Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr! Ooy văn hoá âng đhanuôr acoon cóh Kh’mer đợ râu crêê tước chùa zêng ma bhưi chr’nắp. tơợ bêl n’niên tước bêl chêết bil, zâp râu cắh yêm loom lâng bhui har nắc zêng ta bhrợ đhị đông chùa. Tơợ ahay a’hươn tước đâu, đhanuôr Khmer taluôn lướt ooy chùa zước moon râu liêm chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn. P’niên lướt ooy chùa học chữ, đha’đhâm c’moor moót ooy chùa đoọng ặt tớt bhrợ đoọng ha đay liêm crêê lấh. t’ruíh bêl đâu, ahêê đh’rứah chấc lêy năl ooy đợ râu liêm chr’nắp đắh bh’rợ âng đông chùa đhanuôr acoon cóh Khmer.

Cung crêê bêl vêy ngai xay moon “Ha cóh váih đhanuôr Khmer ắt mamung nắc cóh đêếc vêy bấc đông chùa”. Xoọc đâu ơy vêy lấh 450 đhr’nông chùa Khmer ta bhrợ đhị zâp zr’lụ Tây Nam bộ lâng Đông Nam bộ. zâp đhr’nông chùa bơơn ta bhrợ đhị m’pâng, đhị k’tiếc liêm dal lâng taluôn t’mứah ting c’lâng đông, tu ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Việt hêê nắc k’tiếc, đhị bhrợ âng đông chùa Khmer bhrợ pậ bhứah, tơợ p’loọng a’căn tước đông xa la, tơợ đông chùa bhlâng tước zâp đông chùa ta’tứi zêng vêy cr’chăl ặt ch’ngai, hân đhơ cơnh đêếc cung vêy cơnh p’têết pazưm liêm nhâm, đh’rứah mr’đoo.

Choom moon zâp đhr’nông chùa Khmer zêng nặc mưy bh’rợ liêm chr’nắp tu ooy đâu vêy bấc xa’nay bh’rợ nghệ thuật bhrợ liêm crêê cơnh cr’noọ bh’rợ, văn hoá tinh thần âng đhanuôr. Lâng zâp xa’nay bh’rợ nâu nắc zêng vêy cơnh bh’rợ lalay. Ahêê đh’rứah xâng hoạ sỹ Lý Lết-manứih boọc coọch bhrợ đông chùa bơơn bấc ngai năl âng acoon cóh Khmer xay moon cơnh đâu:

Chính điện nắc ta lêy bha’lâng, đông chùa n’đoo cung zêng vêy chính điện, ặt đhị m’pâng, t’mứah chô đắh đông tây, c’lâng chính điện nắc ting c’lâng đông tây, tu chính điện nắc đhị bhuốih phật, vêy mưy đức phật Thích Ca a’năm. Đắh tây apêê bhrợ padưr tháp, đắh loom nắc ting c’lâng đông chính điện nắc ta đợc t’noọl cờ. ta đợc bhrợ nắc cơnh. Hadợ p’loọng nắc ting lêy đhị ắt bhrợ âng zâp đông chùa, p’loong a’căn nắc bhrợ ting c’lâng đông, hadang cắh vêy zên bạc bấc nắc bhrợ p’loọng lalay. Lâng chùa Khmer nắc l’lăm ahêê lêy cha’mêết tước chánh điện, đhị đâu nắc đhị ahêê zước moon râu liêm pr’đoọng, pắt hương, zước đắh đức phật, ahêê lêy moót ooy chính điện l’lăm. Vêy 3 bậc, ting lêy đhị k’tiếc ặt bhrợ, ting đông chùa, hân đhơ cơnh đêếc cung vêy 3 cấp, dzoọc cấp pr’lứch hơơn nắc đhị chánh điện apêê bhuốih bhrợ chr’nắp bhlâng, bhlếh pr’nơng, dép. Ahêê lêy chắp, nâu đoo nắc ahêê tự năl. Hân đhơ cơnh đêếc nắc đoo bh’rợ, đhanuôr rơơm kiêng ađay lêy chắp đhị văn hoá Khmer.

Lâng chùa Khmer nắc k’rong pazưm, liêm chr’nắp lấh mơ nắc đhị n’loong bhrợ têng âng đông chùa bhlâng. Cơnh hoạ sỹ Lý Lết moon nắc zêng mưy bha’nọ zơng mỹ thuật đắh tượng trò, phù điêu, hội hoạ:

Cơnh đhr’nông chùa bhlâng nắc ahêê lêy pa’chăm bhrợ liêm zâp, cơnh cóh ngoai nắc vêy bha’nơợc dzoọc, xang nặc 3 cấp. cóh ngoai ta bhrợ cơnh bha’nơợc dzoọc váih lan can, váih tượng…lấh mơ nắc váih k;xanh, a’bhứi k’xanh, naga bhrợ p’cắh 3 a’cọ, 5 a’cọ cắh cậ 9 a’cọ. váih a’cọ t’noọl, dzung t’noọl lâng zâp cơnh pa’chăm bhrợ cóh t’noọl nâu. Xang nặc dzoọc tước tượng n’loong nor ta đợc đhị t’noọl lângz êng zư pa’nhâm chr’tốp.

Cóh chùa manứih Việt nắc bêl lướt đông chùa buôn lêy p’gít bêl t’mêê moót ooy p’loọng chùa, bêl moót ooy p’loọng chùa apêê lêy râu ma bhưi chr’nắp âng chùa n’nắc pa’tơợ đhị p’loọng moót, lâng lấh mơ nắc đợ râu pa’chăm đhị p’loọng cung bhrợ bấc ta’mooi kiêng lêy cha’mêết, hadợ lâng đông chùa Khmer nắc vêy râu tr’cơnh cơnh đêếc cắh?

Bêl xay moon ooy đhanuôr Khmer nắc buôn xay moon tước đhr’nông chùa bhlâng, tu nâu đoo nắc đhị bha’lâng mabhưi, hân đhơ cơnh đêếc, p’loọng chùa cung bơơn k’rang lêy bhrợ padưr cơnh mưy đông pậ chr’nắp, nắc đhị móh mặt âng đông chùa, tu cơnh đâu nắc vêy cơnh bh’rợ pr’dzoọng ma bhưi chr’nắp, laliêm. Hoạ sỹ Lý Lết xay moon cớ ooy bhiệc nâu:

P’loọng chùa nắc ta bhrợ pr’hoọm bhoóc, váih tháp n’tóch, râu 3 chóp, moon zr’nưm nắc mưy bh’rợ nghệ thuật laliêm. Cóh đông chùa, p’loọng nắc bh’rợ chr’nắp liêm, t’noọl cờ nắc nghệ thuật, mưy đhị đông apêê sư ặt cha a’năm cắh lấh bhrợ pa’chăm bấc cơnh. P’loọng pậ hay tứi nắc ting lêy ooy đông chùa pậ hay tứi, p’loọng pậ tứi ha mơ nắc lêy t’mơ lâng đông cóh cr’loọng. moon zr’nưm, nâu đoo nắc ting zâp chùa, chùa k’tứi nắc apêê bhrợ tháp k’tứi a’năm, tháp nâu nắc bhrợ cơnh moon k’đươi âng bổn đạo lâng zâp apêê sư ắt cóh đêếc bêl apêê kiêng bhrợ, pa’đhang moon cơnh acu kiêng n’nắc cơnh kiêng pr’hít, cơnh hi’la bồ đề ậh, lâng vêy 2, 3 p’nong bhi’dưa nắc tu cr’noọ cr’niêng ahêê lêy bhrợ têng.