[VOV4] - Với người M’nông ở Đắk Lắk, voi là thành viên quan trọng trong gia đình. Họ có truyền thống cúng sức khỏe cho voi.
Người M’nông nổi tiếng với nghề thuần dưỡng voi rừng thành voi nhà. Họ nuôi voi làm sức kéo, vận chuyển đồ, nông sản… phục vụ đời sống gia đình.
Những nài voi thường sinh trưởng trong những gia đình có truyền thống thuần dưỡng voi.
Ở Đắk Lắk, có những gia đình M’nông nuôi voi lâu nhất cũng trên 10 đời. Họ tập trung chủ yếu ở buôn M’Liêng (xã Đắk Liêng), buôn Lê và buôn Jun (xã Liên Sơn Lắk), xã Buôn Đôn.
Ngày nay, người M’nông không còn săn voi như trước nữa. Các cá thể voi hiện có của các hộ gia đình M’nông là những cá thể voi nhà. Những chú voi còn được đưa vào hoạt động du lịch với mô hình du lịch thân thiện như: chụp hình bên những chú voi khổng lồ, cho voi ăn, tắm cho voi, tìm hiểu tập tính sinh sống của voi.
Với người M’nông voi không chỉ là một tài sản quý mà còn là người bạn, người con trong nhà.
Trong truyền thống, khi voi rừng đã được thuần hóa, chủ voi sẽ tổ chức một nghi lễ nhập buôn. Kể từ đó, voi được coi như một thành viên trong gia đình, trong cộng đồng buôn làng, được chủ voi làm lễ cúng sức khỏe hằng năm.
Cúng sức khỏe cho voi diễn ra long trọng bởi sự có mặt của các nghệ nhân đánh chiêng của buôn làng. Lễ vật có 3 chum rượu cần được cột sẵn.
Cùng với đó là vòng đồng, cơm, gạo trắng, các bộ phận của con heo như tim, gan, lòng thái nhỏ. Họ còn cắt lá chuối non thành hình tròn nhỏ, đặt vào đó nhúm cơm, miếng gan hoặc miếng lòng. Tùy từng điều kiện kinh tế của gia đình mà chủ voi sẽ có những cách cúng sức khỏe cho voi khác nhau. Lễ to nhất là khi gia chủ làm trâu ăn mừng. Còn bình thường có heo, gà,… Dù vật phẩm ít hay nhiều tất cả đều mang ý nghĩa cầu sức khỏe cho voi để voi đỡ đần, gánh vác những phần việc nặng nhọc cho con người. Đồng thời nhắc nhở con người phải trân quý voi.
Sau tiếng chiêng giòn giã, bên hiên nhà dài, voi được đưa đến trước thầy cúng. Ông nói những lời khẩn cầu thần linh phù trợ cho chú voi và nài voi. Rồi tung gạo, tung rượu lên chú voi và cuối cùng đeo chiếc vòng đồng vào tay của chủ voi. Nghi lễ xong xuôi, voi sẽ được cho ăn mía, chuối, hoa quả...
Là dân tộc có tín ngưỡng vạn vật hữu linh, đồng bào M’nông tin rằng, con người cũng như vạn vật đều có linh hồn, đều được thần linh bảo trợ. Niềm tin tín ngưỡng ấy đã in sâu trong tâm thức của đồng bào, giúp họ sinh tồn và phát triển cũng như thêm yêu và trân quý muôn loài, nhất là voi - loài vật đã trở thành người bạn, người thân trong gia đình. Lễ cúng sức khỏe cho voi được truyền đời qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa độc đáo, đặc sắc của người M’nông.
