Tơ̆ lơ hơnih kon pơlei oei, đei ƀôh dôm tơmam mong đak nhen sô, kơthao, lôp gre so... đei hŭt lê̆ đơ̆ng rŏng dôm ‘măng ‘mi jruh blŭng. ‘Nâu jĭ hơnih hiôk vă mur chek lar - tơ ‘ngla pơm ăn tơpoh jĭ pơlŏ lĕch đe. Kiơ̆ chih jô̆, mă đơ̆ng tam mă mơ̆t lơ̆m pơyan jĭ lơ, mă lei kơsô̆ bơngai đei jĭ 1,2 tơdrong jĭ tơpoh đĭ pơtơm đei ƀôh tŏk păh lăp pơting hăm dôm khei blŭng sơnăm. Mă loi ‘noh, tơ̆ dôm hơnih hnam ăn đe thuê oei sa, hơnih kon pơlei oei lơ bơngai, hơmơt tơpoh lanh sa roi lơ tơdăh ưh kơ đei vei lăng ‘lơ̆ng cham char. Jô̆ đơ̆ng blŭng sơnăm 2026 truh dang ei, hơnih dăr hơlen jĭ tơpoh đơ̆ng Anih tơm vei lăng găh jang pơgang chih iŏk vă jê̆ 32.000 ‘nu jĭ pơlŏ lĕch đe, lơ̆m noh đei 4 ‘nu lôch.

Khei ‘năr tơplih pơyan nhen hrei ‘nou đa ƀônh đei lăng pơhơi, yua kơ pơrang jĭ tam mă đei ƀôh lơ. Mă lei, ‘nâu jĭ jơ ‘năr ‘lơ̆ng vă tang găn hơdrol. Tơdăh pơm pơhơi, pơrang jĭ gô đei ƀôh hrĕnh mưh yak mơ̆t lơ̆m pơyan pơdơh hŏk lơ̆m dôm khei truh. Ƀak si Đặng Hồng Hường - Phŏ Kơdră Anih vei lăng jang pơgang tơring Văn Yên, dêh char Lào Cai roi tơbăt:

Nhôn jang tơgŭm ăn Anih jang Đảng, khŭl kơdră tơring athei rim hơnih, khŭl joăt jang vei lăng, dăr lăng hơnơ̆ng pơrang jĭ tơ̆ tơpôl vă chă ƀôh hrôih dôm hơnih đei jĭ păng hơmet ‘lơ̆ng hơnih đei jĭ tơtom. Jang ‘lơ̆ng tơdrong jang roi tơbăt truh kon pơlei, khŭl kơdră chĕp kơ̆l vă hơtŏk ‘lơ̆ng đon hlôh vao păng vang tơgŭm tang găn pơrang jĭ.

Hơdai hăm jĭ pơlŏ lĕch đe, 1 tơdrong jĭ tơpoh nai kŭm đa tŏk lơ̆m pơyan pơdơh hŏk, mă loi ‘noh tơ̆ hơioh iĕ, ‘noh jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆t. Kiơ̆ kơ Anih tơm vei lăng găh jang pơgang, đơ̆ng blŭng sơnăm 2026 truh dang ei, lơ̆m teh đak chih iŏk dang 26.000 ‘nu jĭ păng 8 ‘nu lôch yua đơ̆ng jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r. Hơdrô̆ khei 3/2026, kơsô̆ bơngai jĭ jô̆ păh lăp kiơ̆ kơ giĕng tŏk pơting hăm khei hơdrol. Jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r tơpoh kiơ̆ trong klak, ƀônh kơ đei jĭ tơ̆ dôm hơnih vei lăng hơioh, hnam trưng mầm non tơdăh ưh kơ đei vei lăng ‘lơ̆ng ‘yâu, rơgoh. Tơdrong tôch kơ tơtăm ‘noh jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r đei ƀôh hrĕnh, pơm ăn tơdrong jĭ ăl tơdăh ưh kơ chă ƀôh tơtom. Mă lei, lơ mĕ ƀă oei pơm pơ hơi, ưh kơ ‘lơ ‘lŏ, hơvơ̆l hăm dôm tơdrong jĭ tơ̆ ‘ngoăih hơkar hmă. TS.BS Nguyễn Văn Lâm, Kơdră vei lăng Anih hơmet jĭ nhiệt đới, Hnam pơgang Nhi Trung ương tơbăt:

Trong tơpoh đơ̆ng jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r ‘noh kiơ̆ trong klak păng đak tơprăh kơtă đơ̆ng hmrŏng hmrônh dăh mă đak lơ̆m hơlŏng đei yŏng jĭ păng gô tơpoh đơ̆ng bơngai tơ̆ bơngai. Hăm jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r tam mă đei pơgang Vaccine hơmet kơna tang găn ‘noh jĭt kăl hloh. Jô̆ hloi dôm bơngai jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r đĭ đei jĭ bơih ‘noh oei gô jĭ hơlơ̆k dơ̆ng.

Hơdai hăm tơdrong kơchăng đơ̆ng kon pơlei, anih jang pơgang kŭm tŏk bŏk tơlĕch jang lơ trong jang vă vei lăng pơrang jĭ đơ̆ng hrôih hloi. Đơ̆ng tơdrong dăr lăng pơrang jĭ, hơmet ‘lơ̆ng hơnih đei jĭ iĕ, truh hơtŏk loi dơ̆ng roi tơbăt tang găn jĭ lơ̆m tơpôl. Mă lei, kiơ̆ kơ dôm bơngai joăt jang, iŏk yua tang găn jĭ pơmơ̆ng tôch kơ tih lơ̆m đon hlôh băt đơ̆ng rim kon pơlei.

Pơrang jĭ pơyan pơdơh hŏk ưh kơ đei ƀôh ưh kơ ê tơtĕnh, mă đa ưh kơ đei băt roi tŏk đơ̆ng dôm tơdrong tơm tôch kơ iĕ lơ̆m tơdrong hơrih sa rim năr. Thoi noh, vei lăng pơrang jĭ ưh khan lăp tơjră mưh đei jĭ, mă kăl kơ pơtơm blŭng đơ̆ng tơdrong kơchăng tang găn iŏk đơ̆ng khei ‘năr dang ei. PGS-TS Trần Đắc Phu, bơngai pơma tơgŭm gĭt kăl kơ Anih jang pơm lăp hăm tơdrong jang pơgang tơpôl, Anih tơm vei lăng găh jang pơgang tơtă :

Bơ̆n kăl kơ hlôh păng tơƀôh hơdăh găh tang găn jĭ ăn kơ dih kou bơ̆n tang găn jĭ ăn tơpôl, tang găn ăn dôm grŭp bơngai ƀônh kơ ƀơm jĭ. Pơtih gia nhen hơioh, nhen drŏ kăn oei hơnăp, bơngai ưh kơ pran jăng păng mă loi ‘noh dôm bơngai kră, bơngai đei jĭ lơ̆m hơkâu đơ̆ng hơdrol ‘noh kăl kơ đei tang găn jĭ. Yua kơ dôm bơngai ou mưh đei jĭ đa đei ƀôh jĭ dêh păng bơ̆n kăl athei kơchăng bơ̆jang kiơ̆ dôm trong pơm rơgoh kơdih kou mă ĭnh tơtă ‘noh jĭ tơdrong vei hnam oei rơgoh, vei tơmam pơngôi rơgoh. Dang ei pơm kiơ̆ sa sĭn nhă tŏ păng ôp ti hăm sơƀŏng păng bơ̆n pơm kiơ̆ ƀet vaccine mă tôm.

Khei 5 - khei ‘năr tơplih pơyan - jing khei ‘năr ‘lơ̆ng vă tang găn pơrang jĭ hơdrol kơ yak mơ̆t lơ̆m pơyan pơdơh hŏk. Vei lăng rơgoh kơdih, hơnih hơrih, sŏng sa sơđơ̆ng păng kơchăng răp hơlen lăng jơhngơ̆m pran... dôm tơdrong jang ngêh ngăi kơ hmă ‘noh tă kơ jing tang găn đei yua hloh. Kơchăng đơ̆ng hrôih, đơ̆ng hơtăih - ‘noh jĭ trong vă rim kon pơlei tơgop vei lăng jơhngơ̆m pran ăn kơdih kou, ŭnh hnam păng pơđĭ hloi tơpôl.