Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr! Ooy cr’chăl c’moo 1956-1975, k’tiếc k’ruung VN ta’cắt bhrợ 2 miền. bhiệc pác bhrợ k’tiếc k’bunh cóh vĩ tuyến 17 nắc đợc 2 quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa moót ooy k’tiếc Nam VN. Cơnh đêếc, bêl tr’nơợp nắc chính quyền k’tiếc k’ruung VN lâng đợ t’tưn nắc chính quyền VN Cộng hoà lâng nắc chính quyền nâu zư lêy lâng k’đhơợng zư zâp quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa lâng bh’rợ nắc chủ thể cóh pr’ắt bh’rợ bha’lang k’tiếc ting Hiệp định Geneve 1954.

Hân đhơ cơnh đêếc, manứih Trung Quốc nắc pay đươi pr’ắt bh’rợ âng chính phủ VN dân chủ cộng hoà đoọng bhrợ luận cứ. tu cơnh đâu, 1 râu bhiệc moon pa’glúh nắc Bắc VN lâng Nam VN nắc ngai nặc c’la bha’lâng ting cơnh luật pháp bha’lang k’tiếc âng zâp quân quần đảo nâu? C’bhúh PV đài p’rá VN ắt zr’lụ miền Trung xay moon gít cớ bhiệc nâu. Đhanuôr lâng pr’zợc đương xâng:

Trung Quốc moon, quần đảo Hoàng Sa âng chủ quyền đay lâng VN ơy lấh 1 chu moon chủ quyền âng Trung Quốc lâng quần đảo nâu. Cr’noọ bh’rợ nâu nắc lêy za’nươr ooy công thư âng Thủ tướng VN dân chủ cộng hoà Phạm Văn Đồng pa’gơi đoọng ooy thủ tướng Chu Ân Lai bêl t’ngay 14/9/1958 nắc ơy xay moon âng cộng hoà nhân dân Trung Hoa xay moon đợ mơ pậ bhứah k’tiếc k’ruung Trung Quốc 12 hải lý. Xay moon âng Trung Quốc moon đắh bhiệc bhrợ t’bhứah lãnh hải nâu đươi đoọng ha zâp quần đảo Đài Loan, Đông Sa, Trung Sa, Tây Sa lâng Nam Sa lâng zâp đảo âng Trung Quốc. đắh bhiệc nâu, t’coóh Ngô Vĩnh Long, giáo sư Khoa lịch sử đại học Maine, Mỹ prá:

T’coóh Phạm Văn Đồng cắh ha mơ xay moon lơi Hoàng Sa, cắh ha mơ moon đoọng 1 đảo n’đoo âng VN, đhơ đhơ ooy. T’coóh Phạm Văn Đồng nắc mưy đươi bhrợ cơnh moon k’đươi âng t’coóh Chu Ân Lai nắc lãnh hải vêy 12 dặm, tu bha’lang k’tiếc bêl đêếc moon lãnh hải nắc vêy 3 dặm a’năm. T’coóh Đồng độp đươi bhiệc nâu, hân đhơ cơnh đêếc cắh vêy đoọng Hoàng Sa ooy Trung Quốc.

Ooy đâu, đợ apêê âng 1 rfâu gr’hoót moon lêy liêm gít. Bhiệc xay moon cr’noọ bh’rợ âng 1 k’tiếc k’ruung nắc lêy paliêm. Công thư âng thủ tướng Phạm Văn Đồng vêy cr’noọ bh’rợ bhrợ têng liêm crêê âng Trung Quốc lâng zâp k’tiếc k’ruung xã hội chủ nghĩa đoọng zooi zúp g’lúh zêl cha’groong âng apêê zêl chính sách tự do cóh biển âng Mỹ ting cơnh lêy ta’pưn cóh eo biển Đài Loan, bhrợ c’pân tước an ninh k’tiếc k’ruung âng Trung Quốc ooy thế kỉ n’nắc ahay. Công thư đoọng lêy 1 râu gr’hoót moon chính trị bấc lấh mơ pháp lý, 1 c’lâng bh’rợ buôn bơơn zâp k’tiếc k’ruung xã hội chủ nghĩa đươi dua đoọng bhrợ p’cắh râu đoàn kết đắh cr’noọ bh’rợ. cơnh lơơng cậ, liêm glặp lâng bh’rợ nâu nắc zâp râu cắh liêm choom độc lập cắh choom pa’tộc bhrợ, râu lơi jợ nắc lêy moon gít lâng cắh choom pa’tộc t’váih. Công thư âng thủ tướng Phạm Văn Đồng cắh vêy váih râu xay moon cắh liêm gít lơi jợ n’đoo chủ quyền  2 quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa. Lấh mơ, lêy cha’mêết ooy chức năng quyền hạn âng đay, 1 thủ tướng cắh vêy thẩm quyền lơi jợ cắh cậ xăl đoọng k’tiếc k’bunh. Thẩm quyền nâu nắc chô ooy Quốc hội VN.

Tác giả E.Suy ooy tác phẩm Zâp bh’rợ pháp lý đơn phương cóh công pháp bha’lang k’tiếc moon: K’đhạp đoọng bơơn chấc ooy lalua bha’lang k’tiếc zâp bhr’đhang lơi jợ zêng. Cóh lalua lêy, 1 chủ thể lụât cắh choom liêm buôn lơi jợ 1 quyền hadợ cắh bơơn độp đươi zâp râu t’đui đoọng. hân đhơ bêl t’mêê lêy ahêê tin đươi vêy râu moót bhrợ âng 1 râu lơi jợ zêng nắc cung cắh bhr’nêy, tu nâu đoo choom nặc râu ta’ơơi moon đoọng ha 1 râu k’đươi moon…

Bêl tr’zêl tr’penh lâng a’rập Mỹ trông dấc k’tiếc k’ruung, VN lâng Trung Quốc nắc ơy đh’rứah độp đươi lâng moon zâp râu tr’zêệng âng 2 k’tiếc k’ruung nắc bơơn xay moon ooy 1 cr’chăl liêm glặp đhị râu gr’hoót moon. Công thư âng thủ tướng Phạm Văn Đồng cắh ặt đhị bh’rợ tr’zêêng âng Hà Nội lâng Bắc Kinh. Tu cơnh đâu, Cắh râu rị choom zêl cha’groong 1 đắh bơơn bhrợ ting acoon c’lâng ba buôn, nâu đoo nắc xay moon lâng pr’đơợ vêy lướt vêy chô. Tu cơnh đâu, cắh choom lêy công thư nâu cơnh nặc râu lơi jợ chủ quyền lâng quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa.

Cơnh lơơng cậ, đắh bhiệc k’tiếc k’bunh, bh’rợ bhlâng âng luật bha’lang k’tiếc nắc bh’rợ lalua.  Đắh crêê tước cắh choom k’chụt đơơng bấc lấh mơ zâp quyền âng apêê ơy váih. Tu cơnh đâu, lêy cha’mêết VN dân chủ cộng hoà vêy k’đhơợng zư lalua zâp đảo nâu ooy cr’chăl n’nắc bêl đêếc cắh,d doọng vêy zâp thẩm quyền đoọng ha Trung Quốc?

Ahêê ơy năl, 2 quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa ắt đắh Nam vĩ tuyến 17 ting cơnh zâp điều khoản âng Hiệp định Geneve c’moo 1954 đắh pa’đhêy tr’zêl tr’penh lâng pachô cớ hoà bình đhị Đông Dương. Ting đêếc, zâp quần đảo nâu nắc crêê quyền k’đhơợng zư âng chính quyền VN cộng hoà xoọc bêl đương 1 g’lúh tổng tuyển cử đoọng pazưm pachô k’tiếc k’ruung. Râu ta’moóh moon nắc VN cộng hoà vêy nặc chủ thể k’đhơợng bhrợ liêm choom zâp danh nghĩa, zâp quyền lâng zâp âng Pháp moon k’đươi đhị zâp đảo. tu cơnh đâu, zâp râu xay moon cắh cậ p’cắh bh’rợ vêy đhr’năng váih âng VN dân chủ cộng hoà bêl đêếc cắh vêy chr’nắp liêm lâng danh nghĩa chủ quyền. ting cơnh t’coóh Trần Duy Hải, Phó chủ nhiệm UB biên giới k’tiếc k’ruung, bộ ngoại giao moon, apêê cắh choom lơi jợ râu âng apêê cắh vêy quyền lực:

Bêl công thư nâu pa’gơi ooy Trung Quốc, bêl đêếc quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa xoọc âng quyền k’đhơợng zư âng VN cộng hoà, ting cơnh hiệp định Geneve c’moo 1954 lâng Trung Quốc nắc 1 đắh ting pấh bhrợ. Ting cơnh logic buôn lêy, pr’zợc cắh choom đoọng manứih lơơng đợ râu âng pr’zợc cắh váih. Tu cơnh đâu acu moon gít, công thư âng n’crool thủ tướng Phạm Văn Đồng cắh vêy chr’nắp liêm đắh bhiệc moon chủ quyền lâng râu moon nắc Tây Sa cắh cậ Nam Sa ting cơnh xay moon âng Trung Quốc.

Lâng bh’rợ nắc chủ thể ooy đắh pr’ắt bh’rợ bha’lang k’tiếc ting hiệp định Geneve, VN cộng hoà nắc ơy bhrợ têng hành chính, lêy cha’mêết lâng bhrợ têng kinh tế, zư lêy liêm choom zâp quần đảo.

Lâng Hoàng Sa, c’moo 1956, bêl quân đội viễn chinh pháp dưr chô đắh Đông Dương, quân đội k’tiếc k’ruung VN, đợ t’tưn nắc VN cộng hoà nắc ơy k’đhơợng zư c’bhúh đắh Tây quần đảo Hoàng Sa, pa’glúh cr’liêng xa’nay xay moon quần đảo Hoàng Sa đh’rứah lâng quần đảo Trường Sa taluôn nặc 1 hun âng VN.

C’moo 1959, Nha Khí tượng Sài Gòn nắc k’đươi t’coóh Ngô Tấn Phát ắt cóh quận Hải Châi,tp.Đà Nẵng lướt pabhrợ đhị trung tâm khí tượng Hoàng Sa 6 c’xêê. Ooy cr’noọ bh’rợ âng đoo, t’coóh nắc dzợ hay gít đắh tu hải đăng ắt đắh Bắc đảo. đắh Tây Nam váih miếu Bà, cóh miếu vêy tượng dal 1,5 mét. Đhị zr’lụ m’pâng đảo nắc ta’la bia chủ quyền VN âng đông Nguyễn đợc c’moo 1816:

Zâp g’lúh lướt ooy Hoàng Sa vêy 6 cha’nặc bhrợ quan trắc viên, đăng lêy đhr’nanưg plêệng k’tiếc, nhiệt độ cóh t’ngay, mơ 3 tiếng đọc 1 chu, dáp lêy đợ số liệu âng đay bơơn đọc, x’rặ đợc cóh bha’ar âng trạm đoọng pa’gơi chô cóh k’tiếc, trung tâm khí tượng Đà Nẵng.

C’moo 1960, VN cộng hoà quyết định t’moót t’coóh Nguyễn Bá Thược, cán bộ hành chính hạng 1 đhị Tam Kỳ, Quảng Nam k’đhơợng bhrợ phái viên hành chính Hoàng Sa. C’moo 1971, đhị hội nghị ASPEC Manila, bộ trưởng ngoại giao VN cộng hoà Trần Văn Lắm nắc ơy moon, quần đảo Hoàng Sa lâng quần đảo Trường Sa nắc âng chủ quyền VN.

Hân đhơ cơnh đêếc, tước c’xêê 1/1974, c’bhúh vũ trang Trung quốc nắc zêl pay zêng quần đảo Hoàng Sa. Ooy zâp t’ngay tơợ 17-20/1/1974 nắc dưr váih g’lúh tr’zêl tr’penh âng c’bhúh Hải quân VN cộng hoà lâng c’bhúh hải, lục, không quân, quân giải phóng nhân dân Trung Hoa. Quân đội nhân dân VN cộng hoà nắc ơy zêl cha’groong rơợng k’rơ hân đhơ cơnh đêếc cắh choom zư đợc zâp đảo.

Nghị quyết 2625 âng đại hội đồng liên hợp quốc t’ngay 24/10/1970 quy định gít: k’tiếc k’bunh âng 1 k’tiếc k’ruung cắh choom nặc 1 đắh pay bhrợ c’pân bấc cơnh. Zâp râu bh’rợ c’pân, zêl cha’groong zêng cắh liêm crêê pháp luật.

Giáo sư Monique Chemlier-Gendreau, bêl ahay nắc chủ tịch Hội luật gia dân chủ bha’lang k’tiếc p’cắh gít, bh’rợ âng Trung Quốc pay bhrợ zâp cơnh đoọng pay Hoàng Sa âng chủ quyền âng VN nắc bhrợ cắh liêm crêê zâp quy định âng luật pháp quốc tế:

Trung Quốc cắh vêy bha ar pa’tơ râu rị đoọng xay moon p’cắh lịch sử ơy bhrợ zêl pay đoọng pay bhrợ đhị Hoàng Sa. Bhiệc nâu cắh choom lêy 1 quyền ting luật pháp bha’lang k’tiế.

K’rang moon lấh mơ, xang bêl đêếc, quan sát viên âng VN cộng hoà đhị liên hợp quốc cung ơy moon k’đươi chủ tịch hội đồng bảo an liên hợp quốc lêy cha’mêết bh’rợ moót bhrợ cắh liêm crêê k’tiếc k’bunh VN đhị quần đảo Hoàng Sa. C’xêê 3/1974, đhị hội nghị UB kinh tế Viễn Đông bhrợ têng đhị Colombo, đại biểu chính quyền Sài Gòn ơy p’cắh gít chủ quyền âng VN cóh 2 quần đảo. đhị hội nghị g’lúh 3 âng liên hợp quốc đắh luật biển t’ngay 2/7/1974, đại biểu chính quyền Sài Gòn cung xay moon bhiệc pay bhrợ quần đảo Hoàng Sa lâng bh’rợ zêl cha’groong Bắc Kinh, lâng p’cắh gít cớ Hoàng Sa lâng Trường Sa nắc âng k’tiếc k’ruung VN lâng chủ quyền âng VN đhị zâp quần đảo nâu nắc cắh choom tr’zêl tr’lin lâng cắh choom đoọng.

Cung lêy xay moon cớ, tơợ c’moo 1969 đhị k’tiếc k’ruung VN đh’rứah dưr váih 2 chính phủ. Nâu đoo nắc chính phủ VN cộng hoà lâng chính phủ cách mạng lâm thời cộng hoà Nam VN. 2 chính phủ nâu zêng 1 cr’noọ bh’rợ nắc xay moon zêl cha’groong râu lướt moót bhrợ zêl cha’groong cóh quần đảo Hoàng Sa. Hân đhơ cơnh đêếc, tơợ cr’noọ bh’rợ âng mưy danh nghĩa pháp lý, VN cộng hoà nắc đắh k’đhơợng bhrợ zâp quyền lâng nghĩa vụ âng VN cóh liên hiệp pháp lâng anag k’tiếc k;ruung Pháp cóh 2 quần đảo.

Xang bêl Trung Quốc bơơn quyền lêy cha’mêết quần đảo Hoàng Sa lâng bh’rợ cắh liêm crêê, VN nắc bil bh’rợ âng đay cóh quần đảo nâu hân đhơ cơnh đêếc VN cung dzợ ặt k’đhơợng bhrợ lâng zâp bh’rợ công hàm lâng xay moon cắh ha mơ đhêy zêl cha’groong râu lướt moót pay bhrợ cắh liêm crêê nâu, zư lêy zâp quyền ơy váih tơợ ahay. Tu bhiệc k’đhơợng zư 1 k’tiếc k’bunh cắh choom pa’đhêy tu râu bil bal, lêy pazưm lâng bhiệc bil nâu đoọng lơi jợ k’tiếc k’bunh.

Tơợ t’ngay 2/7/1976, k’tiếc k’ruung cộng hoà xã hội chủ nghĩa VN nắc đắh k’đhơợng bhrợ liêm choom, xăl danh nghĩa taluôn âng VN cộng hoà đhị 2 quần đảo Hoàng Sa lâng Trường Sa. Zâp quyền lâng nghĩa vụ âng VN cộng hoà đhị zâp quần đảo nâu t’bhlâng bhrợ têng taluôn. Phó thủ tướng chính phủ Vũ Đức Đam moon gít, Hoàng Sa nắc tất lang âng VN:

Hoàng Sa nắc âng VN. Trung Quốc nắc pay bhrợ zâp cơnh đoọng pay Hoàng Sa. Ahêê lêy pay pachô cớ. lang cu, lang apêê pr’zợc cắh choom bơơn pay pachô nắc lang k’coon cha’châu hêê t’bhlâng pay pachô liêm crêê pháp luật bha’lang k’tiếc.