Ia Dom năc chr’val c’noong k’tiêc vêy bâc đhanuôr acoon coh, âng chr’hoong Đức Cơ, tỉnh Gia Lai. Ia Dom ơy bhrợ t’vaih rau liêm pr’hay pa bhlâng bêl dưr vaih chr’val c’noong k’tiêc tr’nơơp âng Tây Nguyên ơy xay bhrợ crêê cơnh cr’noọ xa nay âng k’tiêc k’ruung ooy bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê.

 

Hân noo ha pruôt chô, đợ bhươn cao su xoọc t’mlooh axậ t’mêê, t’viêng lâng chăt vaih liêm k’rơ pa bhlâng. Ra văng tươc ooy hân noo chiết dzêệt t’mêê, t’cooh Siu Thêm, coh cr’noon Mok Đen, chr’val Ia Dom, pa liêm pa sạch đợ chom k’độ dzêệt cao su, năc ta ciêl đợ acoon ch’piah k’tuôih xan lâh mơ. T’cooh Siu Thêm xay moon, kinh tế âng đhanuôr năc vêy đợ rau tr’xăl liêm choom bhlâng. Bhươl cr’noon liêm pr’hay, c’lâng p’rang liêm nhâm, lươt chô liêm crêê. Pazêng c’moo đăn đâu, hân đhơ chr’năp âng dzêệt cao su căh lâh bâc năc Binh đoàn dzợ k’rang liêm choom ooy pr’ăt tr’mông âng công nhân lâng đợ zên lương nhâm mâng 5 ức đồng muy cha năc coh muy c’xêê. “Ting bhrợ cao su lâng Công ty 72 (Binh đoàn 15) năc bhươl cr’noon zi nâu cơy tr’xăl bâc pa bhlâng. Vêy rau đớc, vêy rau cha, doọ dzợ k’rang ha ul, zr’năh k’đhap dzợ. Bâc đhr’nong đong vêy ta bhrợ têng ga măc liêm. Acu chăp hơnh Đảng, Nhà nước lâng pazêng đơn vị quân đội ơy k’rang, zup zooi đhanuôr bhươl cr’noon zi.”

Đh’rưah lâng t’nơơm chr’noh công nghiệp nă t’nơơm cao su, cà phê, xoọc đâu coh zr’lụ đhăm k’tiêc c’noong k’tiêc Ia Dom ơy ta choh bhrợ muy bơr rau t’nơơm chr’noh pay cha p’lêê lâng đợ ga măc bhưah năc bhrợ cơnh hàng hoá cơnh pa neh thái, bhớc, pí bhung. Dzoong đhị bhươn t’nơơm pay cha p’lêê t’viêng liêm, t’cooh Trang Quốc Hùng, Giám đốc hợp tác xã chr’val nông nghiệp Ia Dom xay moon, rau liêm choom âng chr’val năc vêy đhăm k’tiêc bhưah lâng xoỌc vêy ta pa chăp ch’mêệt lêy lâng đươi dua liêm choom lâh mơ. Lâng bh’rợ bhrợ t’vaih hợp tác xã, đhanuôr, pa bhlâng năc đhanuôr acoon coh, xoọc vêy bơơn đươi ooy kỹ thuật bhrợ t’mêê, đươi dua m’ma t’mêê, rau liêm choom công cơnh hợp đồng pa câl nhâm mâng. Pazêng xa nay xay bhrợ hữu cơ, Vietgap k’noọ vêy cơnh cậ k’đhap ng’xay bhrợ ha đhanuôr acoon coh, năc lâng bh’rợ k’đhơợng pa choom ghit ooy pazêng bh’rợ, muy cha năc manuyh bhrợ têng, muy zệt cha năc manuyh đương lêy xang n’năc ting bhrợ têng, t’cooh Trang Quốc Hùng nhâm loom, hợp tác xã Ia Dom năc bhrợ têng liêm choom rau chr’năp pr’hay la lay: “Choh pa neh n’nâu muy c’moo bơơn pay pa chô m’bưi bhlâng lâh 120 ức đồng muy héc ta, liêm choom lâh 3 chu lâng cà phê. Ha dzợ lâng t’nơơm na, năc choh bhrợ mơ liêm bêl k’nặ đơơng pa câl, muy héc ta m’bưi bhlâng công pay pa chô 300 ức đồng. Công đhăm k’tiêc n’nâu, cruung đac n’nâu, môi trường n’nâu ha dang cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr liêm choom lâh mơ, năc đợ rau liêm choom ha đhăm k’tiêc n’nâu liêm choom pa bhlâng.”

T’cooh Ngô Hữu Thiện, Chủ tịch UBND chr’val Ia Dom, chr’hoong Đức Cơ xay moon, c’moo 2015 chr’val vêy ta xay moon ơy xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê. 5 c’moo ahay, chr’val ta luôn xay moon kiêng bhươl cr’noon t’mêê nhâm mâng, pr’ăt tr’mông anag đhanuôr la lua vêy ta ha dưr dal, năc ng’t’bhlâng lâng c’rơ âng đay, căh choom đương g’nưưm ooy rau xay bhrợ âng Nhà nước. Pr’đoọng năc Ia Dom vêy rau ting bhrợ đh’rưah âng bâc doanh nghiệp ga măc, ha dzợ rau liêm choom bhlâng năc công ty âng Bình đoàn 15, bhrợ đhị za nươr đoọng bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng nhâm mâng. Ting n’năc, lâng c’lâng bh’rợ liêm crêê coh bh’rợ xăl chr’noh chr’bêệt, t’bhlâng đươi dua khoa học kỹ thuật, kinh tế âng chr’val ơy z’lâh cr’chăl zr’năh k’đhap bêl cà phê, cao su, a mót lứch bil hân noo, chr’năp xiêr. Thu nhập âng đhanuôr vêy ta ha dưr lâng bh’rợ pa xiêr đharựt đơơh lâng nhâm mâng. T’cooh Ngô Hữu Thiện xay moon, xoọc đâu đợ pr’loọng đong đharựt âng chr’val n’dup 6% lâng nâu đoo năc pr’đơợ chr’năp đoọng Ia Dom t’bhlâng lâh mơ dzợ: “Azi ơy xay bhrợ liêm choom năc căh choom đương ooy rau k’rong bhrợ âng Nhà nươc năc t’bhlâng pa dưr pazêng c’rơ ơy vêy âng vel đong. Tơợ k’tiêc k’bunh, chr’noh chr’bêêt xoọc vêy t’bhlâng choh bhrợ, t’bhlâng pa dưr rau liêm choom, đươi dua khoa học kỹ thuật xang n’năc k’miah đoọng pa dưr dal c’năl.”

Lâng rau t’bhlâng lâng bh’nơơn bh’rợ chr’năp liêm coh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, chr’val c’noong k’tiêc Ia Dom ơy tr’haanh vêy bâc t’cooh xa nay Đảng, Nhà nước tươc lum lêy, pa hêl lâng haanh deh đoọng bhrợ t’bhưah bh’rợ tr’nêng. Đăn đâu bhlâng, coh x’rịa c’moo 2019, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chinh phủ Trương Hoà Bình ơy tươc lum lêy lâng bhrợ bhiệc đhị chr’val c’noong k’tiêc Ia Dom. Phó Thủ tướng haanh deh bh’nơơn bh’rợ âng Ia Dom bêl nâu đoo năc chr’val tr’nơơp coh c’noong k’tiêc Tây Nguyên xay bhrợ liêm xang bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê: “Chr’val Ia Dom năc chr’val tr’nơơp coh zr’lụ c’noong k’tiêc xay bhrợ liêm xang bhươl cr’noon t’mêê. Vêy bơơn bh’nơơn n’nâu năc choom ng’moon nâu đoo năc rau t’bhlâng ga măc pa bhlâng âng Đảng bộ, chính quyền, âng đhanuôr acoon coh đhị chr’val Ia Dom ơy đh’rưah pazum têy, pazum c’rơ đoọng ahêê xay bhrợ, pa dưr, ahêê ơy xay bhrợ liêm xang bhươl cr’noon t’mêê. Xang giải phóng năc pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh dzợ bâc rau zr’năh k’đhap năc coh pazêng c’moo đăn đâu ơy vêy bâc rau liêm choom, tr’xăl t’mêê, bhươl cr’noon t’mêê vêy ta bhrợ t’vaih. Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr vêy bâc rau liêm choom lâh mơ, rau đêêc năc rau choom pa bhlâng ng’haanh deh, bhui har.”

Muy hân noo ha pruôt cậ xoọc chô coh prang k’tiêc k’ruung. Lâng chr’val Ia Dom, hân noo ha pruôt vêy ta pa liêm lậh mơ lâng đợ bhươn t’nơơm chr’noh t’viêng liêm, xay moon đơc năc chô đơơng cớ pr’ăt tr’mông k’bhộ ngăn đoọng ha đhanuôr lâng pazêng acoon coh đhị zr’lụ c’noong k’tiêc./.

Mùa xuân ở xã nông thôn mới đầu tiên trên biên giới Tây Nguyên

Ia Dom là xã biên giới có đông đồng bào dân tộc thiểu số, thuộc huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai. Ia Dom đã tạo ra ấn tượng mạnh khi trở thành xã biên giới đầu tiên của Tây Nguyên đạt chuẩn quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Xuân về, những vườn cao su đang ra lứa lá mới, xanh mướt và căng tràn sức sống. Chuẩn bị vào mùa cạo mủ mới, ông Siu Thêm, ở làng Mok Đen, xã Ia Dom, làm sạch những chén đựng mủ cao su, cẩn thận mài dũa những con dạo cạo sắc bén. Ông Siu Thêm, cho biết, sau hơn 20 năm cùng với Binh đoàn 15 phát triển cây cao su, đời sống, kinh tế của bà con đã có những đổi thay mạnh mẽ. Bộ  mặt nông thôn khởi sắc, đường làng ngõ xóm khang trang, giao thông thuận lợi. Những năm gần đây, mặc dù giá mủ cao su không cao nhưng Binh đoàn vẫn chăm lo tốt cho đời sống công nhân với mức lương ổn định hơn 5 triệu đồng/người/tháng: “Tham gia làm cao su với Công ty 72 (Binh đoàn 15) nên làng mình bây giờ thay đổi nhiều lắm rồi. Có của ăn, của để, không còn lo đói, lo khổ nữa. Nhiều nhà xây to đẹp, khang trang. Mình cảm ơn Đảng, Nhà nước và các đơn vị quân đội đã quan tâm, giúp đỡ cho bà con dân làng mình.”

        Cùng với những cây công nghiệp là cao su, cà phê, giờ đây trên vùng đất biên giới Ia Dom đã bén rễ một số loại cây ăn trái với quy mô sản xuất hàng hóa như mít thái, na hay chôm chôm, bưởi da xanh. Đứng giữa vườn cây ăn trái xanh tốt, ông Trang Quốc Hùng, Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp Ia Dom cho biết, lợi thế của xã là có quỹ đất rộng và đang được đầu tư nghiên cứu để khai thác hiệu quả hơn. Với việc thành lập hợp tác xã, nông dân, nhất là bà con người dân tộc thiểu số, đang có điều kiện tiếp cận với kỹ thuật canh tác mới, tiếp cận nguồn giống mới, chất lượng cùng những hợp đồng đầu ra ổn định. Những tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ, Vietgap tưởng chừng sẽ khó áp dụng với bà con dân tộc thiểu số, nhưng với cách làm cầm tay chỉ việc, một người làm mười người học làm theo, ông Trang Quốc Hùng tin tưởng, hợp tác xã Ia Dom sẽ xây dựng được thương hiệu riêng: “Trồng mít thái đây thì một năm thu ít nhất 120 triệu đồng một ha, hiệu quả gấp 3 lần cà phê. Còn riêng cây na, phát triển cho tốt khi đi vào kinh doanh, một ha thấp nhất cũng thu về 300 triệu đồng. Cũng là thổ nhưỡng, cũng đất đây, khí hậu, môi trường đây mà nếu cách nghĩ cách làm của người nông dân có nhận thức, thay đổi được thì hiệu quả mang lại cho vùng đất này cực kỳ lớn.”

        Ông Ngô Hữu Thiện, Chủ tịch UBND xã Ia Dom, huyện Đức Cơ, cho biết, năm 2015 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. 5 năm qua, xã luôn xác định muốn nông thôn mới bền vững, đời sống của dân thực sự nâng cao, phải vượt lên bằng chính nội lực, không trông chờ, ỷ lại vào nguồn lực đầu tư của Nhà nước. May mắn là Ia Dom có sự đồng hành của nhiều doanh nghiệp lớn mà điển hình là các công ty thuộc Binh đoàn 15, làm điểm tựa để tạo việc làm ổn định. Đồng thời, với những chủ trương đúng đắn trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đẩy mạnh áp dụng khoa học kỹ thuật, kinh tế của xã đã vượt qua giai đoạn rất khó khăn khi cà phê, cao su, hồ tiêu đều mất mùa, mất giá. Thu nhập của người dân được duy trì và việc giảm nghèo nhanh, bền vững. Ông Ngô Hữu Thiện, cho biết, hiện tỷ lệ hộ nghèo của xã còn dưới 6% và đây là tiền đề quan trọng để Ia Dom tiếp tục vượt lên: “Mình đã đạt chuẩn rồi thì không trông chờ vào nguồn đầu tư của Nhà nước mà phải phát huy những nguồn lực sẵn có địa phương. Trên cơ sở đất đai, cây trồng hiện có tập trung thâm canh, tăng năng suất, chất lượng, áp dụng khoa học kỹ thuật rồi tiết kiệm để nâng cao đời sống.”

        Với những nỗ lực và kết quả nổi bật trong xây dựng nông thôn mới, xã biên giới Ia Dom đã vinh dự được nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến thăm, động viên và biểu dương nhằm nhân rộng cách làm. Gần đây nhất, vào cuối năm 2019, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hoà Bình đã đến thăm và làm việc tại xã biên giới Ia Dom. Phó Thủ tướng chúc mừng và biểu dương thành tích của Ia Dom khi đây là xã đầu tiên trên biên giới Tây Nguyên đạt chuẩn nông thôn mới: “Xã Ia Dom là xã đầu tiên trên tuyến biên giới đạt chuẩn nông thôn mới. Có được kết quả này có thể nói đây là sự nỗ lực rất lớn của Đảng bộ, chính quyền rồi của đồng bào ở tại xã Ia Dom cũng đã cùng nhau chung tay, góp sức để chúng ta xây dựng, phát triển, chúng ta đạt được chuẩn nông thôn mới. Sau giải phóng thì đời sống của đồng bào còn nhiều khó khăn nhưng trong những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến, đổi mới, nông thôn mới được hình thành. Cuộc sống của bà con đã có nhiều điều kiện tốt hơn, khá giả hơn, đó là điều rất đáng hoan nghênh, đáng mừng.”

        Một mùa xuân nữa đang về trên khắp mọi miền Tổ quốc. Với xã Ia Dom, mùa xuân lại càng được tô thắm thêm bởi những vườn cây xanh tốt, hứa hẹn tiếp tục đem lại cuộc sống ấm no cho bà con các dân tộc trên vùng biên giới./.

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn