Ƀă mơngế Rơteăng a thôn Dak Hyă 1, cheăm Dục Nông, kong pơlê Quảng Ngãi, rêm rơnó tung hơnăm pơrá ai mâu túa leh mơdĭng tiô khôi vâi krâ roh nah, ing tơdroăng ki mơdâ hdrê, chối báu, tĭng kâ báu nếo troh a mâu tĭng hâk suâ rơnó ki phâi tơtô ƀă hên hĕng mâu leh mơdĭng ki ê. Tung kuât ki kân, idrâp chêng koăng sôk ro drêng ai tơxông prông, hơ’nêh mâm pôh, kuăn mơngế châ tơrŭm ƀă khu xeăng, ƀă kong plêng, tơnêi tíu ƀă tá xiâm kối.
Kot mâ ƀă xông kân tung túa lĕm tro dêi hdrông Rơteăng, pôa A Khao, ối tối cho Meh Pâ Phin, ối a thôn Dak Hyă 1 ing kŭn nah hiăng hmâ tâng, hmâng tơdroăng rơngê ting ting, tơdrá dêi chêng koăng. Ing mê, hiăng chiâng mơngế ki tối cho ngê̆ nhân, cho mơngế ki rơkê ‘na tơdroăng vâi krâ nah, pôa pơtối hnê tơdjâ hiâm mơno ki hâk vâ mê ăm dêi mâu kuăn kơnốu ƀă mâu khu rơxông hơnăm ối nếo tung pơlê cheăm.
Pôa A khao tối ăm ngin ‘nâi, ing mâu hơnăm 1960 nah, drêng mê nah, pôa ối mơhriâm, pôa hiăng hâk git, vâ khât ƀă mâu tơdrá hơdruê tiô khôi hmâ dêi kuăn ngo tơná, trối ayŏ, rơngê, ting ting ƀă hên mâu tơdrá ki ê. Peăng kơhâi troh a lâm mơhriâm chư, troh a kơmăng vêh a hngêi tơ-uân hriâm hơdruê, rơngê, ting ting, ayŏ, hriâm túa tôu chêng tôu koăng, rêi têng nêng ƀă hên tơdroăng ki ê. Tơdroăng vâi krâ roh nah hiăng mot tung i hiâm mơno pôa A Khao. Hên hơnăm hdrối mê hía nah, pôa A Khao hiăng kơhnâ khât tung tơdroăng lăm mơđah, trâm mâ, tơpui tơno, hnê tối ăm kuăn pơlê ‘na tôu chêng tôu koăng, kơhnhon xuăng ăm mâu thôn pơlê tung cheăm, mâu cheăm ki ê. Pôa A Khao-Krâ pơlê-mơngế ki rơkê ‘na tơdroăng vâi krâ nah tối ăm pin ‘nâi:
“Rêm hơnăm, á hmâ lăm veăng mơđah hên tíu tung tơring Ngọc Hồi (hdrối nah), thăm nếo á ối lăm mơđah a mâu thôn pơlê ki ê, trối pơlê Têa Blê, hdrối vâi krâ-nhŏng o vâ lăm tơ’noăng tôu chêng koăng a cheăm, vâi xuân krếo á lăm hnê tối ‘na tơdroăng ki tôu chêng ƀă kơhnhon xuăng tiô khôi hmâ pin. Hơnăm nah, á veăng lăm mơđah hên a kong pơlê, klêi mê, châ lăm mơhriâm a Hà Nội, klêi mê nếo, á châ mơhriâm hên tơdroăng ki ‘ló tro, ki ai pơxúa”.
Pôa A Khao ai tối tiah kố, tơdroăng ki phiu ro má môi mê ôh tá xê ƀăng kơdeăn khĕn, hlá mơ-eá mơnhên, mê cho idrâp chêng xuân ối chuât xơtó tung roh po leh mơdĭng, drêng mâu vâi kuăn muăn cháu cháu ối kơhnâ khât tung tơdroăng hriâm tôu chêng, hriâm kơhnhon xuăng.
Pơtối tơdroăng hiâm tuăn ki rơkê dêi pâ, mê ngoh A Phin, cho kuăn rơmúa dêi pôa A Khao xuân hiăng ối tung khu tôu chêng tôu koăng ƀă rêi, tôu mâu prôa, không dêi kuăn ngo Rơteăng pin. Tiô ngoh A Phin tối, khôi túa lĕm tro châ rêh drêng tơdroăng ki pơtối hriâm, pơtâp ƀă tôu chêng koăng đi đo tung pơlê pơla. Dế nôkố, thôn Dak Hyă 1 pơtối rak môi khu tôu chêng koăng ai 18 ngế, klêi mê, hnối hnê mơjiâng khu tôu chêng, tôu koăng hơnăm ối nếo vâ pơtối ăm xo ah hmôi. Mâu leh mơdĭng trối “Tĭng kâ báu nếo”, “Hâi Tơrŭm pơla hdrông kuăn ngo” ƀă hên mâu hâi mơdĭng ki ê xuân châ pơtối rak vế tŭm mâu tơdroăng leh mơdĭng, ối rak vế idrâp chêng koăng tơdrêng ƀă túa kơhnhon xuăng, rơnuâ ếo pơtâk kơpĕn dêi hdrông kuăn ngo, ing mê, mơjiâng chiâng tíu ki mơhno tối ‘na khôi túa, vêa vong ki tơtro păng ‘nâng. Ngoh A Phin tối ăm pin ‘nâi:
“Khôi túa, vêa vong túa lĕm tro, ‘na tơdroăng tôu chêng tôu koăng, kơhnhon xuăng cho kơnía păng ‘nâng. Kơnôm ai Đảng, ai Tơnêi têa hiăng tŏng gum vêh mơnhông khôi túa, vêa vong dêi pâ pôa pin hiăng chôu ‘măn ăm nah, ôh tá lôi hía mâu tơdroăng ki ê. Ki rơhêng vâ tối, ngin đi đo rak vế mâu chêng koăng, prôa, không, klŏng put, têng nêng, rơguô̆i. Dế kố, ngin pơtối mơhnhôk mâu vâi ngoh nâ o ki rơkê pơtối rak vế krá tơniăn khu tôu chêng, tôu koăng, kơhnhon xuăng, mơjiâng pro ƀă xúa mâu prôa, không dêi kuăn ngo. Ngin pơtối veăng hnê tối ăm mâu rơxông hơnăm ối nếo, ki rơhêng vâ tối cho hok tro ing lâm 7 troh lâm 9”.
Drêng idrâp chêng koăng ối xơtó, drêng mâu rơngê ting ting ối châ hơdruê, drêng mâu vâi hdrêng ối hâk vâ ƀă pôu râng xêh hnoăng cheăng mê, ing mê, hiâm mơno túa lĕm tro dêi Rơteăng xuân ối pơtối châ rak vế, lân rơdâ ƀă krá tơniăn rêh ối rơtế ƀă pơlê pơla a kơpong kong ki kân rơdâ, kân krip Tây Nguyên.
Viết bình luận