Prang 40 c’moo, p’căn K’Hiếu, ăt coh tổ Xoan, thị trấn Đinh Văn, chr’hoong Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, âi đớp pay 9 p’nong ca coon pa nar, khuch goo chô băn par. Lôm luônh liêm ta nih, da dô lâng apêê ngai zr’năh xr’dô âng ma nưih ca căn K’ho căh muy chu năl tươc n’niên ca coon pa bhlâng chăp hơnh.

 

Đhr’nong đong n’loong ty rit ăt coh p’lêêh tổ Xoan, thị trấn Đinh Văn, chr’hoong Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng âng pr’loọng đong p’căn K’Hiếu prang 40 c’moo ha nua doó bêl păt đh’riêng cr’chăng âng apêê p’niên da dô. Nâu đoo nắc đhr’nong đong cr’er âng ma ưih ca căn pa nar K’Hiếu (60 cmoo) đớc đoọng ha 9 p’nong ca coon chơơih băn. A đhi K’Lực, ma nưih ca coon g’luh 6 coh pr’loọng đong vêy cơnh la lay n’nâu, đoọng năl, n’đhơ apêê  đhi noo căh vêy nắc a mế K’Hiếu n’niên t’măm, n’đhang ta luôn ca er a dô a zi lâh mơ ca căn luônh:“Loom luônh a mế a ma đơc ha zi dzợ lâh mơ loom luônh a mế a ma luônh. Đhi noo tơợ tứi pa tươc pậ ta luôn xơợng boop a mế a ma, cr’er ma mơ. Chăp hơnh  a mế a ma âi đơp băn par a zi dưr pậ, tu cơnh đêêc, bơơn học hành, bơơn cha ộm cơnh zâp pr’loọng đong n’lơơng.”

P’căn K’Hiếu truih, đợ p’niên pa nar crêê ta lơi jợ năc đoo pr’dưr pr’dzoọng âng c’la đoo đhị đâu lâh 50 c’moo. Ting đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr acoon coh coh Tây Nguyên, ha dang k’điêl đơơh bil, ma nưih k’dic rạch chô cớ lâng ca conh ca căn, loi jợ zâp râu cr’van cr’bhố lâng a coon a nại đoọng ha tô gộ n’đăh k’điêl. Bêl K’Hiếu t’mêê dzooc 7 c’moo, ca căn đoo căh pr’đoọng bil. Ma nưih ca conh âi lơi a đoo coh đhr’nong đong ngoop ngap. Bâc t’ngay c’xêê căh vêy ca conh ca căn,  p’căn K’Hiếu lươt diing ăt prang vel, pa ăt đoọng ha pêê n’lơơng đoọng xăl pay chom pr’chơh, a pul clang. Pậ lâh mơ năc lươt pa bhrợ đoọng ha pêê n’lơơng prang zâp vel. Đương lêy 3 cha năc đhi noo K’Len, K’Lễ, K’Hiểu crêê ca conh lơi xang bêl ca căn căh ma mông, pân đil K’Hiếu âi đơơng 3 pêê p’nong p’niên k’tứi chô zư x’mir lêy. Xang n’năc, r’dợ 6 p’nong p’niên n’lơơng cớ crêê ca conh ca căn lơi jợ công bơơn a đoo đơp pay chô băn. P’căn K’Hiếu moon: Âi lêy apêê a chau crêê ta lơi năc căh mă k’đhơợng loom, zươc chô băn n’đhơ a cu công pa bhlâng zr’năh k’đhap:“Acu bêl tứi công ma mông đh’vơ, căh vêy ngau ma nưih đong. c’bhuh xoọng. Tu cơnh đêêc bêl lêy c’bhuh p’niên pa nar xr’dô cơnh đêêc năc loom cu pa bhlâng da dô lêy. Tu cơnh đêêc, a cu ăt zươc băn năc căh xay moon tươc zr’năh k’đhap. A cu năc muy pa chăp ooy c’la cu năc choom bhrợ ca căn ha pêê p’niên k’tưi vêy đhị za nươr.”

Lêy K’Hiếu p’zay k’rang muy a đay ha c’bhuh p’niên, đha đhâm K’déo ăt mr’đoo vel năc chăp kiêng. N’đhơ crêê ca conh căn căh đoọng, K’Déo âi t’bhlâng z’lâh lơi đhr’niêng bh’rợ, chô ăt lâng c’mâr pa nar, đh’rưah băn par apêê ca coon chơơih băn. T’cooh K’Déo xay moon, p’căn K’Hiếu căh choom vêy ca coon. N’đhang dic điêl nhi đoo ma mông bhui har tu âi vêy tươc 9 p’nong ca coon:“N’đhơ a cu căh n’niên vaih apêê đoo n’đhang acu công ca er apêê đoo năc cơnh apêê  ca coon âng đay n’niên vaih âh. Bêl a hay đha rưt k’đhap căh vêy đac toh đoọng t’măm, dic điêl zi năc pa câl prí, ch’nêêh, pa câl zâp râu đoọng vêy zên câl sữa ha ca coon ộm. Nâu câi pêê dưr xrông pậ, năc vêy k’dic k’điêl, lêy công bhui har.”

Coh 9 p’nong ca coon, xoọc vêy 6 cha năc âi bơơn p’căn K’Hieéu t’bơơn k’điêl, k’dic. Muy cha năc căh pr’đoọng jeh căh ma mông. Xoọc dzợ bơr p’nong ca coon n’jưih khuch goong, muy năc crêê k’bang, muy năc crêê ba bơr, xoọc boơn dic điêl zư x’mir lêy zâp t’ngay. Apêê ca coon âng p’căn K’Hiếu âi vêy đong la lay công dzợ zư x’mir lêy ha bơr a nhi đha đhi căh pr’đoọng.

Ting t’cooh Nguyễn Thái Duy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thị trấn Đinh Văn, chr’hoong Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, p’căn K’Hiếu căh muy năc muy cha năc ca căn liêm ta nih, năc dzợ ma nưih pân z’lâh đhr’niêng acoon côh. Xoọc a đoo bhrợ trưởng ban bh’rợ mặt trận vel, lướt l’lăm đhị zâp bh’rợ xay truih, p’too moon đha nuôr K’Ho t’bil lơi apêê đhr’niêng bh’rợ  mốp lêt, t’bhlâng ting pâh bh’rớ bhrợ pa dưr đô thị văn minh:“L’lăm a hay, zr’lụ đha nuôr acoon coh bh’rợ xay xơ buôn đanh, n’đhang p’căn K’Hiêu âi p’too moon đha nuôr xay xơ oó bhrợ ta uôh. Bh’rợ lơi a bhuy căh choom đơc đanh, ting đhr’niêng năc apêê đoo đơc 4-5 t’ngay n’đhang nâu câi năc đhêêng coh 36 tiếng đồng hồ năc đơơng tập ặ. Bêl pr’loọng đong n’đoo vêy ca coon a đhi lướt bộ đội căh cậ vêy bh’rợ n’hâu năc p’căn K’Hiếu công ta luôn tươc t’mooh, p’too moon đoọng a dhi a moó bhrợ têng liêm xang bh’rợ.”

Cơnh lâng râu chroi đoọng ha vel đong, p’căn K’Hiếu âi bơơn Đảng, Nhà nước pa đơp đoọng bâc ch’ner chr’năp ga măc. Hâng hơnh bhui har bhlâng âng đoo năc zooi 9 p’nong p’niên doó pa nar tu đhr’niêng cr’bưn, lâng ch’ner ga măc bhlâng năc apêê ca coon âi xrông pậ, a đoo vêy p’xoọng đợ cha chau âng đay./.

 

Người mẹ 9 con nhưng chưa một lần sinh nở

Tuấn Anh

Suốt 40 năm qua, bà K’Hiếu, ở tổ dân phố Xoan, thị trấn Đinh Văn, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, đã mở rộng vòng tay đón 9 đứa trẻ mồ côi, khuyết tật về chăm sóc. Tấm lòng nhân hậu, đồng cảm với những phận đời khốn khó của người mẹ K’ho chưa một lần sinh con thật đáng trân quý.

Căn nhà gỗ cũ kỹ nằm trong ngõ nhỏ ở tổ dân phố Xoan, thị trấn Đinh Văn, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng của gia đình bà K’Hiếu suốt 40 năm qua chưa bao giờ ngớt tiếng cười của những đứa trẻ kém may mắn. Đây là mái ấm tình thương mà người mẹ mồ côi K’Hiếu (60 tuổi) dành cho 9 đứa con nuôi. Em K’Lực, người con thứ 6 trong gia đình đặc biệt này, cho biết, tuy các anh chị em không phải do mẹ K’Hiếu sinh ra, nhưng tất cả luôn đùm bọc thương yêu nhau còn hơn ruột thịt:“Tình cảm bố mẹ nuôi dành cho em còn hơn tình cảm bố mẹ đẻ. Anh em từ nhỏ đến lớn luôn nghe lời bố mẹ, đoàn kết yêu thương lẫn nhau. Cảm ơn bố mẹ đã giang tay nuôi nấng tụi em khôn lớn, nên người, được học hành, được ăn uống như mọi gia đình khác”.

Bà K’Hiếu kể, những đứa trẻ mồ côi bị bỏ rơi là hình ảnh của chính bản thân bà cách đây hơn 50 năm. Theo phong tục của người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, nếu vợ chết sớm, người chồng buộc phải trở về gia đình cũ, bỏ lại tất cả tài sản và con cái cho dòng họ bên vợ. Khi bà vừa lên 7 tuổi, mẹ không may qua đời. Người cha đã bỏ lại bà trong căn nhà cô quạnh. Những tháng ngày không cha không mẹ, bà K’Hiếu lang thang khắp làng, trông con cho người để đổi lấy chén cháo, củ khoai. Lớn hơn bà đi làm thuê cuốc mướn khắp làng trên, buôn dưới. Chứng kiến 3 anh em K’Len, K’Lễ, K’Hiểu bị cha bỏ rơi sau khi mẹ qua đời, thiếu nữ K’Hiếu đã đưa 3 cháu nhỏ về chăm sóc. Rồi lần lượt 6 đứa trẻ khác bị cha mẹ bỏ rơi cũng được bà đưa về cưu mang. Bà K’Hiếu tâm sự: Cứ thấy các cháu bị bỏ rơi là không kìm lòng được, lại xin về nuôi mặc dù bản thân rất khó khăn: “Mình hồi còn nhỏ cũng sống bơ vơ, không có người thân gần gũi với mình. Nên khi thấy lũ trẻ rơi rớt như vậy lòng mình rất đau. Bởi vậy mình cứ xin nuôi mà không cần suy nghĩ đến khó khăn. Mình chỉ nghĩ bản thân phải đứng tên làm mẹ cho mấy đứa nhỏ nó có chỗ dựa”.

Thấy K’Hiếu xoay xở một mình lo cho bọn trẻ, chàng thanh niên K’Déo ở cùng buôn đem lòng cảm mến. Dù bị cha mẹ kịch liệt phản đối, K’Déo đã quyết tâm vượt qua luật tục, về chung nhà với cô gái mồ côi, cùng chăm sóc những đứa con nuôi. Ông K’Déo giãi bày, bà K’Hiếu bị bệnh nên không thể sinh con. Nhưng vợ chồng ông hạnh phúc vì đã có tới 9 người con sum vầy: “Mặc dù mình không đẻ ra nó nhưng mình vẫn thương chúng nó như chính con mình đẻ ra. Hồi xưa nghèo khổ lắm không có sữa để nuôi chúng, vợ chồng phải bán chuối, bán gạo, bán cái này cái khác để có tiền mua sữa cho con. Bây giờ giờ nó trưởng thành, nó có gia đình mình cũng vui, cũng mừng lắm”.

Trong 9 người con, hiện 6 người đã được bà K’Hiếu dựng vợ, gả chồng. Một người không may mắc bệnh qua đời. Hiện còn hai người con trai khuyết tật, một bị mù, một bị bệnh thần kinh, đang được hai vợ chồng bà chăm sóc hàng ngày. Các con của bà K’Hiếu đã có gia đình riêng vẫn luôn yêu thương đùm bọc nhau chăm sóc cho hai người em thiếu may mắn.

Theo ông Nguyễn Thái Duy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thị trấn Đinh Văn, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, bà K’Hiếu không chỉ là người mẹ nhân hậu, mà còn là tấm gương sáng vượt lên các hủ tục trong cộng đồng người dân tộc thiểu số. Hiện bà làm trưởng ban công tác mặt trận thôn, đi đầu trong việc tuyên truyền bà con K’ho xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, tích cực tham gia xây dựng đô thị văn minh: “Trước đây vùng đồng bào dân tộc việc cưới bà con hay kéo dài thời gian, tuy nhiên bà K’Hiếu luôn đi đầu tuyên truyền vận động bà con nhân dân cưới không lãng phí. Việc tang không để quá lâu, theo phong tục họ để 4 đến 5 ngày nhưng nay thì chỉ 36 tiếng là bà con đã đưa đi chôn cất. Khi gia đình nào có con em đi nghĩa vụ hay có công việc gì thì bà K’Hiếu luôn đến thăm hỏi, động viên tinh thần để con em hoàn thành tốt nhiệm vụ”.

Với những đóng góp cho xã hội, bà K’Hiếu đã vinh dự được Ðảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Nhưng niềm vui lớn nhất của bà là giúp 9 đứa trẻ không bị mồ côi vì hủ tục, và phần thưởng lớn nhất là các con đã trưởng thành, bà có thêm những đứa cháu nuôi./.

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn