Tăng ngăn hâi: 29/1/2020

VOV4.Sêdang - Tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum châ mơjiâng kơtăn kố ai 14 hơnăm. Kố cho môi tung 3 tơring ki kơtiê xahpá má môi dêi kong pơlê Kon Tum, [ă xuân cho môi tung 62 tơring kơtiê má môi dêi lâp tơnêi têa châ xúa troăng pơkâ, túa hơlâ, tơdroăng pơkâ kơxo# 30a hơnăm 2008 dêi Chin phuh. {ă hnoăng cheăng ki kơdo mơ-eăm kơdroh hêng klêa, mơnguâ kơtiê, mê Đảng [o#, khu kăn pơkuâ, khu mô đo#i [ă kuăn pơlê tơring Tu Mrong hiăng tơru\m môi tuăn mơjiâng hnoăng cheăng ki tơtêk tung pêi cheăng kâ rêh ối a mâu hơnăm achê pơla kố. Rơnó Hơngui Canh Tý hơnăm 2020 troh [ă thôn pơlê dêi mơngế Rơteăng hiăng hlo hên tơdroăng ki phiu niu, ro rih a tơnêi ki xahpá dêi Tu Mrong.

 

 

Sap ing pơlê kong kơdrâm Kon Tum tiô troăng peăng mâ hâi lu pa kơnho\ng prôk dâng 70km cho troh a tơring Tu Mrong. Troăng ki prôk ngi kong pơlê tơdjêp Tu Mrong [ă troăng kân Hồ Chí Minh nôkố châ ‘mâi rơnêu chiâng troăng kân kơxo# 40B pro tơdroăng ki prôk lăm chía tơ’lêi hlâu.

Ôh ti xê to tiah mê, mê troăng prôk sap ing tíu xiâm tơring troh a 11 to cheăm, thăm nếo troh a rêm thôn pơlê [ă tá tơdroăng ki lo a kơpong ki pêi cheăng kâ ki hên hiăng châ ok [ê tong.

Hngêi dêi prế on veăng ngoh A Sáng, pơlê Tu Bung, cheăm Ngọc Lây ối tơdế pơla ngo [ă tơbăng. Ngoh tối, to lâi hơnăm mê hía nah mot tung rơnó mê hngê vêh ing lăm troh a hngêi cho môi tơdroăng ki tơpá khât.

 

 

Ngoh A Sáng (peăng pá hơ’ếo) [ă kơmăi uâ báu dêi rơpo\ng

 

Nôkố, rơxế ô tô, rơxế hon đa hiăng chiâng kơtâu troh a plông hngêi. Hdrối Têt, A Sáng ối mung rơxế ô tô chơ kơmăi uâ báu ki hngăm troh to lâi ta#n roê ing tơring Đăk Tô vâ krâ ‘măn a k^ng troăng pơlê vâ pro tíu ki uâ báu. Tơdroăng ki phâi tơtô dêi rơpo\ng A Sáng xuân môi tiah 32 rơpo\ng kuăn pơlê a pơlê Tu Bung hiăng hlo hên tung tơdroăng rêh ối tiah hmâ.

Ngoh A Sáng tối tiah kố:

‘’Hdrối nah rơpo\ng á xuân môi tiah mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki ê tung pơlê Tu Bung ki hên cho ối tung rơpo\ng kơtiê. Châ khu kăn pơkuâ rêm râ ‘no liăn pro troăng prôk, kum ăm hdrê pêt, hnê ăm kih thuât pêi chiâk deăng mê rơpo\ng ki lâi xuân mơeăm pêi cheăng kâ. Rơpo\ng á mơ-eăm mung liăn châ roê 2 pu\m kơpôu nôkố xuân hiăng ai lối 10 pu\m.

Á hriâm [ối ing mâu ngế ki hdrối pêt loăng pơkeăng môi tiah sâm kơxái, sâm Ngọc Linh,. pêt kơphế, pêt pôm loăng, pêt báu klâng. Tơdroăng rêh ối rế hía rế chía niân, on veăng á pro môi toăng hngêi ki le\m, hơnăm kố tơdah Têt rơpo\ng á phiu ro tâ, chía niân tâ mâu hơnăm hdrối mê hía nah. Á hiăng roê loa, rơ’jiu vâ hmâng tung rôh Têt’’.

 

 

Pơlê dêi mơngế Rơteăng a Tu Mrong

 

Ai troăng prôk, tơ’lêi hlâu tung tê mơdró, lối 25 rơpâu ngế Rơteăng a 90 thôn pơlê dêi tơring Tu Mrong hiăng ai tơ’nôm ivá tung pêi cheăng. Hdrối nah, vâi krâ nho\ng o ki hên cho pêt báu klâng, chiâk pêt alâi, pêt pôm bu bê tu\m kế kâ tê, mê nôkố hiăng ‘nâi pêt hên mâu hdrê loăng tiô troăng ki pêt mâu kế tơmeăm môi tiah kơphế, kơxu [ă hên ki ê, malối cho loăng pơkeăng châ pêi lo liăn hên.

5 hơnăm hdrối nah, lâp tơring Tu Mrong ai lối 4 rơpo\ng kơtiê, châ vâ chê 73%, mê nôkố hiăng kơdroh ối 2.700 rơpo\ng, ai 43%. Pêi lo liăn rêm ngế a hơnăm 2019 kố nah tâk péa hdroh tâng vâ pơchông [ă hơnăm 2015, tâk kơlo 27 rơtuh 500 rơpâu liăn. Pôa A Rin Ka, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Tu Mrong ăm ‘nâi, tơring hiăng mơdêk tro mâu kơxo# liăn tơlo vâ mơdêk cheăng kâ:

‘’Troh nôkố, tâi tâng [ăng tơnêi pêt mâu hdrê loăng rêm hơnăm, hdrê loăng ki ton hơnăm [ă mâu loăng pơkeăng cho dâng 12 rơpâu ha. Tơring xuân ai mâu cheăm hiăng pêi klêi tiô pơkâ thôn pơlê nếo, môi tiah ai 3 to cheăm pêi klêi 8 tơdroăng pơkâ, 5 to cheăm pêi klêi 9 pơkâ [ă 3 to cheăm pêi klêi 10 pơkâ.

Ki khât ăm hlo tiah kố, sap ing mâu tơdroăng 135, 30a. Tơdroăng pơkâ to\ng kum pêt kơphế, Tơdroăng pơkâ pêt loăng pơkeăng hiăng tơdjâk troh tơdroăng rêh ối liăn ngân dêi kuăn pơlê’’.

 

 

Mơngế Rơteăng a tơring Tu Mrong sôk ro châ xo hên tơmeăm

 

Rơtế [ă rak tơniăn kế kâ, tơniăn tung lâp pơlê pơla, Đảng [o#, khu pơkuâ [ă kuăn pơlê Tu Mrong hiăng pơxiâm châ tơdroăng ki hiăng ai hlâu, ki rơdêi krê ai kơpong tơnêi ki hdrối nah châ ngăn cho ôh ai klâi, kơtiê [ă ôh tá ple\ng má môi a Kon Tum.

Ai tơnêi tíu ki pêt sâm Ngọc Linh, kong prâi tơtro [ă hên túa hdrê loăng pơkeăng ki kơnía, mê hnối ối tung túa pơkâ tâi tâng pêt loăng pơkeăng troh hơnăm 2020 [ă troăng hơlâ pơkâ troh hơnăm 2030 dêi Chin phuh, Tu Mrong dế mơnhông tung mơdêk cheăng kâ rêh ối pơlê pơla sap ing pêt loăng pơkeăng.

 

 

Mơngế Rơteăng veăng pêt sâm Ngọc Linh [ă khu mơdró kâ pêi lo liăn tơniăn

 

Troh nôkố, tơring hiăng pêt châ 762 ha loăng pơkeăng. Tung mê, ki kơnía má môi lối 500 ha loăng sâm Ngọc Linh, nôkố ai yă tê dâng 100 rơtuh liăn môi kg pôm ối drêh. Loăng sâm kơxái, đẳng sâm lối 170 ha, tâng pêt tơniăn xuân châ xo liăn dâng 1 rơtal liăn rêm hơnăm rêm ha. A mâu cheăm, môi tiah Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây, mâu ngế ki kro mơdro\ng sap ing pêt sâm Ngọc Linh, lơ mâu ngế ki mơdro\ng sap ing pêt sâm kơxái cho mơngế Rơteăng rế hía rế hên.

Tơdroăng ki kal má môi a kơpong tơnêi ki pơrah ‘na tơdroăng ki pêt tơmeăm Tu Mrong cho kuăn pơlê, ki hên cho hdroâng kuăn ngo Rơteăng, hiăng rế hía rế ai xếo tuăn hiâm ki tơkôm to a tơdroăng to\ng kum dêi Tơnêi têa. Ngoh A Thể, a pơlê Đăk Kin, cheăm Ngọc Lây, sôk ro: ôh ti xê krê to rơpo\ng ngoh mê ối tá pơlê, cheăm pơrá hiăng ‘nâi pêt báu klâng ai tu\m kế kâ, pêt pôm loăng, pêt kơphế châ pêi lo liăn hên.

‘’Hdrối nah, á ôh tá ‘nâi pêt kơphế ôh. Kơnôm châ Tơnêi têa to\ng kum hnê hriâm kih thuât mê á hiăng ‘nâi, hiăng pêt. Á xuân tơnôu veăng tung mâu rôh hnê hriâm mâu tơdroăng ki nếo, tíu lâi chiâng pêt kơphế, tíu lâi pêt chiâng pêt pôm loăng. Athế ‘nâi kih thuât ki nếo, ‘nâi pêt xiâm loăng kơtăn ing dêi pó to mê gá chiâng [ă mâu hdrê loăng ki nếo dâi le\m. Pơlê ai 34 rơpo\ng, hơnăm 2019 kơdroh 8 rơpo\ng kơtiê, u ối 12 rơpo\ng nếo’’.

Sap ing môi tơring kơpong ngo ki hngế ôh tá ai klâi, nôkố Tu Mrong cho tíu troh dêi mâu khu tơmối ôm hyô. Tơring xuân hiăng tơ’mot lối chât khu mơdró kâ troh séa ngăn, tăng ‘nâi vâ ‘no liăn pêt mơjiâng tê mơdró [ă ki xiâm cho kơvâ tê roê uâ mơdiê pro pơkeăng. Pôa Võ Trung Mạnh, kăn pho\ pơkuâ ngăn Đảng tơring Tu Mrong, tối, tơring mơnhên 3 kơvâ cheăng ki xiâm tung la ngiâ ah:

‘’Má môi, cho mơhnhôk mâu kơxo# liăn vâ ‘no pro hngêi trăng vâ mơdêk hnoăng cheăng mơđah tơbleăng, tơ’mot ‘no liăn cheăng sap ing mâu tíu xiâm pơlê kân. Má péa, cho mơnhên ‘no liăn a 3 to cheăm ki xiâm pro ivá mơdêk ăm mâu cheăm ki u ối. Peăng mâ hâi lu ai cheăm Đak Rơ Ong; a tơdế ai cheăm Đăk Hà [ă peăng mâ hâi lo ai cheăm Măng Ri.

Má pái, cho pêi klêi túa pơkâ, séa ngăn túa pơkâ mơdêk pêt loăng pơkeăng tung mâu cheăm vâ pơkâ mơdêk, mơđah tơbleăng, tơ’mot mâu khu mơdró kâ troh tơru\m cheăng [ă kuăn pơlê mơnhông mơdêk rơdêi tâ nếo tung tơdroăng ki pêt loăng pơkeăng’’.

{ă ivá kho\m mơ-eăm tơkâ luâ kơklêa kơtiê, tơdroăng ki hơ’leh tung túa tơmiât túa pêi dêi kuăn pơlê rơtế [ă mâu troăng hơkâ pơkâ ‘no liăn cheăng tơtro dêi khu kăn pơkuâ cheăm, tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum, pơxiâm mot tung hơnăm nếo Canh Tý 2020 [ă tơdroăng ki loi tơngah tung cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla pơtối mơnhông troh a kơlo ki nếo.

Rơnó hơngui dế vêh djâ tơ’nôm tơdroăng ki phiu ro troh [ă kuăn pơlê Rơteăng a kơpong tơnêi ki pơrah pêt kế tơmeăm dêi Tu Mrong kố.

            Khoa Điềm chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng

BÂNG RƠKONG KHU KUĂN NGO KƠPONG TÂY NGUYÊN 

Tíu ối-pêi cheáng: 19A Lê Duẩn-Pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak 
Kăn
 xiâm: Vũ Hải Định

Kăn phõ: Hoàng Trung Dũng