Đha nuôr lâng pr’zớc da dêr! cóh t’rúih t’ngay nua, azi âi bhrợ ghít, cắh vêy muy lịch sử chr’nắp râu rí âng Trung Quốc đhị quần đảo Hoàng Sa. Nắc apêê bha ar xrắ âng Trung Quốc cắh t’ơơi moon âi vêy râu k’đhơợng chủ quyền đhăm k’tiếc cơnh lâng quần đảo n’nâu tơợ c’moo 2000 chô ooy hoọng. râu choom p’ghít moon, đợ bha ar x’rắ bơơn xay moon âng Trung Quốc bấc nắc zêng crêê ta mươl lâng xay moon cắh crêê xa nay. Nắc đoo cắh âi dáp tước đợ râu cắh mr’cơnh bhlưa bha ar xrắ n’nâu lâng bha ar xrắ n’lơơng. C’bhúh học giả bha lang k’tiếc cắh đươi dua râu xay moon âng Trung Quốc. n’đhơ nắc học giả Trung Quốc cong âi vêy ngai xay moon cắh đươi dua.

Đhị bêl đêếc, apêê bha ar xrắ âng k’tiếc k’ruung đoọng lêy, Nhà nước Việt Nam nắc Nhà nước tr’nơợp cóh lịch sử âi k’đhơợng bhrợ lâng xay moon chủ quyền âng hêê đhị quần đảo Hoàng Sa, hắt bhlâng nắc tơợ thế kỷ XVII, bêl quần đảo n’nâu dzợ cắh âi vêy c’la. c’bhúh phóng viên Đài PRVN ặt đhị miền Trung  xay moon cớ râu đâu đhị bha ar xrắ g’lúh 2: Việt Nam- Nhà nước tr’nơợp xay moon chủ quyền đhị Hoàng Sa.

Tác phẩm Toàn tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ âng Đỗ Bá,  Tự Công Đạo xrắ mật thế kỷ XVII vêy apêê bản đồ An Nam tơợ thế kỷ XV, cóh đêếc vêy xrắ quần đảo Hoàng Sa cóh Biển Đông cơnh lâng đh’nớc Bãi cát Vàng  âng phủ Quảng Nghĩa: bhlưa biển vêy muy bãi chuốh bhứah ch’ngai, moon nắc Bãi Cát Vàng, Tô Nguyễn zấp c’moo mật c’xêê x’ría âng hân noo ha ọt đơơng âng 18 bêệ bhuông tước pay cr’van, bấc bhlâng nắc vàng bạc, zên, p’nanh cha rắh”.

Cóh Phủ biên tạp lục, bha ar âng đong bác học Lê Quý Đôn xrắ ooy lịch sử, địa lý, hành chính xứ Đàng Trong cóh lang bhua Nguyễn ( 1558-1775) xrắ, đảo Đại Trường Sa, cóh đêếc vêy Hoàng Sa âng phủ Quảng Nghĩa. Apêê quần đảo bơơn ta xay moon z’zăng crêê: chr’val An Vĩnh, chr’hoong Bình Sơn, Phủ Quảng Nghĩa, cóh ngoài p’loọng biển vêy da diing moon nắc Cù Lao Ré, bhứah lấh 30 dặm, vêy phường Tứ Chính, đha nuôr cóh đâu chóh a tuông, glúh ooy biển  k’noọ tước ra diu nắc tước, n’đắh ngoìa cớ nắc vêy đảo Đại Trường Sa.

Bêl ahay vêy bấc  râu chr’nắp âng bhuông, bhrợ t’váih c’bhúh Hoàng Sa đoọng pay, lướt 3 t’ngay ha dum nắc vêy tước, nắc đhị đăn Bắc Hải.

Apêê tác phẩm bha lâng n’lơơng âng Quốc sử quán xrắ lâng in cóh lang bhua Nguyễn cơnh Đại Nam thực lục chính biên ( 1848), Khâm Định Đại Nam hội diễn Sử lệ ( 1843-1851), lịch triều hiến chương loại chí (1821), Hoàng Việt địa du chí (1833) Việt sử cương giám khảo lược (1876) zêng xrắ mr’cơnh cơnh đêếc ooy Hoàng Sa.

Cơnh đêếc, nắc tơợ lang bhua Nguyễn, ma nưíh Việt Nam âi vêy năl ghít ooy quần đảo Hoàng Sa. Râu xrắ moon apêê đảo liêm ghít lấh, crêê lấh  râu xrắ moon âng n’đắh Trung Quốc. đợ râu c’léh âng bh;rợ bơơn lêy lâng râu moon ghít bh’rợ k’đhơợng zư cóh quần đảo n’nâu bơơn xay moon cơnh lâng quyết định âng apêê bhua Nguỹen k’đươi c’bhúh bhuông tước đêếc zấp c’moo cóh bấc c’xêê đoọng xơợng bhrợ bh’rợ k’đhơợng lêy, bhrợ têng a chông a xiu lâng chơớih pay đợ râu cr’van loong clệch cơnh muy k’tiếc k’ruung bhrợ c’la.

T’coóh Dieter Heinzig cóh tác phẩm   apêê đảo tr’zêêng cóh biển Nam Trung Hoa,  Viện apêê râu xa nay Châu Á cóh Ham Burg, Đức moon: xay moon nắc, apêê bha ar lịch sử âng Việt Nam xay moon nắc crêê, ahêê choom xay moon nắc. cơnh lâng muy  k’tiếc k’ruung, Việt Nam âi pa cắh râu k’rang lêy liêm ghít cơnh lâng Hoàng Sa đấh lấh mơ t’ping lâng Trung Quốc.”

Đại lễ pa chô r’vai đoọng ha pêê anh hùng liệt sĩ lâng đha nuôr Hoàng Sa, đợ ngai âi ting zư lêy chủ quyền cóh quần đảo Hoàng Sa âng k’tiếc k’ruung, nắc đoo muy bh’rợ p’cắh lịch sử. z’lấh bấc thế kỷ, âi vêy kr’bhâu võ quan, binh lính, binh phu đh’rứah lâng bấc đha nuôr, quân sự âng triều  đình bil mặt cóh biển đhị bêl xơợng bhrợ bh’rợ cóh Hoàng Sa. Râu dưr váih âng muy ping xal quân binh Hoàng Sa cóh đảo Lý Sơn nâu câi vêy đh’nớc “ zr’lụ ping đhí” nắc râu pa cắh đoọng ha râu la lua âng lịch sử n’nâu. Thượng toạ Thích Huệ Phước, Uỷ viên thường trực Tw Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phó trưởng Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh TTH đoọng năl, Đại lễ n’nâu nắc bh’rợ liêm chr’nắp đoọng hay tước apêê anh hùng liệt sĩ,  apêê binh phu cóh c’bhúh Hoàng Sa cóh đảo Lý Sơn:

Ahêê cắh choom ha vil đội hùng binh Hoàng Sa, dưr váih tơợ Lý Sơn dưr lướt ooy Hoàng Sa, Trường Sa đoọng clặ cr’lặ chủ quyền âng k’tiếc k’ruung. Đại lễ n’nâu ca văr đoọng ha pêê ngai lấh bil mặt tu bh’rợ chr’nắp bơơn đhêy ặt cóh lang n’đắh tốh, chô lâng a bhông dang, thanh tịnh âng Đức Phật. Đại lễ pa chô r’vai n’nâu nắc 1 cr’liêng xa  xay moon chủ quyền âng Việt Nam cơnh lâng quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa.

Cóh đảo Lý Sơn n’nâu dzợ vêy lễ khao lề thế lính Hoàng Sa nắc muy cóh bấc c’kir văn hoá chr’nắp bhlâng, chroi moon ghít, Nhà nước Việt Nam nắc Nhà nước tr’nơợp cóh lịch sử âi jk’đhơợng zư lâng xơợng bhrợ chủ quyền đhị Hoàng Sa. C’bhúh Hoàng Sa nắc tổ chức nhà nước tr’nơợp bơơn bhrợ t’váih đoọng xơợng bhrợ bh’rợ k’đhơợng zư, ch’mêệt lêy, bhrợ têng cr’van cóh quần đảo n’nâu. Bha ar lịch sử Việt Nam lâng n’đhơ âng trung Quốc zêng xrắ  moon, C’bhúh Hoàng Sa bơơn bhrợ t’váih mật tơợp âng lang bhua Nguyễn, nắc mật tơợp m’pâng thế kỷ XVII. C’bhúh Hoàng Sa nắc muy tổ chức dân binh, n’jứah chr’nắp đha nuôr n’jứah đơơng chr’nắp quân sự; n’jứah vêy chr’nắp kinh tế, n’jứah vêy chr’nắp k’đhơợng lêy cóh quần đảo Hoàng Sa lâng Biển Đông.

Bh’rợ tr’nêng âng c’bhúh Hoàng Sa bơơn xay bhrợ zấp c’moo lâng bơơn đớc đhị râu k’đhơợng lêy trực tiếp âng chính quyền Trung Ương. Apêê đội viên zấp c’moo bơơn đoọng bha ar k’đươi lướt, bơơn ta đoọng ga goóh thuế sưu, zền dzang bhuông lâng bơơn đoọng zên. Pa rạch cớ, ngai cắh bhrợ xang bh’rợ ta k’đươi nắc toom bhrợ rơợng. ghít lêy, apêê bhuông chúa đong Nguyễn pa bhlâng k’rang tước lâng vêy c’năl bhrợ liêm xang bh’rợ âng đay cơnh lâng nắc muy nhà nước vêy chủ quyền cơnh lâng Hoàng Sa.

Ting t’coóh Carlyle A.Thayer, Giáo sư Học viện Quốc phòng Australia, cr’chăl pa bhrợ âng c’bhúh Hoàng Sa công nắc cr’chăl xay moon lâng xơợng bhrợ chủ quyền Việt Nam cóh quần đảo Hoàng Sa:

Ting cơnh pr’chắp âng Việt Nam vêy pr’đơợ nhâm mâng. C’bhúh Hoàng Sa vêy bh’rợ kinh tế, quốc phòng. Mật cr’chăl đêếc, bh;rợ đoọng k’đhơợng zư  bh’rợ k’đhơợng lêy chủ quyền nắc đhị bấc g’lúh lum lêy ta luôn, đoọng k’đhơợng lêy đợ cr’van plêêng k’tiếc lâng zư lêy đảo. lâng c’bhúh Hoàng Sa âng Việt Nam âi xơợng bhrợ đợ bh’rợ n’nâu.

Sách Đại Nam thực lục chính biên (1848) xay moon muy c’bhúh apêê bh’rợ tr’nêng âng Bhua Nguyễn đoọng bhrợ bhr’lậ chính quyền âng đay đhị apêê đảo. apêe c’moo 1815, 1816, 1833, 1834, 1836, Bhua Gia Long ma nứih bhrợ bhua xăl a đoo nắc bhua Minh Mạng zêng xrắ bhrợ chiếu chỉ lệnh đoọng ha thuỷ quân lâng c’bhúh Hoàng Sa tước apêê đảo Hoàng Sa đoọng xră đớc c’lâng bh’rợ. bhua k’đươi c’bhúh thuỷ quan Phạm Hữu Nhật đơơng âng bhuông lướt ra văng, đơơng âng 10 bài n’loong, đợ tước nắc pa đhâng đớc bhrợ c’năl xrắ, muy bài n’loong dal 5 mét, bhứah 5 tấc, cơợng 1 tấc,  ta la bài xrắ chữ: c’moo Minh Mạng g’lúh 17, k’đươi c’bhúh thuỷ quân Phạm Hữu Nhật  tước Hoàng Sa ha lỵ lêy đăng pác tước nâu câi t’nil đoọng t’nil đớc.

GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam đoỌng năl, ha dang apêê g’lúh lướt đăng lêy, xrắ c’lâng biển bơơn lêy nắc apêê bh’rợ tr’nêng c’năl za zum nắc bh’rợ n’đhặ apêê bài n’loong ting lệnh âng Bhua âi bhrợ t’váih muy bh’rợ tr’nêng cắh choom tr’lin đhị bh’rợ bhrợ t’váih quyền lực vương triều An Nam cóh apêê đảo a bhuy cắh vêy ma nứih.

Acu moon nắc đoo muy đhị bấc cr’lặ chr’nắp đhị bh’rợ moon ghít chủ quyền, lêy nắc đoo cơnh muy râu chr’nắp bhlâng chủ quyền, n’đhặ ta la cờ chủ quyền cóh zr’lụ k’tiếc nnâu.

 Râu pa bhlâng chr’nắp lâng vêy chr’nắp pháp lý nắc đoo apêê bh’rợ tr’nêng âng lang a hay xrắ đớc vêy crêê tước cr’chăl Nhà nước Việt Nam cóh cr’chăl bhua chúa âi k’đhơợng bhrợ chủ quyền cơnh lâng quần đảo n’nâu zêng bơơn pa cắh cóh apêê bha ar x’rứa, chiếu chỉ, sắc phong, bha ar k’đươi, bha ar lệnh… âng bhua chúa, nắc tước nâu câi công dzợ bơơn zư đớc. nắc đoo đợ râu c’léh lịch sử vêy chr’nắp pháp lý, mặ pa cắh đoọng ha bh’rợ xay moon chủ quyền âng nhà nước phong kiên Việt Nam cơnh lâng quần đảo Hoàng Sa. Muy cóh đợ n’nắc, nắc đoo đợ châu bản. nâu đoo nắc đợ quyết định bơơn đong bhua t’ơơi đoọng n’đắh bh’rợ bhrợ t’váih c’bhúh Hoàng Sa, quyết định k’đươi c’bhúh n’nâu tước Hoàng Sa xơợng bhrợ bh’rợ âng Nhà nước phong kiến Việt Nam….

Đong pa chắp ch’mêệt lêy Phan Thuận An moon, đợ Châu bản nắc đoo đợ râu đoọng moon ghít, bh’rợ bhrợ têng muy c’bhúh bhrợ têng kinh tế biển, ch’mêệt lêy lâng zư lêu zr’lụ biển đảo nắc âng chính sách k’tiếc k’ruung p’ghít tước râu liêm crêê biển:

Ahêê vêy chr’nắp dal bhlâng n’đắh bh’rợ hành chính, đoọng choom moon, ma nứih k’đhơợng k’tiếc k’ruung âi t’ơơi đoọng, xay moon đảo Hoàng Sa, Trường Sa nắc âng hêê. Ahêê t’mêê bơơn bha lang k’tiếc xay moon Châu bản nắc c’kir chr’nắp âng bha lang k’tiếc. cơnh đêếc, Việt Nam vêy đợ bha ar x’rắ đơơng âng chr’nắp quốc tế pa cắh Hoàng Sa, Trường Sa nắc âng Việt Nam.

Cơnh đêếc, Chủ quyền âng Việt Nam cóh quần đảo Hoàng Sa l’lăm bêl Pháp tước c’moo 1884 nắc cắh choom tr’lin moon la lay dzợ. Râu ta moon cóh đâu nắc quyền âng ma nứih Việt Nam âi bơơn pay vêy đhr’năng dưr bil cóh cr’chăl Pháp thuộc cắh?

P’căn Monique chemiller Gendreau, bêl ahay nắc Chủ tịch Hội luật gia Dân chủ thế giới moon: cóh cr’chăl  thuộc địa, Pháp công dzợ k’đhơợng zư âng đay đợ tước bêl đhấc mút đhị Việt Nam:

Việt Nam doó crêê bil râu la lua chủ quyền, tu cắh bool bêl lang An Nam xay moon cắh đươi dua lâng k’đhơợng bhrợ apêê quần đảo. râu lơơng cớ, Pháp, cóh cr’chăl thuộc địa, công dzợ k’đhơợng bhrợ yêu sách âng đay đpự tước bêl dưr đhấc muy đhị Việt Nam, đớc đoọng ha Việt Nam bh’rợ xăl bhrợ, chroi đoọng k’đhơợng zư danh nghĩa chủ quyền âng Việt Nam cơnh lâng 2 quần đảo Hoàng Sa cóh z’ría cr’chăl thuộc địa.