Tăng ngăn hâi: 17/7/2020

VOV4.Sêdang - Lối 10 hơnăm kố, a cheăm Giang Ly, tơring kong ngo Khánh Vĩnh, kong pơlê Khánh Hòa ai môi kơpong ôm hyô kong kế, nhâ loăng ai inâi Mà Giá. Ngế ki pơkuâ kơpong ôm hyô kố cho pôa Mà Giá A, krâ pơlê, hdroâng kuăn ngo T’rin. Khên tơnôu hơ’lêh túa tơmiât dêi hdroâng kuăn ngo, pôa Mà Giá A tơmiât tơdroăng ki rak kong, rak têa vâ pro chiâng môi kơpong ôm hyô ki le\m tơ’mot hên ngế troh hyô.

 

 

 

 

Pôa Mà Giá A ki vâi krâ nho\ng o krếo dêi Mà Giá hơnăm kố hiăng luâ 80 hơnăm, 50 hơnăm cheăng Đảng, hên hơnăm pro Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Giang Ly, tơring kong ngo Khánh vĩnh, kong pơlê Khánh Hòa. Klêi vêh pơtê xua hơnăm hiăng krâ, tung rơpo\ng hngêi ai 12 ngế, tơdroăng pêi cheăng vâ tăng kế kâ chía bê kâ ăm rơpo\ng hngêi cho tơdroăng ki pá ‘nâng.

Pôa Mà Giá hơ‘muăn tối, hdrối nah, drêng ối pêi cheăng a cheăm, mâu kuăn ngo akố nếo ‘nâi pêt báu klâng la hơnăm ki lâi mâu klâng mê xuân khăng khoăng oh tá ai têa tôh. Hngêi krâm kuăn ‘ne\ng mê rơpo\ng hngêi vâ tăng tíu ối cho pá ‘nâng, a peăng kơnho\ng têa plông Lách vâ po pông tơnêi, têa plông ku\n tung pơlê.

Môi hdrôh vâi pú ing kong pơlê troh lăm pôu pôa, hlo tíu kố ai hên loăng, têa plông ai têa hdrok hiăng hnê tối ăm pôa pro tíu ôm hyô. Hdrối nah veăng tơplâ, klêi mê pơtối pro kăn hnê ngăn a cheăm kong ngo pro tíu ôm hyô [ă pôa ối tơviah ‘nâng tơdroăng mê. Hên măng ôh tá chiâng koi, pôa ‘nâi tiah kố: Ê… ôm hyô cho pơtê a tíu rơngiâp.  

Nôkố pôa Mà Gia krâ pơlê hiăng hlê tro kơ tuăn ‘na hnoăng pêi cheăng dêi tơná. Loăng kong ngiât le\m, ai têa plông hdrok plâ hơnăm plâ rơnó kum pôa ai tíu ki rơngiâp vâ pơtê ối rak kơnho\ng têa ăm kuăn pơlê.

‘’Pêi vâ kơdroh kơklêa xăm kơtiê. Hngêi ki lâi xuân ai tơdế hnoăng mê kuăn pơlê xuân pêi. Kong, loăng, têa ki hdrok ing ngo, ôh tá ai kơmăi kơmok ki lâi ôh, pro to [ă ko\ng pơtâi. Loăng huăn pin roăng ăm gá kân, rak ngăn ôh tá ăm vâi ko. Kuăn pơlê vâ cheăng kâ, kuăn pơlê pêt báu klâng xuân kơnôm ing têa ki plông, têa hiu kố’’.

 

Pôa Mà Giá krâ pơlê hmâ [ă tơdroăng rak kong, rak kơnho\ng têa

 

Ôh tá ai túa pêi cheăng, ôh tá ai liăn… la hiăng pơkâ mơ-eăm pêi yoh. Mâu kuăn pôa xoi drê, chiân phái lăm troh a chêk mơ-eăm pro tíu ăm tơmối ôm hyô. Apoăng cho troăng têa plông, kơdât troăng [ă tơdroăng ‘măn mâu hmốu ki kân. Mâu loăng ki tro têa mơhiu kreăng a têa plông châ ‘măn mơdâng chiâng mâu loăng ngăn tơviah. Pôa pro tiô thông têa plông, hdrâ ‘măn mâu hmốu chiâng mâu tíu ăm tơdrăng vâ tơmối troh pơtê chêng.

Mâu loăng ku\n, hlá loăng kong châ go#m ‘măn i le\m hơpăm ki pro [ă loăng, hlá pro pak^ng têa plông dế hdrok vâ ăm tơmối ki lăm hyô pơtê ối, xah hêi.

Sap ing 4-5 to hơpăm apoăng, kơpong ôm hyô mê hiăng ai vâ chê 40 to hơpăm pá xôp mâu loăng kân ki hiăng ton hơnăm, rơdâ 3 ha. Kơ’nâi 15 hơnăm pơtối rak vế pêi cheăng, mâu hngêi trăng, tơmeăm khoăng ki ê hiăng hlo ai rế hên rế le\m… ai tiô kơ tơmối ki ing hơngế achê troh vâ ôm hyôu, malối tung mâu hâi leh, têt.

Môi ngế tơmối lo ing kong pơlê Ninh Thuận tơkâ luâ hr^ng km vâ lăm troh a tíu ôm hyô mê tối:

‘’Troh akố tâng ing kuăn pơlê tối mê a chiâng troh. A hlo le\m môi tiah chal vâi krâ ton nah. Rơnó mơdrăng lăm troh akố pơtê, tâ rơngiâp xua ai têa plông hrok ing ngo, ing kong.  Loăng akố loăng kân ối châ rak ngăn, ngăn kong akố ối môi tiah kong ilâng kân ‘nâng’’.

 

Tơmối ôm hyô xah hêi a kơpong ôm hyô Mà Giá

 

Ối chôu vế mâu hâi apoăng, Mà Giá ôh tá xo liăn dêi mâu tơmối lăm ôm hyô. Tâng mâu tơmối vâ ôu drôu pôa têk ăm vâi ôu drôu xiâm lơ têk ăm vâi môi pu\m í ki pôa păn, ôh ta tro klâi. Troh nôkố tơmối troh lối hên, vâ tơniăn ‘na tơdroăng tơ’mot ăm tơmối troh ôm hyô, mơhno têk tơmeăm, kơpong ôm hyô kố hiăng xo liăn, tê ve\. Ing kơxo# liăn tê ve\, pak^ng mơhá liăn khế ăm 5 ngế ki pêi cheăng akố cho mâu kuăn ngo T’rin, Raglai ki ối tung pơlê, kơxo# ki u ối châ xúa rak ngăn loăng, pro tơ’nôm hơpăm, mơjâng pro tơmeăm khoăng ki ê nếo… Hà Ben ngế cheăng ăm kơpong ôm hyô Mà Giá ăm ‘nâi:

‘’Hdrối nah lăm pêi cheăng vâi, rơnó mêi pêt loăng nhe\n, pêt loăng klâi xuâm hôm  la troh rơnó mêi thê lôi, thế pơtê. La akố, tíu pêi cheăng  hôm há, môi hâi lăm 3-4 hdrôh. Thế pơchân tơmối pôi tá ko loăng vâ loăng xâp rơngiâp, ai kong loăng le\m. Ai hơpăm pơtê, ai hơpăm ai hơpiâp on, chiâng ‘mâi on hiăng pro amê. Pin thế kơpuih văng krúa tah mâu êak chêm, văng mâu tuih xok’’.

Ing môi kơpong kong kế, loăng pơlái nah ôh tá ai kơbố troh ngăn nôkố têa plông Lách hiăng chiâng kơpong ôm hyô le\m rơngiâp hên ngế ‘nâi troh.  Xúa ki le\m dêi tíu ôm hyô ngăn nhâ loăng kong kế, pôa Mà Giá krâ pơlê tối tơ’nôm mâu tơmeăm môi tiah têa kơdruâ, í păn tung kong, mâu plâi kâ [ă hên ki ê… Hên khu ‘no liăn cheăng hiăng troh vâ pâ rôe kơpong ôm hyô dêi pôa [ă yă kơnâ la pôa Mà Giá ôh tá vâ tê. {ă pôa pro ôm hyô ôh tá xê vâ pơxúa ‘na cheăng kâ mê ối vâ rak têa, rak kong ăm kuăn pơlê.  

Jâ Ka Tông Thị Mến, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Khánh Vĩnh, kong pơlê Khánh Hòa ăm ‘nâi, pôa Mà Giá cho kuăn ngo ki apoăng a tơring kố mơjiâng pro tíu ôm hyô ngăn nhâ loăng kuăn kiâ. Tơdroăng pôa pêi cho kum kuăn pơlê hlo ki pơxúa khât dêi tơdroăng rak kong:

‘’Ki lâi ai khât, kuăn pơlê nếo chiâng pêi. Ing mê, kuăn pơlê xuân hlo tơdroăng ki rak têa, rak kong kal khât ‘nâng. Kuăn pơlê hâk mơnê kơ pôa Mà Giá, ngế ki apoăng ‘nâi pro tíu ôm hyô. Pro ăm hên ngế ‘nâi troh [ă tâi tâng mơngế kuăn ngo ki ê. Pôa cho ngế ki djâ troă le\m má môi, vâi chiâng vâ pêi [ối pôa vâ po rơdâ túa pêi pro ki ê nếo’’.

 

VOV Miền Trung

Gương tơplôu [ă tơbleăng

BÂNG RƠKONG KHU KUĂN NGO KƠPONG TÂY NGUYÊN 

Tíu ối-pêi cheáng: 19A Lê Duẩn-Pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak 
Kăn
 xiâm: Vũ Hải Định

Kăn phõ: Hoàng Trung Dũng