Đha nuôr lâng pr’zớc da dêr!

Đhị pr’ặt tr’mông t’ngay đâu, “ tự kỷ” cắh dzợ nắc cr’ay âng chríh. N’đhơ cơnh đêếc, bấc apêê ca conh ca căn lum cắh hắt zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ băn x’mir lâng zư pa dứah đoọng ha ca coon crêê tự kỷ. bấc ngai nắc pa gơi ca coon tước apêê đong cr’nhăng, cắh vêy chuyên môn, cr’đơơng tước p’niên tự kỷ cắh muy cắh bơơn p’too pa choom liêm ta níh, nắc dzợ crêê ta vay z’nắh. K’dâng lêy xã hội công cắh  âi la lua lêy tự kỷ nắc muy  cr’ay lâng apêê ca conh ca căn công dzợ muy c’la đay đhị bh’rợ zooi ca coon ặt tợt đh’rứah lâng vel bhươl, pr’zớc chr’ớh. t’ngay đâu, t’rúih pa xul bha ar xrắ tr’nơợp cơnh lâng pr’đớc “ P’niên tự kỷ- c’lâng k’đháp đoọng ặt lâng apêê n’lơơng” cóh c’bhúh phóng sự: P’niên tự kỷ- nắc râu xa nay âng xã hội, trách nhiệm xã hội” âng Lê Tjơm lâng Minh Châm, PV Đài PRVN. Đha nuôr lâng pr’zớc đương xơợng:

# Ting cơnh bác sĩ Thành Ngọc Minh, trưởng khoa tâm thần, Bệnh viện Nhi Tw, đợ acoon p’niên tước khám tu pr’loọng đong k’rang k’pân ca coon vêy c’léh tự kỷ dưr bấc, trung bình 60-70 a chau, vêy t’ngay dzoóc tước lấh 100 p’niên. Cóh đêếc, 50% p’niên vêy đhr’năng lâng dâng 20-30% cóh pa zêng apêê tước khám nắc đấh choom zư pa dứah. Tu đợ p’niên ca ay bấc tu cơnh đêếc Khoa nắc ta luôn ặt đhị đhr’năng bing xiên, đhị bêl c’bhúh y, bác sĩ, cán bộ tâm lý nắc đhêệng vêy dâng 2 zệt cha nắc a năm. Đoọng mặ k’đhơợng chát lượng zư pa dứah, muy g’lúh zư pa dứah, Khoa nắc đhêệng pân đớp tơợ 10-15 p’niên crêê tự kỷ:

Tước cr’chăl n’nâu, n’đhơ cán bộ y tế, cán bộ tâm lý, giáo viên pa bhlâng nắc cóh khoa vêy 22 cha nắc, n’đhơ cơnh đêếc, bấc  đhị n’đhơ nắc phòng khám ngoại trú, phòng test, pa bhlâng  cắh zấp lâng pa bhlâng rơơm kiêng bơơn p’xoọng ma nứih pa bhrợ.

Záp tuần, Khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương đớc đoọng bêl zờ ra diu thứ 3 đoọng pa choom p’niên tự kỷ lâng ta luôn bơơn đớp râu k’rang tước âng apêê ca conh ca căn.

Đhị đâu, ca conh ca căn lâng đợ ngai  k’rang tước cr’ay tự kỷ bơơn pa choom n’đắh c’năl n’đắh c’léh tự kỷ lâng ng’cơnh zư pa dứah. Cơnh  lâng bấc râu cắh pr’đoọng vêy ca coon crêê cr’ay, nâu đoo ta luôn nắc đợ râu c’năl t’mêê lâng pa bhlâng liêm crêê.

 Tước tơợ muy zr’lụ vel đong ch’ngai âng tỉnh Ninh Bình, a moó Trịnh Thị Hoài ting xơợng tước cr’ay tự kỷ cóh đài báo lâng ting pa chắp, nâu đô nắc cr’ay âng apêê p’niên ặt ma mông cóh đô thị, đhị ca conh ca căn hắt vêy bêl bơơn zư x’mir lêy ca coon, cắh bơơn ặt lâng apêê n’lơơng. Tu cơnh đêếc, bêl lêy ca n’đil đay nắc Nguyễn Thu Trang 18 c’xêê cắh âi năl t’đang a mế, cắh âi choom moon râu âng buôn bhlâng, a moó pa chắp, n’zâu doó ậh, nắc tỵ cắh đấh choom pa prá t’ping lâng đợ p’niên mr’đoo duur. Bêl  a chau Trang bơơn 25 c’xêê, a coon công cắh âi choom pa prá lâng bêl t’đang nắc cắh bơơn lêy a chau vêy c’léh râu rí, a moó Hoài pa chắp, ca coon đay crêê u tung n’zâu. Xang n’nắc, a moó quyết định đơơng âng tước khám cóh Bệnh viện Nhi Tw lâng pa bhlâng c’jệ xơợng bêl bác sĩ moon, a chau Nguyễn Thu Trang crêê tự kỷ. a moó Trịnh Thị Hoài moon:

Cóh vel đong nắc cr’ay nnâu doó âi ngai vêy, xa nay ooy cr’ay n’nâu cắh lấh bơơn năl. 28 c’moo đấc khám, bêl tr’nơợp, apêê bác sĩ p’too moon câl sách, băng đĩa chô lêy ng’cơnh pa choom ca coon, ng’cơnh đoọng ộm đác. Acu pa choom đoọng a chau lâng đoọng ộm z’nươu, n’đhơ cơnh đêếc công cắh bơơn lêy u ta clơ, apêê bác sĩ đoọng mật ooy khoa can thiệp tước nâu câi nắc g’lúh 4 ặ, t’ping lâng g’lúh tr’nơợp nắc u z’zăng lấh ặ.

Cơnh a moó Trịnh Thị Hàoi cắh vêy u hắt tu nâu câi, c’năl âng ca conh ca căn công  cơnh xã hội n’đắh cr’ay tự kỷ cóh p’niên nắc pa bhlâng cắh lấh zấp., vêy bấc ngai dzợ cắh n’năl nắc đoo nắc cr’ay n’hâu, c’léh cơnh ooy? Tu cơnh đêếc nắc ha dợ vêy bh’rợ, bấc p’niên 4, 5 c’moo công cắh âi choom pa prá, cắh năl râu rí nắc ca conh ca căn vêy ha dợ đơơng âng khám. Ting apêê bác sĩ, bh’rợ dưr pậ k’zíh n’nắc c’léh tự kỷ cóh p’niên buôn bhrợ ha đhr’năng zư pa dứah bh’nhăn k’đháp lấh. vêy râu ta toọn nắc, đhị bele apêê ca conh căn p’zay chơớc lêy đhị choom tin đươi đoọng zư pa dứah ha ca côn crêê tự kỷ, lâng đhị bêl apêê cơ quan k’đhơợng bhrợ nhà nước k’dâng lêy nắc cắh âi p’ghít lêy tước bhrợ têng, k’đhơợng lêy đợ đong zư x’mir, p’too pa choom p’niên tự kỷ nắc apêê trung tâm,  trường mầm non pa choom p’niên tự kỷ, apêê lớp pa choom p’niên tự kỷ âng cr’nhăng dưr váih bấc ơl, cơnh lâng zên ta đoọng nắc pa bhlâng bấc, n’đhang cắh năl chất lượng đợ mơ ooy, tu đợ tước nâu câi, công cắh âi cơ quan n’đoo dzoọng ch’mêệt lêy.

Đhị bêl cắh âi vêy trường la lay đớc đoọng ha p’niên tự kỷ, nắc bấc pr’loọng đong âi pa gơi ca coon ooy apêê trường học la lay n’lơơng. N’đhơ cơnh đêếc, cắh vêy trường n’đoo, thầy cô giáo ngai công buôn đương dớp t’mật đợ học sinh tự kỷ. a moó Phạm Thị Dung ặt cóh chr’hoong Trực Ninh, tỉnh Nam ĐỊnh đoọng năl: ca coon a moó bơơn năl crêê cr’ay tự kỷ bêl 2 c’moo. Xang 2 c’moo zư pa dứah đhị Khoa Tâm thần, bệnh viên Nhi Trung ương, a chau âi choom pa prá, n’dhơ cơnh đêếc công dzợ buôn g’roóh g’poong. Tu bêl lướt học, a chau buôn vay poóh pr’zớc mr’đoo lớp tu cơnh đêếc apêê cô cắh tộ đớp. xang zấp g’lúh zư pa dứah cóh bệnh viện, a chau nắc chô ooy đong lâng cắh bơơn pa choom p’xoọng râu rí, tu cơnh đêếc bh’nơơn zư pa dứah nắc pa bhlâng đệ. A moó Phạm Thị Dung moon:

Xoọc zư pa dứah nội trú bơơn 1 tuần âi, 1 g’lúh bơơn 2 tuần, 2 c’xêê 1 g’lúh. chô ooy đong nắc cắh vêy trung tâm cóh  đăn tu cơng đêếc chô 2 c’xêê, nắc ha vil cậ, pa đhang moon cơnh xoọc học cóh đâu, nắc chô vêy trung tâm cóh đăn nắc choom đoọng u lướt doó lấh u ba bil. Lướt pa bhrợ nắc cóh đong vêy da dích đương pa ặt. p’niên cóh vel bhươl cắh học ch’noọng conh cóh thành phố, tước c’xêê 9 học lướt pa gơi, cắh năl vêy ngai tộ đớp cắh.

Nắc  đoo cắh âi dáp, cắh vêy ca conh ca căn ngai công vêy pr’đơợ đoọng đơơng ca coon tước Trung ương đoọng khám, bơơn lêy cr’au đoọng zư pa dứah lâng cắh vêy ca conh ca căn ngai công vêy pr’đơợ đoọng ca coon ting học đhị apêê trung tâm cr’nhăng pa choom đoọng ha p’niên tự kỷ cơnh lâng zên bấc. đhị bêl p’niên crêê ca ay tự kỷ vêy cr’đơơng ting t’ngay ting bấc nắc công cắh âi vêy muy trường học la lay crêê cơnh,c ắh cậ muy bha ar x’rắ crêê cr’noọ đoọng ha p’niên tự kỷ. nâu đoo nắc muy cóh bấc tu bhrpự ha c’lâng ặt đh’rứah lâng apêê n’lơơng âng p’niên tự kỷ zr’nắh k’đháp lấh. nâu đoo nắc bài toàn đoọng ha brương tr’nu âng p’niên tự kỷ? azi vêy xay moon cóh bha ar xrắ t’tun cơnh lâng pr’đớc “ p’too pa choom p’niên tự kỷ: trách nhiệm xã hội”./.