ của họ không có tác dụng.


Năm 1969, những thành viên của nhóm truyền giáo Hoa Kỳ “Viện ngôn ngữ học mùa hè” là những người đầu tiên của thế giới bên ngoài tiếp xúc với người Matsés. Những nhà truyền giáo đến sau khi nổ ra các cuộc đụng độ giữa dân định cư địa phương đang cố gắng xây dựng một con đường xuyên qua lãnh thổ của người Matsés và những thổ dân đang bảo vệ đất đai của mình.

 

Những người định cư cắm cờ Peru lên nóc ngôi nhà cộng đồng của người Matsés


Vài người định cư đã bị giết sau khi chiếm giữ những ngôi nhà của một cộng đồng Matsés và cắm cờ của Peru lên ngôi nhà cộng đồng của họ. Việc này đã thúc đẩy quân đội can thiệp.


Người  Matsés, từ đó, đã từ bỏ ngôi nhà cộng đồng của mình, và nhiều nghi lễ truyền trống của họ không còn được thực hiện nữa.


Những người bản xứ khác không tiếp xúc với người ngoài, ở cả Peru và Brazil, sống gần người Matsés. Thập niên 1990, những người khai thác gỗ gây ra lũ lụt trong lãnh thổ của người Matsés và những nhóm người bản địa còn giấu mình đã bỏ chạy. Bây giờ, người Matsés nói rằng những người biệt lập ấy đang quay trở lại. “Khi những người khai thác gỗ xâm chiếm đất đai của chúng tôi, họ biến mất khỏi cánh rừng. Bây giờ, chúng tôi đã trục xuất được những kẻ chặt gỗ, và những thổ dân ấy đang trở lại. Những công ty dầu mỏ sẽ lại buộc họ phải chạy trốn lần nữa...”.


“Những thổ dân biệt lập ấy giống chúng tôi trước khi chúng tôi gặp hội truyền giáo. Họ đi từ nơi này tới nơi kia, và khi họ thấy một người da trắng, họ bỏ chạy. Khi họ nghe thấy một người nào đó đang đến gần, họ lẩn trốn trong các hốc của mình, che kín bằng lá và cành cây, như ngày trước chúng tôi từng làm. Nhưng tôi biết họ ở đó. Tôi có thể cam đoan rằng họ vẫn ở đó”.


“Dầu lửa sẽ hủy diệt nơi những dòng sông sinh ra. Điều gì sẽ xảy ra cho lũ cá? Bọn thú sẽ uống thứ gì?”


Năm 2012, Công ty dầu lửa Pacific E&P của Canada bắt đầu thăm dò dầu lửa trên vùng đất cư trú truyền thống của người Matsés và những nhóm thổ dân biệt lập láng giềng.

 

“Đi và nói với cả thế giới rằng người Matsés vững vàng trong vị trí của chúng tôi chống lại công ty dầu lửa. Chúng tôi không muốn công ty dầu lửa xâm chiếm đất đai của mình”.


Năm 2016, Pacific E&P đã hủy bỏ một dự án thăm dò dầu mỏ ở đây vì sự phản đối quyết liệt của thổ dân. Những thổ dân nay lại đang tiếp tục chiến dịch đòi hủy bỏ việc nhượng đất cho dầu mỏ, và đấu tranh để các quan chức Peru ngừng quyết định một hợp đồng mới với một công ty dầu mỏ khác.

 

 


Theo Survival International

BAN DÂN TỘC (VOV4)
Địa chỉ: 58 Quán Sứ - Hoàn Kiếm - Hà Nội
Trưởng Ban: Tạ Đức Toàn
Phó Trưởng Ban: Nguyễn Sỹ Hào, Phạm Thị Nhung