P’răng puyh k’rơ pa bhlâng coh zr’lụ da ding k’coong tỉnh Quảng Nam năc đhr’năng rooh crâng công k’rơ lâh mơ. Bh’rợ buôn tal xraach bhơi, óch bhơi, tal crâng bhrợ ha rêê đhuốch âng đhanuôr vel đong năc bhrợ bâc bh’rợ rooh crâng ga măc pa bhlâng. T’mêê đâu bhlâng năc bh’rợ rooh lâh 32 héc ta crâng phòng hộ đhị chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang, Quảng Nam. Chính quyền lâng ngành chức năng xoọc lum zr’năh k’đhap coh bh’rợ k’đhơợng lêy, zư lêy crâng.

Truih c’lâng bhlâng 14G tơợ chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng tước ooy chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, bơr n’đăh toor âng c’lâng vêy bêl dưr vaih oih. Oih vaih tơợ bh’rợ ha rêê keo axậ tràm t’mêê xang ta col âng đhanuôr vel đong, xang n’năc rooh bhưah ooy lơơng, rooh zêng muy cr’coong. Coh đaau, đhanuôr dzợ bhrợ têng bh’rợ och ha rêê bhrợ k’chăh cha bêệt ha roo coh đhăm k’tiêc ta choh keo xang ta col. Och xang, đhanuôr căh ơy chướt ha roo năc đơc 3 c’moo t’tun năc vêy chướt. Hân đhơ cơnh đêêc, năc công vêy pr’loọng đong đhanuôr tr’xăl choh bhrợ ting cơnh n’jưah choh keo n’jưah chướt ha roo, cơnh đêêc năc chướt ha roo đh’rưah lâng keo muy đhị. Xang bêl xoót ha roo năc tơơm keo công chặt vaih. Anoo A Rất Đây coh chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ăt đăn đhị zr’lụ t’mêê dưr vaih bh’rợ rooh lâh 32 héc ta crâng phòng hộ xay moon, pr’loọng đong đoo vêy 30 héc ta keo, đoo bêl col keo, năc lứch tal xraach pa liêm đoọng chướt ha roo ba trăng: “T’đui ooy đhr’năng âng muy pr’loọng đong. Vêy pr’loọng đong och ha rêê chướt ha roo, vêy pr’loọng đong och ha rêê choh keo. Căh ng’och năc căh choom. Och năc vêy phân bón. Vêy cha păh c’lâng oó đoọng oih choom rọ, ha dang lâh rọ năc k’đhap đoọng choom t’pặt oih. P’răng puyh cơnh đâu năc h’cơnh ooy ng’choom bhrợ têng. Rooh tơợ 2 tước 3 đhị, đăn thuỷ điện Za Hung công rooh, coh chr’val Dang âng chr’hoong Tây Giang xoọc đâu công rooh.”

Bơr pêê c’moo đăn đâu, đhanuôr pazêng chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam doọ dzợ och crâng đoọng pay k’tiêc chướt ha roo dzợ năc bâc bhlâng och ha rêê coh đhăm k’tiêc choh keo, đương tước vêy boo năc chướt ha roo. T’cooh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, bh’rợ och ha rêê bhrợ muy bơr bh’rợ rooh crâng ga măc pa bhlâng coh cr’chăl p’răng puyh cơnh xoọc đâu.

T’mêê đâu bhlâng năc bh’rợ rooh lâh 32 héc ta crâng phòng hộ đhị Tiểu khu 160 âng chr’val Ma Cooih. Xang bêl dưr vaih bh’rợ rooh crâng, t’cooh xa nay chr’hoong ơy họp lâng pazêng ngành, vel đong lâng bhrợ bha ar căh đoọng och ha rêê. Hân đhơ cơnh đêêc, muy bơr zr’lụ dzợ dưr vaih rooh crâng tu bh’rợ n’jưah choh keo, n’jưah chướt ha roo âng đhanuôr vel đong. T’cooh Minh công xay moon, k’dâng 80% đhanuôr âng chr’hoong tal ha rêê đhuốch, đhăm ha rêê đhuốch đhị chr’hoong k’dâng 800 héc ta. Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu tơợ bêl ahay tước nâu cơy năc đươi ooy ha rêê đhuốch: “Bâc bhlâng đhăm ha rêê đhuốch âng đhanuôr năc choh keo, ha mơ dzợ đhanuôr năc n’jưah chướt ha roo, n’jưah choh keo cơnh đêêc. Căh ng’đoọng công k’đhap năc k’đhơợng lêy nhâm mâng. Bêl och năc chăh c’lâng cha groong oih liêm choom. Rau bơr năc xay moon ooy chính quyền vel đong công cơnh apêê lực lượng k’đhơợng lêy, zư lêy crâng đh’rưah đương t’pặt, ha dang căh ng’đoọng năc bhrợ t’vaih rau căh liêm crêê ooy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr.”

Ting cơnh xa nay xay moon, bêl k’nặ och ha rêê năc ng’bhrợ têng bh’rợ zâl cha groong rooh crâng; xay moon ooy lực lượng kiểm lâm lâng chính quyền đhị vel đong, đhị zr’lụ tal, och ha rêê; đhanuôr năc đhiệp och ha rêê coh ra diu căh cậ coh ha bu bêl đhí doọ dzợ k’rơ lâng och t’tơợn c’lâng đhí lướt. Năc m’bưi bhlâng vêy zr’lụ hân đoo xay bhrợ ta nih đha nâng cơnh xa nay n’nâu. T’cooh Từ Văn Khánh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam xay moon, hân đhơ ơy xay bhrợ bh’rợ gr’hoot tước ooy pazêng pr’loọng đong đhanuôr ooy bh’rợ k’đhơợng lêy, đươi oih, ting n’năc xay moon pa rơớt đhr’năng rooh crâng coh cr’chăl p’răng puyh pa bhlâng mơ cấp 4 năc cấp pa bhlâng vaih k’rơ rooh crâng lâng cấp 5 năc ấp k’rơ lâh mơ bh’rợ rooh crâng, ta đang moon đhêy bh’rợ och bhơi xấc… năc đhanuôr muy bơr vel đong dzợ och ha rêê, och bhơi xấc bhrợ t’vaih crâng: “Pazêng rau tu rooh crâng đhị zr’lụ tỉnh bâc bhlâng năc bh’rợ đươi och căh crêê cơnh. Azi cặh dzợ đoọng đươi óih, lâng bh’rợ năc coh hân noo p’răng puyh pa bhlâng năc oó och ha rêê, đhêy bh’rợ och ha rêê. Ha dang ng’och năc ng’xơợng đươi ta nih đha nâng bh’rợ xay moon đoọng đh’rưah đương lêy, k’rong bhơi coh m’pâng ha rêê, đoọng ch’ngai lâng crâng năc ng’och. Lâng cr’chăl och năc coh ra diu, ha dzợ och k’nặ đhâng căh cậ đăn ha bu k’năm ha dang dưr rooh coh ha dum năc k’đhap đoọng t’pắt oih.”/.

Nhắc nhở người dân vùng cao không đốt rừng làm rẫy

PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

Nắng nóng gay gắt ở vùng cao tỉnh Quảng Nam tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng rất cao. Thói quen đốt thực bì, phá rừng làm nương rẫy của người dân địa phương đã gây ra nhiều vụ cháy rừng quy mô lớn. Mới đây nhất là vụ cháy hơn 32 héc ta rừng phòng hộ tại xã Mà Cooih, huyện Đông Giang, Quảng Nam. Chính quyền và ngành chức năng đang gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý, bảo vệ rừng.

Dọc Quốc lộ 14G từ huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng đến huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, 2 bên đường thi thoảng lại thấy đám cháy. Lửa từ rẫy keo lá tràm vừa thu hoạch của người dân  sau đó lan rộng, trùm cả quả đồi. Nơi đây, người dân địa phương vẫn duy trì thói quen đốt rẫy lấy tro gieo trỉa lúa trên phần đất đã thu hoạch cây keo. Đốt xong, người dân không trỉa lúa ngay mà 3 năm sau mới trỉa lúa. Tuy nhiên, cũng có hộ dân luân canh theo kiểu vừa trồng keo vừa trỉa lúa, tức là trồng lúa rồi trồng xen cây keo vào. Sau khi thu hoạch lúa thì cây keo phát triển tự nhiên. Anh ARất Đây ở xã Mà Cooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ở gần khu vực vừa xảy ra vụ cháy hơn 32 héc ta rừng phòng hộ cho biết, gia đình anh có 30 héc ta keo, mỗi lần thu hoạch, đều phát dọn, đốt rẫy sạch sẽ để trồng lúa ba trăng: “Tùy theo điều kiện của mỗi hộ. Có hộ đốt rẫy để trỉa lúa, có hộ đốt rẫy để trồng keo. Không đốt thì đâu có được. Đốt mới có phân bón. Có khoanh vùng nhưng lỡ lan ra quá thì không chữa nổi. Nắng kiểu ni làm chi chữa được. Cháy 2 đến 3 chỗ rồi, gần thủy điện Za Hung cũng cháy, trên xã Dang của huyện Tây Giang chừ cũng cháy rừng.”

Mấy năm trở lại đây, người dân các huyện vùng cao tỉnh Quảng Nam không đốt rừng tự nhiên để lấy đất trồng lúa nữa mà chủ yếu đốt rẫy ở phần diện tích đất trồng keo, đợi mưa xuống thì trỉa lúa. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, việc đốt rẫy gây ra một số vụ cháy rừng quy mô lớn trong thời điểm nắng nóng như hiện nay.

Mới đây nhất là vụ cháy hơn 32 héc ta rừng phòng hộ tại Tiểu khu 160 của xã Mà Cooih. Sau khi xảy ra vụ cháy, lãnh đạo huyện đã họp với các ngành, địa phương và ra văn bản nghiêm cấm việc đốt rẫy. Tuy vậy, một số nơi vẫn còn xảy ra cháy rừng do tập tục sản xuất luân canh của người dân địa phương. Ông Minh cũng cho biết, khoảng 80% số dân của huyện thường phát nương làm rẫy, diện tích lúa rẫy trên địa bàn huyện khoảng 800 héc ta. Cuộc sống của bà con Cơ Tu từ xưa đến nay nhờ vào nương rẫy : “Đa số diện tích nương rẫy của người dân là trồng keo rồi, còn lại một số ít người dân đốt luân canh kiểu đó. Cấm thì rất khó nhưng phải quản lý chặt. Khi đốt phải phát đường ranh cho rõ ràng. Thứ 2 là báo cho chính quyền địa phương cũng như lực lượng quản lý, bảo vệ rừng cùng phối hợp để dập tắt chớ nếu mà cấm hẳn thì ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân.”

Theo quy định, trước khi đốt rẫy phải thực hiện các biện pháp an toàn phòng cháy; phải báo cho lực lượng kiểm lâm và chính quyền sở tại về thời gian, địa điểm phát, đốt rẫy; Người dân chỉ được đốt rẫy vào sáng sớm hoặc chiều tối khi có gió nhẹ và phải đốt ngược hướng gió. Thế nhưng, ít có nơi nào thực hiện đúng quy định này. Ông Từ Văn Khánh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam cho biết, mặc dù đã triển khai ký cam kết đến từng hộ dân về quản lý, sử dụng lửa, đồng thời cảnh báo cháy rừng trong thời điểm nắng nóng ở cấp 4 là cấp nguy hiểm và cấp 5 là cấp cực kỳ nguy hiểm, yêu cầu dừng ngay việc đốt thực bì... nhưng người dân một số nơi vẫn đốt rẫy , xử lý thực bì gây ra cháy rừng:“Các nguyên nhân cháy ở địa bàn tỉnh chủ yếu là việc sử dụng lửa bất cẩn thôi. Mình cắt cái nguồn đó đi, bằng cách là mùa nắng nóng, ngày nắng nóng thì thôi đừng có sử dụng, tạm dừng việc đó. Còn nếu có sử dụng thì phải chấp hành nghiêm túc việc đăng ký để cùng giám sát, dồn thực bì lại ở giữa lô rừng đó để có khoảng cách rồi đốt. Và thời gian đốt là đầu buổi sáng chớ gần trưa hoặc gần tối mà cháy qua đêm là không chữa cháy được./.”

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn