Da ding k’coong n’đăh Tây Bắc tỉnh Quảng Nam năc zr’lụ đhăm k’tiêc vêy bâc rau chr’năp liêm lâng bâc pr’đơợ đoọng pa dưr kinh tế. Hân đhơ cơnh đêêc, tươc nâu cơy zr’lụ n’nâu năc zr’lụ dưr vaih zih bhlâng, đợ pr’loong đong đharưt dzợ bâc. Tu cơnh đêêc, pa têêt đoọng đh’rưah dưr vaih năc cr’noọ âng 3 chr’hoong da ding k’coong Tây Bắc tỉnh Quảng Nam năc Tây Giang, Đông Giang lâng Nam Giang ơy lâng xoọc bhrợ têng đoọng t’bil đharưt nhâm mâng.

 

Tơợ c’moo 2017 tươc nâu cơy, muy c’moo muy chu, t’cooh xa nay 3 chr’hoong da ding k’coon Tây Bắc Quảng Nam năc Tây Giang, Đông Giang lâng Nam Giang năc ăt đh’rưah prá xay bh’rợ pa têêt bhrợ đh’rưah đoọng chêêc c’lâng t’bil đharưt. T’mêê đâu, 3 chr’hoong n’nâu ơy bhrợ têng đợ Đề án pa têêt pa dưr zr’lụ Tây Bắc tỉnh Quảng Nam lâng 3 rau xa nay bh’rớ bha lâng. Rau đêêc năc pa dưr du lịch, pa dur crâng n’loong ga măc lâng bhrợ t’bhưah bh’rớ choh t’nơơm z’nươu. Nâu đoo vêy ta lêy năc 3 bh’rớ bha lâng đoọng pazêng vel đong t’bhlâng pa dưr kinh tế xã hội, t’bil ha ul pa xiêr đharưt nhâm mâng đoọng ha đhanuôr acoon coh. T’cooh Bhling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, crâng coh zr’lụ Tây Bắc pay lâh 50% đhăm âng prang tỉnh, liêm crêê đoọng ha bh’rớ pa dưr bh’rớ choh crâng ga măc. Tỉnh công bhrợ têng bâc xa nay bh’rớ, chính sách zup zooi đoọng ha pazêng vel đong choh crâng ga măc. Hân đhơ cơnh đêêc, coh rau la lua cậ bh’rớ k’rong bhrợ đoọng ha xa nay bh’rớ n’nâu dzợ bâc rau căh liêm choom. Ting cơnh t’cooh Bhling Mia, c’lâng p’rang coh zr’lụ n’nâu dzợ bâc rau zr’năh k’đhap, căh ơy crêê cơnh: “Choh crâng n’loong ga măc, t’bhlâng pa dưr bh’rớ choh z’nươu… Kiêng bhrợ cơnh đêêc năc ng’bhrợ pa lieme pa crêê c’lâng p’rang. Ha dang t’bhlâng pa dưr crâng n’loong ga măc năc công t’bhlâng bhrợ k’rơ c’lâng p’rang đoọng pa têêt pazeneg zr’lụ tơợ pazêng chr’val, pazêng chr’hoong tươc ooy zr’lụ choh bhrợ crâng. Choh crâng n’loong ga măc ting cơnh xa nay bh’rớ SSC căh vêy buôn ng’bhrợ têng choom. Tu coh xoọc đâu crâng âng hêê căh vêy k’r’bhâu héc ta pa têêt pazêng zr’lụ, pazêng đhăm, năc căh mr’đhị. Vêy cơnh cậ zr’lụ n’nâu choh tơợ 50- 70 héc ta năc a đoo coh toor đương đoọng pr’đươi ha đong máy, vêy cơnh năc coh Đông Giang, Nam Giang căh cậ đhị zr’lụ ga măc n’lơơng.”

Đhr’năng pleng k’tiêc coh zr’lụ da ding k’coong Tây Bắc tỉnh Quảng Nam liêm crêê pa bhlâng đoọng ha bh’rớ pa dưr cranag n’loong ga măc lâng công crêê liêm đoọng choh pazêng rau t’nơơm z’nươu cơnh ba kích, đẳng sâm, sa nhân bhrậu… Tu cơnh đêêc, pazêng 3 chr’hoong Tây Giang, Đông Giang lâng Nam Giang pa têêt đh’rưah choh bhrợ t’nơơm z’nươu năc crêê cợnh. T’cooh A Lăng Mai, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang xay moon, choh t’nơơm z’nươu coh crâng năc n’jưah pa dưr bh’rớ zư lêy crâng, n’jưah bhrợ t’vaih bh’rớ bhrợ cha nhâm mâng đoọng ha đhanuôr acoon coh, tơợ đêêc đhanuôr bơơn t’bil ha ul, pa xiêr đharưt: “Coh zr’lụ n’nâu tơợ đanh năc ơy vêy chăt vaih t’nơơm z’nươu. Nâu cơy n’hau ơy vêy năc a hêê zư lêy, pa dưr, bhrợ t’vaih zr’lụ bhrợ t’vaih pr’đươi. Coh piing năc crâng, zư crâng. Coh dup crâng năc crâng năc đươi dua rau liêm choom, bh’nơơn pr’đươi lâh n’loong, rau đêêc năc z’nươu. Rau đâu c’lâng xa nay âng tỉnh ơy vêy năc ooy bh’rớ k’rong bhrợ têng pa dưr xa nay bh’rớ n’nâu năc căh vêy ta k’rong bhrợ crêê cơnh.”

Lâng pazêng đhăm crâng g’mrâng năc âng pleng k’tiêc bhrợ t’vaih đoọng đh’rưah lâng rau ma mơ mr’cơnh ooy văn hoá truyền thống chr’năp pr’hay âng đhanuôr acoon coh da ding k’coong, 3 chr’hoong da ding k’coong Tây Bắc năc lưch vêy đợ rau liêm choom đoọng pa têêt pa dưr du lịch bhươl cr’noon lâng du lịch cruung đac. Apêê vel đong n’nâu công xoọc bhrợ têng đợ đề án k’rong bhrợ pa dưr du lịch. Năc ơy vêy bâc bh’rớ du lịch bhươl cr’noon, du lịch cruung đac, pazêng tuor du lịch lươt la lêy ơy vêy ta bhrợ, k’đơơng ta mooi công z’zăng bâc tươc lêy. T’cooh Bhling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang ta đang moon năc bhrợ t’bhưah bh’rớ k’rong bhrợ lâng pazêng vel đong đăn đêêc vêy đợ rau mr’cơnh ooy văn hoá cơnh Nam Đông, A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế; ting n’năc bhrợ têng đợ pr’đươi du lịch la lay âng pazêng vel đong đoọng ta mooi tươc la lêy bâc lâh, ăt đanh lâh: “Ooy văn hoá, năc k’rang k’rong bhrợ ooy pazêng zr’lụ văn hoá ting cơnh đề án ơy ta prá xay. Nâu cơy vêy cơnh muy chr’hoong năc bhrợ têng lêy muy zr’lụ xang n’năc pa têêt đh’rưah lâng pazêng công ty đơơng âng ta mooi du lịch đoọng đươi dua pazêng rau liêm choom âng văn hoá. Bhươl cr’noon văn hoá pa têêt lâng du lịch bhươl cr’noon đoọng xay bhrợ ha ta mooi, n’jưah zư lêy văn hoá. Lâng năc vêy cơnh choom ng’pa têêt đh’rựah lâng apêê chr’hoong Nam Đông, A Lưới âng tỉnh Thừa Thiên Huế, 2 vel đong công vêy đợ rau mr’cơnh ooy văn hoá lanag 3 chr’hoong Tây Bắc Quảng Nam.”

T’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon dal rau đơơh loon âng 3 chr’hoong zr’lụ Tây Bắc tỉnh Quảng Nam coh bh’rớ k’rong bhrợ pa dưr du lịch, choh crâng n’loong ga măc lâng bhrợ pa dưr t’nơơm z’nươu. Lâng 3 rau bh’rớ bha lâng âng apêê chr’hoong xay moon ooy bh’rớ zup zooi choh crâng n’loong ga măc, bhrợ t’bhưah đhăm choh bhrợ t’nơơm z’nươu lâng du lịch. Trung ương lâng tỉnh Quảng Nam năc lưch vêy đợ chính sách ghit liêm bhlâng. T’cooh Lê Trí Thanh xay moon, rau chr’năp bhlâng năc pazêng apêê vel đong năc đươi dua lieme choom pazêng rau cơ chế, chính sách, bhrợ t’vaih rau liêm choom bhlâng coh bh’rớ pa dưr kinh tế - xã hội, pa xiêr đharưt nhâm mâng đoọng ha đhanuôr acoon coh da ding k’coong: “T’mêê bêl đêêc ahay ơy bhrợ têng muy bơr cơ chế năc coh đhr’năng n’jưah bhrợ n’jưah chêêc n’năl đoọng ra văng bhrợ têng muy xa nay bh’rớ pa dưr da ding k’coong ga măc lâh mơ xay bhrợ cơnh Nghị quyết 05 âng Tỉnh uỷ cr’chăl c’moo 2021 – 2025, cr’noọ bh’rớ tươc ooy c’moo 2030. Pazêng chính sách n’nâu căh muy ha 3 chr’hoong, năc pazêng chr’hoong năc đươi dua đoọng xay bhrợ liêm choom. Hân đhơ cơnh đêêc, a cu k’noọ rau chr’năp bhlâng năc rau t’bhlâng âng bh’rớ xay bhrợ. Chr’năp bhlâng, căh choom đương g’nưưm ooy ngân sách vel đong năc bhrợ têng cơnh ooy đoọng choom k’rong pazum c’rơ âng xã hội ting bhrợ têng; bhrợ t’vaih rau mr’cơnh coh cr’noọ xa nay coh đhanuôr lâng bhrợ t’vaih rau liêm crêê đoọng k’đơơng t’bâc doanh nghiệp liêm choom bhlâng bhrợ pa dưr, pa têêt đh’rưah cơnh rau chr’năp, tu cơnh đêêc năc choom bhrợ bhr’lậ đợ xa nay âng apêê chr’hoong xay moon./.”

Miền núi Quảng Nam liên kết cùng thoát nghèo

               PV/VOV Miền Trung

        Miền núi Tây Bắc tỉnh Quảng Nam là vùng đất giàu tiềm năng và có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế. Thế nhưng cho đến nay, khu vực này vẫn chậm phát triển, tỷ lệ hộ nghèo ở mức cao. Vì thế, liên kết để cùng nhau phát triển là mục tiêu mà 3 huyện miền núi Tây Bắc tỉnh Quảng Nam là Tây Giang, Đông Giang và Nam Giang đã và đang triển khai để thoát nghèo bền vững.

        Từ năm 2017 đến nay, mỗi năm một lần, lãnh đạo 3 huyện miền núi Tây Bắc Quảng Nam gồm Tây Giang, Đông Giang và Nam Giang lại ngồi với nhau bàn giải pháp liên kết tìm hướng thoát nghèo. Mới đây, 3 huyện này thống nhất xây dựng các Đề án liên kết phát triển vùng Tây Bắc tỉnh Quảng Nam xoay quanh 3 trụ cột chính. Đó là phát triển du lịch, phát triển rừng gỗ lớn và mở rộng phát triển cây dược liệu. Đây được xem là 3 giải pháp đột phá chiến lược để các địa phương tập trung phát triển kinh tế xã hội, xóa đói giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Ông Bling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho rằng, rừng ở vùng Tây Bắc chiếm hơn 50% diện tích của cả tỉnh, thích hợp cho việc phát triển trồng rừng gỗ lớn. Vì thế, việc liên kết trồng rừng gỗ lớn không chi lấy nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến, thay thế dần cây keo, hạn chế xói lở, bảo vệ hệ sinh thái, mà quan trọng hơn là tăng giá trị kinh tế trên cùng 1 đơn vị diện tích, giúp người dân tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo. Tỉnh cũng ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ các địa phương trồng rừng gỗ lớn. Tuy nhiên trên thực tế nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này còn nhiều hạn chế. Theo ông Bhling Mia, cơ sở hạ tầng giao thông ở khu vực này còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ: “Trồng rừng gỗ lớn, tập trung phát triển dược liệu…Muốn làm được thì phải tập trung hoàn thiện hạ tầng giao thông, Nếu tập trung trồng rừng gỗ lớn thì cũng phải phát triển mạnh hạ tầng giao thông kết nối từ trung tâm các xã, các huyện với vùng nguyên liệu. Trồng rừng gỗ lớn theo chứng chỉ SSC không phải đơn thuần làm được. Bởi vì hiện nay rừng của chúng ta không phải cả ngàn héc ta liên vùng, liên thửa, nó phân bố không đồng bộ. Có thể vùng này trồng 50-70 héc ta nhưng là vệ tinh cung cấp nguyên liệu cho nhà máy, có thể ở Đông Giang, Nam Giang hay vùng quy mô tập trung lớn.”

        Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Quảng Nam rất phù hợp cho việc trồng rừng gỗ lớn và cũng rất thích hợp để trồng các loại cây dược liệu như ba kích, đẳng sâm, sa nhân tím…. Vì thế, cả 3 huyện Tây Giang, Đông Giang và Nam Giang liên kết cùng phát triển cây dược liệu. Ông A Lăng Mai,Chủ tịch UBND huyện Nam Giang cho rằng, trồng cây dược liệu dưới tán rừng vừa tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng, vừa tạo sinh kế bền vững giúp đồng bào dân tộc thiểu số xóa đói, giảm nghèo: “Ở vùng này vốn dĩ đã có dược liệu. Bây giờ cái gì có thì mình bảo tồn, phát triển, tạo thành vùng nguyên liệu. Ở trên thì rừng, giữ rừng. Ở dưới tán rừng thì khai thác các tiềm năng, sản phẩm ngoài gỗ, đó là dược liệu. Cái này chủ trương của tỉnh có nhưng về tập trung để đầu tư phát triển cái này thì chưa được qua tâm đầu tư đúng mức.”

         Với những khu rừng hoang sơ mà thiên nhiên ban tặng cộng với những nét tương đồng về văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào vùng cao, 3 huyện miền núi Tây Bắc đều có nhiều lợi thế để kết nối phát triển du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái. Các địa phương này cũng đang xây dựng đề án hợp tác phát triển du lịch. Đã có nhiều mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, các tour du lịch trải nghiệm đi vào hoạt động, thu hút 1 lượng du khách đáng kể. Ông Bhling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang đề nghị cần mở rộng kết nối với các địa phương lân cận có chung những nét tương đồng về văn hóa như Nam Đông, A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế; Đồng thời xây dựng những sản phẩm du lịch đặc thù của từng địa phương để níu chân du khách: “Về văn hóa, cần quan tâm đầu tư các điểm văn hóa theo đề án đã được phê duyệt. Bây giờ có thể mỗi huyện thí điểm 1 điểm rồi kết nối với các công ty lữ hành để khai thác các tiềm năng văn hóa. Làng văn hóa gắn với du lịch cộng đồng phục vụ du khách, vừa bảo tồn văn hóa. Và có nên chăng nên kết nối với các huyện Nam Đông, A Lưới của tỉnh Thừa Thiên Huế, 2 địa phương cũng có những nét tương đồng về văn hóa với 3 huyện Tây Bắc Quảng Nam.”

Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đánh giá cao sự chủ động của 3 địa phương khu vực Tây Bắc tỉnh Quảng Nam trong việc hợp tác phát triển du lịch, trồng rừng gỗ lớn và mở rộng phát triển cây dược liệu. Đối với 3 lĩnh vực cụ thể mà các huyện đặt ra về hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn, mở rộng phát triển cây dược liệu và du lịch, Trung ương và tỉnh Quảng Nam đều đã có những chính sách cụ thể. Ông Lê trí Thanh cho rằng, điều quan trọng là các địa phương phải vận dụng tốt các cơ chế, chính sách, tạo ra sự bứt phá trong phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững cho đồng bào miền núi: “Vừa rồi cũng đã thực hiện một số cơ chế nhưng mang tính chất là vừa làm vừa thăm dò để chuẩn bị xây dựng 1 chương trình phát triển miền núi lớn hơn thực hiện NQ 05 của Tỉnh ủy giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến 2030. Các chính sách này không riêng 3 huyện  mà các huyện phải tận dụng để khai thác tốt. Tuy nhiên tôi nghĩ rằng quan trọng nhất vẫn là quyết tâm và phương pháp làm. Đặc biệt, đừng trông chờ, ỉ lại vào ngân sách địa phương mà làm sao phải huy động được nguồn lực xã hội tham gia; tạo sự đồng thuận trong nhân dân và xây dựng được phương thức sản xuất phù hợp với khu vực  miền núi và tạo điều kiện để thu hút doanh nghiệp có tiềm năng vào đầu tư phát triển, liên kết thành chuỗi thì mới có thể giải quyết được vấn đề mà các huyện đặt ra./.”

 

 

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn