Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr!Đhanuôr acoon cóh Raglai cóh tỉnh Khánh Hoà vêy 1 văn hoá pr’hay chr’nắp lâng đợ j’niêng bh’rợ pr’hay lalay. 1 ooy đợ văn hoá liêm chr’nắp nắc bhiệc bhan cha ha’roo t’mêê. T’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh đhanuôr lâng pr’zợc chấc lêy năl đắh bhiệc cha ha’roo t’mêê âng manứih Raglai cóh tỉnh Khánh Hoà ớ:

Ooy c’xêê 3, c’xêê 4 dương dịch zâp c’moo, bêl váih grâm lâng cr’noọ nắc tơợp bhrợ têng k’tiếc, âm dương pazưm hr’lục, n’loong n’cuông dưr chặt váih liêm nắc manứih Raglai cóh tỉnh Khánh Hoà bhrợ têng cậ bhiệc bhan cha ha’roo t’mêê. Bhiệc bhan cha ha’roo t’mêê bhrợ đenh 2 t’ngay lâng 1 r’dưm.

Bhiệc bhan bhrợ têng l’lăm nắc n’tóh đác ooy zợ n’dza. Manứih bhuốih bhrợ nặc tớt pặ đợc đhị bàn bhuốih ting c’lâng Nam, ooy đâu đợc búah n’dza. Bhuốih xang nắc t’coóh c’la bhrợ bhiệc nâu dziếu búah n’dza âng đơơng đhị bàn bhuốih cóh hướng Bắc. đhị tuôr zợ n’dza apêê t’boọ đợc pa’noọng, a’rạc pa’pậ. đăn đhị zợ nắc đớc a’pướih ch’na, đợc 1 p’ngan k’chắh, 2 p’ngan đác chriết, 1 p’ngan cha’nêếh. đợc 1 bêệ nến lâng bắt pa’ang. Xang nặc cớ, manứih bhuốih nắc tơợp bhuốih, zước bhrợ, nhăn cút pay a’ham a’tứch. T’coóh zước bhrợ, t’đang k’đươi dang Ngok, dang Gru, Dang Cơk, dang Muk kay chô pấh hơnh déh ha’roo t’mêê âng acoon cóh, k’đươi moon a’bhô dang zâp đắyh lêy cha’mêết đoọng ha bhiệc cút pay a’ham a’tứch, n’tóh đác ooy zợ n’dza. Zước moon: a’tứch k’rơ liêm, búah n’dza cha’ngaách liêm doọ vêy nha’nhự… đợ a’pướih ch’na nâu nắc đoọng bhuốih ha pêê abhô dang cóh ping. Xang bêl zước moon, a’tứch nắc ta âng đơơng tước bàn thờ lêy chô đắh Nam cút pay a’ham, đác n’tóh ooy zợ n’dza. 2 cha’nặc cóh pr’loọng đông nắc lướt đhị zợ n’dza nâu, dziếu pa’glúh ooy p’ngan, chai âng đơơng đhị bàn bhuốih ting c’lâng Bắc.

Xang nặc nắc bhiệc bhuốih bhrợ bha’lâng. Bàn bhuốih ting c’lâng Bắc, đợc đhị m’pâng, pay 2 a’ngoọn chọ dal k’dâng 0,8 mét cắh cậ dông tíh 1 a’ngoọn. ooy đâu apêê đợc n’bhoong n’đoóh, khăn âng apêê pân’đil, 2 đắh a’ngoọn ta chọ nắc t’boọ đợc a’rạc. đợ râu bhuốih bhrợ nâu nắc vêy 1 p’nong a’tứch, 1 zợ n’dza, 5 p’ngan ch’na. đhị zâp p’ngan ch’na nâu nắc zêng vêy 1 p’nong a’tam lâng 1 k’lung hành váih lâng hi’la. Lấh mơ nắc dzợ vêy bấc p’ngan đợc cr’liêng cha’nêếh, đác chriết, a’bạ. zâp pr’đươi bhuốih nâu bơơn ra’pặ đợc 3 a’pướih ting n’juông dal: a’pướih âng zâp dang, a’pướih âng a’dích a’bhướp, a’pướih đoọng ha bhô dang plêệng k’tiếc. cr’liêng xa’nay zước moon đhị bhiệc bhan nâu nắc k’đươi moon zâp apêê abhô dang bhrợ padưr plêệng k’tiếc, t’váih boo đhí, n’loong n’cuông, acoon manứih lâng zâp râu, k’đươi moon r’vai a’dích a’bhướp, tô gộ, đợ apêê lấh bil nắc chô đắh cha ha’roo t’mêê lâng zước moon zâp apêê abhô dang  nắc bhrợ đoọng, đơơng chô bấc râu liêm chr’nắp ha coon manứih, bh’năn băn lâng t’nơơm chr’nóh.

Pr’lứch hơơn nắc bhiệc bhuốih a’bhô dang ha’roo, a’bhoo. Manứih Raglai moon ha’roo lâng a’bhoo cung vêy a’bhô dang. Ha’roo nắc r’vai âng pân’đil, a’bhô nắc r’vai âng pân’jứih lâng lêy bhrợ zâp bh’rợ bhuốih. Ooy bhiệc bhuốih bhrợ nâu vêy zâp pr’hat zước bha’dơng r’vai ha’roo, r’vai a’bhoo. Bêl bhuốih xang nắc zâp apêê thầy bhuốih bhrợ bhiệc bhan nhăn chúc dodộng ha zâp apêê cíh đhi noo, bhúh xoong, tô gộ. apêê bhuốih bhrợ liêm xang nắc zâp j’niêng bh’rợ bhuốih bhrợ tơợp múa t’nơớt lâng n’đhưng toong chiing cha’gâr lâng bhr’la. K’đơơng a’cọ nắc manứih n’đhưng cha’gâr pậ, xập xa’nập laliêm ta’níh tơợ ngoai lướt moót ooy đông, ta’pưn t’tưn nắc 7 a’pêê n’đhưng toong chiing, đợ chiing âng acoon cóh Raglai bơơn ta lêy nắc cơnh 1 pr’loọng đông coon căn, conh, chiing a’căn lâng zâp chiing acoon, váih chiing acoon t’ha, chiing acoon m’pâng, ching acoon t’lạch… apêê n’jứah múa t’nớt, n’jứah đhưng toong k’ha riêng cơnh đh’riêng xa’nưl âng chiing. Zâp ngai nắc đh’rứah k’đươi moon âm búah, ắt chi’ớh bhui har. Bấc đha’đhâm c’moor âng đơơng zâp tr’coọ xa’nưl âng đay cơnh kèn, n’jưl chapi lâng prá xay đh’rứah lâng zâp đh’riêng xa’nưl lâng hát ba boóch, bhrợ bh’noóch zâp cơnh pr’hay pr’hươn cơnh manhi, hari, sari, mayeng, kathơng, doh dăm da ra… zâp ngai âm búah n’dza, n’toong chiing, múa t’nơớt toong r’dưm…

Cr’noọ bh’rợ bhlâng âng bhiệc bhan cha ha’roo t’mêê nâu nắc xăl moót hân noo t’mêê, âng đơơng hân noo p’răng xơớt, zước nhăn boo đhí liêm, váih đác đoọng đoọng hân noo t’mêê đâu dưr váih liêm crêê. Bhiệc bhan nâu dzợ nắc c’léh bhrợ pr’lứch 1 g’lúh bhrợ têng ooy c’moo t’mêê lâng râu bhui har, hơnh déh a’bhô dang, tô gộ ơy đơơng chô đoọng bấc râu liêm choom. Bhiệc bhan nâu dzợ nặc g’lúh đoọng đhanuôr cóh tô bhúh, a’dích a’bhướp, đhi noo bhúh xoọng zâp đắh k’rong chô pazưm tr’lưm tr’lêy. Đợ râu cắh liêm crêê cóh pr’loọng đông nắc cung bơơn xay moon, bhrợ paliêm tơợ zâp trêêng dziếu âm zr’nưm 1 zợ bhuốih a’bhô dang, tô gộ./.