Pazêng p’nong a xêếh ting lướt lâng manuýh c’la tơợ zr’lụ da ding xiêr ooy zr’lụ clung, guy đơơng âng hàng tước ooy pazêng zr’lụ chợ. Công nắc p’nong a xêếh n’nắc cóh hân noo ha pruốt nắc lướt đh’rứah lâng apêê pân juýh chêếc lêy k’điêl. Xang n’nắc muy đay chô đơơng c’ka ooy đông bêl manuýh c’la n’nắc bol buáh xang bêl bhiệc bhan la liêm pr’hay xang ta bhrợ têng… râu đêếc nắc muy cóh pazêng râu la lay âng zr’lụ Tây Bắc. a xêếh lâng manuýh da ding k’coong nắc êếh râu muy bh’năn ng’băn a năm ting n’nắc nắc la lua muy cha nắc pr’zớc liêm crêê. Đha lum bêl c’moo t’mêê Giáp Ngọ 2014, đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah lên ooy zr’lụ da ding k’coong, chêếc n’năl ooy râu chr’nắp âng a xêếh cóh pr’ắt tr’mông đhanuôr cóh đâu.

 Hân đhơ pr’ắt tr’mông z’zăng liêm crêê lấh mơ ahay, pr’loọng đông công ơy bơơn câl bơr bêệ xe máy, hân đhơ cơnh đêếc a noo Giàng A Trang nắc dzợ boọ a xêếh xiêr ooy chợ. Lấh 40 km c’lâng lướt tơợ Trạm Tấu, chr’hoong Trạm Tấu chô ooy chợ Mường Lò ( thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái) a noo boóh a xêếh lướt lấh muy tiếng đồng hồ, công cắh mơ đanh lâng xe máy lướt glúh bấc g’dzoóc ha mơ. Bêl ahay, pr’loọng đông anoo Trang vêy bấc a xêếh, cóh xoọc đâu anoo Trang nắc đhiệp băn mơ 5 p’nong hơơ ạ. Muy p’nong liêm bhlâng nắc đoọng boóh lướt cha ớh, lâng p’nong n’lơơng nắc đoọng đơơng âng hàng. A noo Trang moon: lâng manuýh acoon cóh Mông, a xêếh nắc râu chr’nắp pa bhlâng cóh pr’ắt tr’mông. Bêl lúơt ta bơơn ađhắh, lướt r’véh cóh crâng k’coong, bêl lướt ch’ớh… zập bêl công vêy a xêếh ting lướt. Nâu cơy vêy bấc xe máy nắc cắh vêy xe hân đoo choom lướt lâng đợ c’lâng ving, cóh da ding k’coong.  cắh xe hân đoo choom lướt ooy boong gớp đhậu, cắh xe hân đoo choom dzang đác đhậu, nắc công cắh xe hân đoo choom chô đơơng c’la bêl bol a lắc tước ooy đông. A xêếh nắc bhrợ têng choom lứch đợ bh’rợ n’nắc. Ma nuýh Mông k’rơ pa bhlâng, zay bhrợ têng mơ ooy nắc pazêng p’nong a xêếh âng apêê đoo công zay mơ đêếc. Cắh k’pân lướt ooy zr’lụ da ding k’coong đhâl, doọ k’pân lướt c’lâng ch’ngai zr’nắh k’đháp. A noon Trang moon:

A xêếh nắc ngoọ cơnh bha lâng cóh pr’loọng đông. guy ha roo, guy a bhoo cóh ha rêê, xang n’nắc chô đơơng ooy chợ pa câl. Bêl lướt ha ooy nắc a xêếh nắc pr’đươi chr’nắp pa bhlâng đoọng lướt chô…

Pr’ắt tr’mông ơy tr’xăl bấc, hân đhơ cơnh đêếc cóh xoọc đâu cơnh pr’loọng đông manuýh Mông hân đoo công băn tơợ muy tước bơr p’nong a xêếh. n’jứah đươi dua ha bh’rợ lướt chô, đơơng âng hàng, ting n’nắc zư cớ pazêng râu bh’rợ la liêm pr’hay cóh bêl ahay âng manuýh lâng a xêếh zập bêl công ắt đh’rứah. Xoọc đêếc a xêếh cắh muy ắt đh’rứah lâng manuýh Mông cóh bh’rợ pa bhrợ ta têng, a đoo nắc dưr váih bh’năn lâng bấc râu chr’ớh, bhiệc bhan t’ty, cóh đêếc vêy bh’rợ tr’thi xóh a xêếh âng đhanuôr acoon cóh Mông nắc vêy bấc ngai tước pấh lêy. Tr’thi xó a xêếh xay p’cắh tinh thần k’rơ, grơơ k’rơ âng manuýh da ding k’coong. t’coóh bhươl Giàng A Lềnh ắt cóh chr’val Chế Cu Nha, chr’hoong Mù Cang Chải hay ooy c’xêê c’moo ađoo dzợ ta đhâm bơơn ting pấh bhrợ cóh bhiệc bhan a xêếh tr’thi xó hay cắh dzợ cơnh:

Thắng lâng thua azi cắh chêếc k’noọ bấc, bơơn boọ a xêếh nắc âng đay băn, bơơn tr’thi xó a xêếh đhị đhăm k’tiếc pậ bhứah nắc râu bhui har pa bhlâng. Zập ngai công băn par pa liêm a xêếh âng đay, đoo bêl tước hân noo ha pruốt chô nắc apêê pân juýh cóh pazêng bhươl cr’noon bhui har bhrợ têng bh’rợ tr’thi xó a xêếh.

Lâng đhanuôr acoon cóh Thái, Mường, tày cóh Tây Bắc, a xêếh công nắc bh’năn băn cắh choom cắh vêy cóh pr’loọng đông. Tơợ ahay, bh’rợ lướt ta bơơn a đhắh, lướt pêê p’lêê p’coo cóh crâng k’coong cắh cậ bh’rợ lướt bhrợ ha rêê đhuốch âng đhanuôr. lâng cắh râu đơ buôn lấh mơ lâng bh’rợ boọ axêếh lướt z’lấh da ding k’coong, z’lấh k’ruung đác lướt ooy crâng. Boọ a xêếh, pazêng apêê pân juýh plăm a đhắh, p’cắh râu t’béch âng đay cóh bh’rợ ta bơơn a đhắh. xang n’nắc a xêếh công nắc pr’đươi đoọng ha pêê pân juýh lướt ta moóh k’điêl, đơơng k’điêl k’coon chô lum lêy k’conh k’căn. Ch’đhung đồ đạc, glơợng nắc a xêếh công đơơng âng. A xêếh chr’nắp cơnh đêếc tu cơnh đêếc apêê pân juýh zư lêy a xêếh liêm pa bhlâng lấh mơ zư lêy a chắc a zân đay. Pân juýh hân đoo vêy a xêếh liêm nắc bhrợ t’váih râu la liêm pr’hay lâng apêê pân đil… Nâu cơy, bh’rợ boọ a xêếh cóh cr’chăl ahay nắc nâu cơy cắh dzợ bấc tu crêê tước âng pr’ắt tr’mông t’mêê, hân đhơ cơnh đêếc cóh pazêng bhươl cr’noon manuýh Thái, manuýh Mường cóh ta huung Mường Lò ( Yên Bái) nắc dzợ bấc a xêếh. đhanuôr băn a xêếh đoọng đơơng âng hàng hoá tước ooy zr’lụ da ding k’coong đoọng pa câl hàng, xang n’nắc câl p’xoọng xe đoọng ha xe cêếh tước ooy phố. Cóh Nghĩa Lộ lâng muy bơr chr’hoong âng tỉnh Yên Bái, vêy c’bhúh xe a xêếh liêm pr’hay bhlâng, đươi dua ha bh’rợ đơơng âng âng đhanuôr cóh zr’lụ lâng zên pay pa chô mơ đhêệng…

Ng’xay moon tước ooy a xêếh cóh pr’ắt tr’mông âng manuýh cóh zr’lụ da ding k’coong, nắc dzợ ng’xay moon  ooy đợ n’hang chr’nắp âng a xêếh bhoóc. Pazêng bêệ n’hang n’nâu bêl vêy ta zêệ cao ting cơnh bh’rợ t’ty nắc dưr váih muy râu z’nươu chr’nắp pa bhlâng, vêy pr’đươi pa dứah cr’ăy n’hang. Hân đhơ cơnh đêếc, hân đhơ cao nâu đoo chr’nắp bhlâng lâng c’rơ nắc cắh tu cơnh đêếc nắc đhanuôr cóh đâu lêệng c’chêết a xêếh chr’nắp âng đay, nắc đhiệp đươi dua n’hang âng a xêếh ơy t’coóh đhưr, ha dợ cắh c’chêết p’nong a xêếh dzợ k’rơ. T’coóh Hà văn Ồn, ắt cóh chr’val Thanh Lương, chr’hoong Văn Chấn xay moon cơnh đâu:

Tơơ bêl n’niên nắc ơy lêy a xêếh dưr pậ công lướt zập ooy lâng a xêếh. nâu cơy t’coóh đhưr ạ nắc cắh mặ boọ a xêếh dzợ, công cắh dzợ mặ zư lêy a xêếh, han đhơ cơnh đêếc nắc acu cắh pa câl. Pa câl apêê đoo nắc công cơnh acu pa câl apêê pr’zớc.

Bêl ahay, bêl a xêếh nắc pr’đươi đoọng lướt chô, apêê xay moon, ta đhâm lướt chợ lêy pay a xêếh gít nắc ngoọ cơnh lêy pay k’điêl. Nâu cơy, bh’rợ đươi dua a xêếh doọ dzợ lấh bấc, hân đhơ cắh dzợ lêy pay a xêếh gít cơnh apêê pân juýh ahay, ha dợ đoọng vêy muy p’nong a xêếh liêm, đhanuôr acoon cóh cóh zr’lụ da ding k’coong nắc công cắh k’pân lướt c’lâng ch’ngai, đoo bêl vêy ta bhrợ bh’rợ chợ pa câl a xêếh, hân đhơ tước ooy Bắc Hà cắh cậ ooy Si Ma Cai, nắc t’bhlâng lướt tước đêếc đoọng bơơn câl đợ p’nong a xêếh crêê cơnh cr’noọ âng đay.