Bánh củ chuối từ lâu đã là món ăn gắn bó sâu sắc với đời sống của đồng bào dân tộc Tày ở vùng cao tỉnh Thái Nguyên. Tại Bản Đồn, xã Tân Kỳ, thức quà mộc mạc này mang theo cả câu chuyện dài về sự sáng tạo trong đời sống và nét đẹp văn hóa của người dân bản địa.

Kỳ công món bánh từ gốc chuối rừng

Nguyên liệu làm nên linh hồn của món bánh chính là phần gốc của cây chuối rừng. Những củ chuối già sau khi được đào về sẽ được tước bỏ lớp vỏ ngoài, thái lát mỏng và ngâm qua nước tro để loại bỏ hoàn toàn nhựa chát. Trải qua nhiều lần rửa sạch, củ chuối được đem ninh nhừ rồi xay nhuyễn thành một lớp bột dẻo mịn.

Để hoàn thiện chiếc bánh, phần nhân cũng được chuẩn bị vô cùng công phu. Đậu xanh đồ chín, giã nhuyễn rồi trộn đều cùng đường để tạo vị ngọt bùi đặc trưng. Từng viên nhân đậu xanh sau đó được bọc khéo léo trong lớp bột củ chuối, gói cẩn thận bằng lá chuối rừng tươi trước khi đưa lên bếp hấp liên tục trong nhiều giờ.

Khi bóc lớp lá chuối ra, một mùi hương dịu nhẹ lan tỏa, hòa quyện giữa độ dẻo thơm của củ chuối, hương nếp mới và vị béo bùi của đậu xanh. Bánh củ chuối không mang vị ngọt gắt mà chinh phục thực khách bởi sự thanh mát tự nhiên, độ dẻo mềm vừa phải và một dư vị mộc mạc đặc trưng của núi rừng.

Gắn bó với nghề làm bánh hàng chục năm nay, bà Hà Thị Thuyền ở Bản Đồn chia sẻ, ngày trước gia đình bà chỉ làm vài mẻ nhỏ để bán cho khách qua lại trên tuyến Quốc lộ 3. Tiếng lành đồn xa, hương vị đặc trưng của chiếc bánh đã thu hút ngày càng nhiều khách thập phương tìm mua. Bật mí về bí quyết làm nghề, bà Thuyền cho biết: "Muốn bánh ngon thì phải chọn củ chuối già ở những gốc chuối to. Củ mang về phải làm sạch, luộc thật kỹ cho nhừ. Đến công đoạn pha chế, đường và nguyên liệu phải cân bằng nhau, tỷ lệ khoảng 50-50 thì bột mới lên màu đẹp, bánh mới thơm và ngon".

Sinh kế bền vững cho người dân vùng cao

Từ một món ăn truyền thống gia đình, bánh củ chuối giờ đây đã trở thành đặc sản nổi tiếng, được nhiều du khách lựa chọn làm quà khi có dịp ghé thăm vùng đất này. Hiện nay, thôn Bản Đồn có hơn 40 hộ gia đình duy trì nghề làm bánh, trung bình mỗi ngày cung cấp ra thị trường hơn 2.000 chiếc.

Anh Hà Ngọc Sáng, một người dân tại thôn Bản Đồn, tự hào cho biết các sản phẩm làm ra luôn được chú trọng đến yếu tố vệ sinh an toàn thực phẩm. "Bánh do chính tay bà con làm ra rất sạch sẽ. Nhờ đó, du khách từ nhiều tỉnh thành, kể cả miền Trung, miền Nam cũng biết tới, các đơn hàng gửi đi ngày càng nhiều hơn," anh Sáng nói.

Chính sự mộc mạc nhưng đậm đà bản sắc đã níu chân du khách. Bà Hoàng Thị Thanh (du khách Cao Bằng) và anh Nguyễn Anh Tú (du khách Bắc Ninh) đều chia sẻ sự thích thú khi thưởng thức món bánh này. "Lần nào có dịp qua đây tôi cũng dừng xe mua bánh củ chuối và cơm lam về ăn hoặc làm quà. Các bạn nhỏ nhà tôi rất thích món này, hàng xóm cũng thường xuyên nhờ mua hộ," anh Tú cho hay.

Sự đón nhận nhiệt tình của thị trường đã tiếp thêm động lực to lớn để người dân Bản Đồn gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. Từ vài hộ sản xuất nhỏ lẻ, nghề làm bánh củ chuối nay đã trở thành sinh kế chính của hàng chục hộ dân. Trải qua quá trình nỗ lực gìn giữ, Bản Đồn hiện đã chính thức được công nhận là Làng nghề truyền thống bánh củ chuối.

Ông Vi Văn Tỳ, người dân Bản Đồn, phấn khởi bày tỏ: "Khi được Nhà nước công nhận là làng nghề, bà con chúng tôi rất vui mừng. Nhờ gắn bó với nghề làm bánh củ chuối, đời sống của người dân trong thôn ngày càng khởi sắc, nhiều hộ trước đây còn khó khăn nay đã thoát nghèo, xây dựng được nhà cửa khang trang và ổn định cuộc sống".

Qua đôi bàn tay khéo léo của đồng bào Tày, từ một nguyên liệu tưởng chừng bỏ đi đã trở thành thứ đặc sản chắt chiu vị ngọt của núi rừng. Mỗi chiếc bánh củ chuối ra lò không chỉ mang lại thu nhập ấm no cho người dân Bản Đồn mà còn là đại sứ thầm lặng, gói gém và lưu truyền những nét đẹp văn hóa ẩm thực truyền thống của vùng cao đến mọi miền đất nước./.