Bài 1: tơơm a crơớt lâng bh’rợ đhir a vir chóh- tệch, tệch, chóh

-----------------

Đha nuôr lâng pr’zớc da dêr!

Tơợ c’moo 2012 tước nâu câi, zên a crơớt đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng âng hêê xiêr ta luôn tu đơơng âng z’lấh cr’noọ đươi dua. Cóh c’xêê 7/2014, zên a crơớt đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc đhêêng bơơn 1.850 đô la Mỹ 1 tấn, xiêr 41% t’ping lâng cr’chăl đâu c’moo 2013 lâng xiêr 65% t’ping lâng cr’chăl dal bhlâng mật c’xêê 2/2011. cơnh lâng zên n’nâu, pay lơi zên k’đươi ma nứih pa bhrợ, ma nứih chóh a crơớt cắh vêy pa chô râu rí. Nâu đoo công nắc tu cr’đơơng tước bh’rợ lấh 3 r’bhâu hecta a crơớt crêê ta tếch lơi cóh 6 c’xêê ha nua, k’rong ặt cóh apêê tỉnh zr’lụ Đông Nam Bộ. bh’rợ tếch lơi tơơm a crơớt đoọng xăl chóh t’nơơm n’hâu công nắc xoọc bài toàn k’đháp bhrợ đoọng ha k’rơ bhâu pr’loọng chóh a crơớt. PV Đài PRV vêy c’bhúh phóng sự “bh;’rợ pa dưr tơơm a crơớt zr’lụ Đông Nam bộ”. t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc xơợng bài xrắ tr’nơợp cơnh lâng pr’đớc “ tơơm a crơớt lâng bh’rợ đhir a vir chóh-tếch, têch-chóh”.

# Tước lâng tỉnh Bình Phước mật apêê t’ngay n’nâu, râu bơơn chính quyền lâng đha nuôr xay moon tước bấc bhlâng nắc tơơm a crơớt. công buôn năl tu nâu đoo nắc vel đong vêy đhăm chóh a crơớt bhứah bhlâng đhị prang k’tiếc cơnh lâng 232 r’bhâu hecta, cóh đêếc, lấh 70% nắc a crơớt đhăm ta tứi. râu choom xay moon cớ nắc apêê đoo muy xay moon tước bh’rợ tếch hay đớc tơơm a crơớt. dzợ hay, bấc c’moo x’ría apêê c’moo 90 âng thế kỷ l’lăm, công âi dưr váih đhr’năng tếch lơi tơơm a crơớt  ha riing ha gríc, x’ría nắc muy cr’chăl xang n’nắc, nắc zên pa câl dưr dzoóc dal cớ, bhrợ ha đha nuôr hay hoọng loom. Pay pa chô kinh nghiệm tơợ pr’học n’nắc, chính quyền apêê vel đong xoọc t’bhlâng p’too moon đha nuôr oó tếch lơi a crơớt, zư đớc đoọng z’lấh cr’chăl zr’nắh k’đháp n’nâu. T’coóh Nguyễn Thành Chương, Chủ tịch UBND chr’hoong ĐỒng Phú, tỉnh Bình Phước moon:

Zr’nắh k’đháp xoọc đâu nắc zên dzêệt a crơớt xiêr pa bhlâng đệ t’ping lâng bấc c’moo l’lăm. Đha nuôr choom k’rong bấc bh’rợ kỹ thuật, đoọng choom pa xiêr giá thành, bơơn c’bơớch bh;rợ k’đhơợng lêy, c’bơớch phân bón, z’nươu c’chêệt bh’ruy. T’bhlâng z’lấh zr’nắh k’đháp cóh cr’chăl n’nâu, bêl zên dzêệt a crơớtdưr dal cớ nắc vêy bơơn chr’nắp âng tơơm a crơớt.

N’đhơ cơnh đêếc, tu cắh vêy bh’rợ liêm ta nhíh đoọng zooi đha nuôr k’đhơợng bhrợ têng tu cơnh đêếc pa bhlâng chơớ hơơ, n’đhơ cơnh đêếc đha nuôr chóh bhrợ cóh Bình Phước công dzợ tếch lơi tơơm a crơớt đoọng xăl chóh tơơm chr’nóh n’lơơng. Cóh đêếc, cắh hắt nang a crơớt xoọc choom chiết pay dzêệt nắc công crêê ta tếch lơi. Đhr’năng  xay moon n’nâu xoọc dưr váih cóh apêê tỉnh Đông Nam bộ. t’coóh Nguyễn Văn Thọ, đha nuôr chr’val Lộc Hưng, chr’hoong Lộc Ninh, tỉnh BÌnh Phước moon:

 Cơnh lâng pr’loỌng đong cu nắc bhrợ ha rêê đhuốch, vêy chóh bhrợ a crơớt nắc brương tr’nu acu vêy thanh lý dâng 50% đhăm chóh. Lấh tơơm a crơớt, nắc muy chóh crâng a năm. Tu k’tiếc cắh vêy đác tưới tu cơnh đêếc nắc chóh bhrợ apêê t’nơơm đănh c’moo.

Vêy bấc tu bhrợ ha đha nuôr tếch loi tơơm a crơớt: tếch lơi tu cắh yêm têêm thị trường, tếch đoọng chóh cớ xăl tơơm a crơớt lấh t’coóh griing, tếch đoọng chóh t’nơơm râu lơơng. Lâng vêy pr’loọng đong dzợ tếch tu a crơớt cắh vêy dzêệt. t’coóh Lê Hoàng An, Chủ tịch Hội ma nứih bhrợ ha rêê đhuốch chr’val Tân Phú, chr’hoong Tân Châu, tỉnh Tây Ninh đoọng năl:

Ma nứih đha nuôr nắc muy kiêng pay pa chô đhị la lua. Ha dang ặt đương zên 5-6 c’moo nắc apêê đoo cắh năl ma mông za nươr ha ooy. Tu cơnh đêếc, l’lăm, a crơớt chóh c’moo tr’nơợp cắh cậ c’moo g’lúh 2, t’ping lâng zên cr’chăl nâu câi nắc apêê đoo cắh chơớ hơơ bấc, tu apêê đoo tơợp k’rong bhrợ nắc doó âi bil bấc râu. Apêê đoo tal tếch liêm lích đoọng chóh tơơm chr’nóh đệ t’ngay.

Zr’lụ Đông Nam bbộ vêy pr’đơợ plêêng k’tiếc liêm glặp đoọng ha râu pa dưr âng tơơm a crơớt. nâu đoo công nắc zr’lụ chóh bhrợ a crơớt ty đanh âng k’tiếc k’ruung hêê. N’đhơ cơnh đêếc, bh’rợ chóh la lấh bấc, pa hư quy hoạch âi cr’đơơng tước đhr’năng cơnh xoọc đâu. Ting quy hoạch âng CHính phủ n’đắh pa dưr a crơớt tước c’moo 2015, nắc zr’lụ Đông Nam bộ z’lấh tước 135 r’bhâu hecta. Xoọc đâu prang zr’lụ âi chóh tước 537 r’bhâu hecta a crơớt ( bơơn 64% đhăm chóh a crơớt âng prnag k’tiếc). pa bhlâng nắc, bêl zên a crơớt dal, đha nuôr lướt chóh cóh zấp đhị đhăm k’tiếc choom chóh. N’đhơ nắc cóh zr’lụ k’tiếc tran, clung đha nuoro công tước chóh. Đhăm chóh a crơớt dưr bấc p’jớh cóh  cr’chăl tơợ 2009-2013 nắc đoo bh;rợ lệt n’đắh chủ trương âng ngành nông nghiệp lâng chính quyền apêê vel đong cóh zr’lụ Đông Nam bộ. nắc đoo râu dưr k’rơ âng pr’đơợ nông nghiệp tự phát lâng cắh vêy c’lâng pa chắp l’lăm. T’coóh  Vương Quốc Thớim, Giám đốc Sở nông nghiệp lâng PTNT tỉnh Tây Ninh moon:

Pa zêng tơơm chr’nóh âng vel đong zêng vêy quy hoạch lứch. Muy vel đong nắc vêy quy hoạch la lay âng ting vel đong đay. N’đhơ cơnh đêếc, tu dưr tr’xăl âng thị trường, nắc ma nứih chóh apêê đoo ting xó lâng thị trường. râu 2 cớ nắc xơợng bhrợ Quyết định 62 âng Thủ tướng Chính phủ n’đắh bh’rợ p’teeetj bhlưa doanh nghiệp lâng đha nuôr chóh bhrợ nắc ahêê bhrợ cắh âi liêm. Tây Ninh brợ cắh âi liêm. Rau đhr’năng n’nâu nắc ahêê ta bhúch xr’dô. Đh anuôr công đha bhúch xr’dô lâng Nhà nước công ta bhúch, n’đhơ cơnh đêếc nâu đoo nắc râu k’đháp.

Ting pr’lướt n’nâu, đhr’năng đha nuôr chóh a crơớt dzợ mặ zư đớc mơ đănh, hay nắc ặt zâng cớ lâng bh’rợ đhir a vir chóh –tếch, tếch- chóh”? nắc choom năl ghít, tơơm a crơớt công nắc t’nơơm công nghiệp đănh c’moo, vêy choom ha pr’ặt tr’mông cơnh lâng râu dưr k’rơ âng zr’lụ Đông Nam bộ moon la lay lâng âng prang k’tiếc k’ruung moon za zum. Âi tước bêl ahêê choom xơợng bhrợ đợ bh’rợ rơợng đoọng ha tơơm a crơớt pa dưr nhâm mâng cóh brương tr’nu. Ooy cr’liêng n’nâu, đha nuôr lâng przớc ch’mêệt xơợng bha ar xrắ t’tun vêy pr’đớc “ hâu bhrợ đoọng bhrợ têng liêm choom bha nụ vàng bhoóc cóh zr’lụ Đông Nam bộ./.