Độc đáo lễ nhận và dạy con tràng nhập môn của người Tày
Thứ ba, 16:49, 09/06/2026Lâm Thanh
[VOV4] - Nghi lễ nhận và dạy con tràng nhập môn là một trong những nghi thức quan trọng, đánh dấu sự khởi đầu của quá trình truyền dạy và kế tục nghề then - một di sản văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ người Tày ở Bình Liêu.
Thầy then dâng lễ và cất lời hát then báo cáo tổ nghề, thần linh việc mở lễ và nhận học trò
Theo quan niệm của người Tày, then không đơn thuần là hình thức diễn xướng dân gian. Then còn là cầu nối giữa con người với thế giới thần linh.
Người hành nghề then (ông then, bà then) giữ vai trò trung gian. Họ thay mặt cộng đồng thực hiện nghi lễ cầu an, giải hạn, chữa bệnh, cầu mùa… Do vậy, việc trở thành một “con tràng” - người học nghề then - ngoài năng lực tiếp thu còn cần có sự dẫn dắt của thầy và sự chứng giám của tổ nghề, thần linh.
Tại Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam, nghi lễ nhận và dạy con tràng nhập môn được bà con dân tộc Tày xã Bình Liêu, Quảng Ninh tái hiện theo đúng nghi lễ truyền thống.
Mở đầu nghi lễ, thầy then lên hương kính cáo tổ tiên, thần linh, tổ nghề cho phép mở lễ
Nghi lễ nhận và dạy con tràng nhập môn thường được tổ chức vào ngày lành, tháng tốt
Cùng với đó là sự chuẩn bị chu đáo về lễ vật dâng cúng
Khoảnh khắc tiếng đàn tính, tiếng chùm xóc nhạc vang lên, thầy cất lời hát then kính cáo tổ nghề, thần linh việc mở lễ. Những câu then không chỉ mang ý nghĩa cầu chúc tốt lành mà còn mở ra một không gian thiêng, nơi con người giao cảm với thế giới vô hình.
Các con tràng kính cẩn trước bàn thờ, thể hiện lòng thành kính và quyết tâm theo học.
Phần nhập môn chính là nghi thức quan trọng của mỗi người theo nghề then
Thầy then tay cầm bát nước thơm với lá chanh thực hiện nghi thức giải vía, thanh tẩy giúp các con đồng mới gột rửa những điều chưa lành, sẵn sàng bước vào hành trình học đạo.
Theo từng câu hát, các con đồng mới được dẫn dắt qua từng cung điện, cửa quan để học lễ, học cách trình tấu, học đạo làm then.
Trên hành trình thầy then dẫn đoàn đi, đoàn vừa đi, vừa hát, vừa lạy các quan tướng, vua đế nơi cõi thiêng. Mỗi lần hành lễ là một lần được chứng nhận, được tiếp dẫn.
Các con đồng châm nước, châm thuốc dâng mời.
Các con đồng thực hiện nghi thức lượn xuồng, lượn đò - vượt sông mang lễ vật sang bến mới. Những chiếc thuyền tượng trưng được khởi hành trong làn điệu then nhịp nhàng uyển chuyển. Mỗi nhịp chèo, mỗi câu hát đưa đoàn người vượt sóng nước, chở lễ vật và tâm nguyện đến cõi thiêng. Trên dòng nước, các con đồng mới không chỉ học cách hành lễ mà còn học cách giữ tâm thế, vượt qua thử thách, tiếp tục hành trình tu dưỡng.
Tại mỗi cửa ải, các con đồng thành tâm dâng lễ, lạy trời tạ đất xin được mở đường, tiếp tục được dẫn lối sâu và cõi thiêng
Khi nghi lễ hoàn tất, các bà then tay cầm cây mía, đứng thành vòng tròn và bắt đầu múa. Theo tiếng then ngân vang, những cây mía vươn cao tượng trưng cho sự trưởng thành, cho người học trò đang từng bước lớn lên, vững vàng trên con đường đạo.
Nghi lễ khép lại bằng phần tạ lễ, gửi lời tri ân với tổ nghề và thần linh đã chứng giám, phù trợ. Những câu theo kết thúc mang theo ước nguyện về sức khỏe, bình an và sự trưởng thành. Việc tái hiện nghi lễ nhận và dạy con tràng không chỉ góp phần bảo tồn một nghi thức truyền thống đặc sắc của người Tày mà con giúp công chúng hiểu rõ hơn về giá trị của di sản then.
Lâm Thanh
Viết bình luận