Tăng ngăn hâi: 21/9/2020

 

 

 

 

 

 

Tung tơdroăng cheăng rêm hâi [a\ kuăn pơlê tung pơlê, pôa A Jar, môi ngế rơkê mơngế hdroâng kuăn ngo Rơteăng ai kơdrâi mơngế Bơhnéa, rêh ối a pơlê Plei Đôn, bêng Quang Trung, pơlê kong kơdrâm Kon Tum hmâ rơkê tối troh tơdroăng tơbrêi tơbrêh dêi mơngế kơdrâi tung rơpo\ng hngêi. Pôa tối ăm ‘nâi, chât hơnăm veăng tơdroăng cheăng pơlê pơla, cho khu tơru\m Vi [an Măt tra#n Tơnêi têa Việt Nam kong  pơlê Kon Tum, klêi mê kăn teăng mâ kuăn pơlê [a\ hía hé, pôa hiăng châ hlo hên tơdroăng ki ôh tá phiu ro ki vâi kơdrâi, vâi hdrêng kơdrâi cho mơngế ki tro pâ xiăn pâm tung rơpo\ng [a\ pro pơlăm pơlối.

Mơngế hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên tiô kơjôi nôu, vâi kơdrâi ai rơkong tơpui cho mơngế pơkuâ tung rơpo\ng hdroâng hdrê, laga châ khât vâi cho khu ngế ki tơbrêi tơbrêh xua tu\m tơdroăng kân ku\n pơrá troh a ko\ng vâi kơdrâi pêi pro. Xua mê, pôa A Jar pói vâ mơ’no dêi ivá tơná tung tơdroăng hơ’leh hlê ple\ng dêi kuăn pơlê ‘nâi veăng kum tơdroăng pêi cheăng [a\ vâi kơdrâi tối tơdjuôm [a\ vâi hdrêng tối phá xêh:

‘’Vâi kơdrâi mê châ kum nôu pâ hên tâ. Tâi tâng tu\m tơdroăng tung rơpo\ng, môi tiah pế kâ, klêi mê tăng hdréa, hnêng têa pơrá cho vâi kơdrâi. Vâi kơdrâi ngăn tiah mê tê laga tơdroăng cheăng cho hngăm, hên tâ. Kơnốu ối ai hên chôu pơtê laga kơdrâi mê cho pêi cheăng plâ hâi. Kơmăng, í ro\ng má môi, roh má péa hiăng xông pêi báu, klêi pêi báu mê pơtối lăm hnêng têa tơdrêng amê kơnốu cho koi troh a kong gâ’’.

 

O kơdrâi hdroâng kuăn ngo Bơhnéa loi tơngah mơđah tơbleăng chêng koăng

 

Kong pơlê Kon Tum nôkố ai lối 184 rơpâu ngế vâi hdrêng, tung mê vâi hdrêng o kơdrâi châ 49%. Vâ mơjiâng tơdroăng ki tơdâng tung troăng tơmiât dêi mơngế krâ [a\ vâi hdrêng o kơdrâi, 102 cheăm, bêng, pơlê kân 10 tơring, pơlê kong kơdrâm dêi kong pơlê hiăng ai hên troăng pêi ki rơkê. Ki nhên, môi tiah: 42 to cheăm ai ngế kring vế vâi hdrêng a pơlê pơla; 21 Kâu lak [o# hnoăng veăng dêi vâi hdrêng [a\ hía hé. Ing mâu túa pêi kố, ing mâu roh trâm mâ teăng tơdroăng pêi cheăng, nâ o vâi kơdrâi [a\ tá mâu kơnốu ai roh tơpui tơno ‘na troăng rêh ối tơdâng [a\ kuăn ‘ne\ng; troăng rak ngăn, rak vế vâi hdrêng ôh tá ăm tro pâm xiăn, pro pơlăm pơlối [a\ hía hé.

Tơdroăng pơtâng tối châ pêi pro đi đo [a\ hên troăng hiăng chôa ‘lâng hơ’leh hlê ple\ng dêi mâu ngế ki ối tơmiât ‘’hâk vâ kuăn kơnốu ôh tá vâ kuăn kơdrâi’’. Nâ Ngô Thị Sâm, hngêi ối a Kho#i 9, pơlê kân Đăk Tô, tơring Đăk Tô ai môi rơpo\ng ối ku\n hơniâp ro [a\ ai péa ngế kuăn kơdrâi tối tiah kố:

‘’Rơpo\ng á ôh tá ai tơmiât vâ to kuăn kơnốu lơ kuăn kơdrâi. Á tơmiât péa ngế kuăn kơdrâi mê mo sêi, hriâm rơkê tiah mê á hiăng hơniêp ro. Xua mê drêng rơneh on veăng á cho hơniâp ro xua hlo kuăn tơná mo sêi. Má péa nếo, nôkố xông kân mâu vâi muăn loi nguăn, ki má lối vâi rơkê xua mê á tâ ôh tá khéa klâi [a\ tá kơnốu á xuân tiah mê. Git kuăn ‘nâng, kơdrâi cho git ‘nâng, ai tơdroăng klâi xuân tơno dêi [a\ pâ môi tiah mê, mê á hlo hơniâp ro’’.

Rơtế [a\ tơdroăng phiu ro tung hlê ple\ng dêi rơpo\ng, pơlê pơla ‘na vâi hdrêng kơdrâi, mâu khu râ, kơvâ cheăng dêi kong pơlê Kon Tum xuân tơmâng [a\ thăm tơplâ vâ rak vế mâu vâi o, ki má lối cho vâi hdrêng rêh ối tung mâu rơpo\ng kơtiê, vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ păn roăng [a\ hía hé.

Pôa A Đe, kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Tê Xăng, tơring Tu Mrong tối ăm ‘nâi, vâ rak ngăn, kring vế vâi hdrêng kơdrâi, khu râ kăn pơkuâ [a\ rêm rơpo\ng pơrá ai hnoăng:

‘’Pơlê pơla mơnhông mơdêk xua mê xuân ai tơdroăng ki ‘mêi tiô. ‘Na tơdroăng pơtâng tối [a\ khu râ kăn pơkuâ cheăm akố má môi cho vâi krâ thế kơchăng [a\ kuăn ‘ne\ng tơná dế ối ku\n, thế rak ngăn krâu thât kuăn ‘ne\ng. Má péa nếo tơdjâk troh ko\ng an kơvâ cheăng vâ kring vế tâng ai tơdroăng klâi vâ re\ng ‘nâi teăm tơdrêng’’.

 

Tơdroăng ki phiu ro ối achê Nôu dêi môi ngế o kơdrâi a pơlê kong kơdrâm Kon Tum

 

5 hơnăm kố nah, kong pơlê Kon Tum ai 69 ngế vâi hdrêng o kơdrâi tro rup pro pơlăm pơlối, tâi tâng mâu roh tơdroăng pơrá châ pơxâu phâk tro pơkâ dêi luât. Tơdroăng kring vế, rak ngăn [a\ hnê hriâm vâi hdrêng tối tơdjuôm, hbrâ mơdât pro pơlăm pơlối a vâi hdrêng kơdrâi tối phá xêh rế hía rế châ mâu khu râ, kơvâ cheăng tơmâng. Laga tiô jâ Triệu Thị Linh, kăn pơkuâ ‘na rơpo\ng hngêi [a\ rêh ối pơlê pơla, Khu pơkuâ vâi kơdrâi kong pơlê Kon Tum, mê tơtro má môi, kal má môi xuân cho rêm rơpo\ng ăm vâi hdrêng kơdrâi châ rêh ối tơniăn, mơnhông mơdêk tu\m túa tá ‘na châ [a\ tá ‘na hiâm mơno:

‘’Ahdrối cho hnoăng cheăng dêi rơpo\ng hngêi. Xua rơpo\ng cho xiâm kối vâ mơjiâng hiâm mơno dêi kuăn mơngế. Amê rơpo\ng kô hnê hriâm vâi hdrêng, hnê hriâm tơdroăng ki ‘nâi nhuo#m mơngế kơpêng, ko kơjo mơngế pá kơdâm. Ăm vâi hdrêng troh hngêi trung hriâm mê cho môi tơdroăng laga thế hnê hriâm vâi hdrêng ‘nâi rak ngăn dêi châ tơná. Thế hnê ăm vâi hdrêng ‘nâi ôh tá chiâng ăm mâu ngế tơmối rơbôu a châ dêi tơná. {a\ pin xuân ôh tá chiâng tơngôu [a\ mâu ngế nho\ng o tung rơpo\ng [a\ pú hmâ lơ nho\ng o. Mê cho mâu ngế ki rơpo\ng tơngôu. Pin xuân pôi tá tơmiêt gá ối ku\n vâ tối mâu tơdroăng ki mê’’.

{a\ mâu troăng pêi châ tơ-[rê, ki nhên khât ăm hlo a kong pơlê Kon Tum hlê ple\ng dêi kuăn pơlê ‘na vâi hdrêng kơdrâi hiăng hơ’leh tơtro tâng pơchông [a\ hdrối nah. Kố cho tơdroăng ki tơ’lêi vâ tơleăng tâi, vâ tơdroăng ki pơrah [a\ vâi hdrêng kơdrâi; kơdroh tơdroăng ôh tá tơdâng pơla kơdrâi, kơnốu [a\ hía hé. {a\ ki kal tâ mê nếo cho mâu vâi o kơdrâi châ rêh ối tung tơdroăng nhuo#m pâ dêi nôu pâ, ai tíu rêh ối tơniăn, ôh tá ai tơdroăng ki ‘mêi vâ mơnhông tâi tâng ‘na châ [a\ tá ‘na hiâm mơno.

 

Khoa Điềm rah chêh

Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng

BÂNG RƠKONG KHU KUĂN NGO KƠPONG TÂY NGUYÊN 

Tíu ối-pêi cheáng: 19A Lê Duẩn-Pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak 
Kăn
 xiâm: Vũ Hải Định