Chr’hoong da ding ca coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam vêy 12 chr’val, thị trấn, cóh đêếc 7 chr’val pa bhlâng zr’năhs k’đháp, bấc nắc đha nuôr Bh’noong lâng Giẻ- Triêng. Đhị lấh 5 c’moo xơợng bhrợ bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng k’tiếc k’ruung bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pr’dưr pr’dzoọng âng chr’hoong da ding ca coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam âi vêy bấc râu tr’xăl liêm. N’đhơ cơnh đêếc, bh’rợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh vel đong chr’hoong công dzợ nắc muy bh’rợ k’đháp. Xoọc đâu, bh’rợ mặ bhrợ têng xang đợ tiêu chí Vel bhươl t’mêê dhdị apêê chr’val âng chr’hoong Phước Sơn nắc đhêêng bơơn 6,5 tiêu chí/ chr’val. Apêê tiêu chí cơnh ha dưr dal thu nhập, pa xiêr đợ pr’loọng đha rựt, môi trường, chợ vel bhươl… dưr váih đợ râu k’đháp k’ra cơnh lâng apêê chr’hoong da ding ca coong âng chr’hoong 30a cơnh Phước Sơn.

    Công cơnh bấc đha nuôr Giẻ - Triêng cóh vel Lao Đu, chr’val Phước Xuân, chr’hoong da ding ca coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam, pr’ặt tr’mông âng pr’loọng đong t’coóh Hồ văn Nắm nắc muy za nươr ooy ha rêê chóh ha roo, a bhoo. C’moo đoo boo liêm đhí crêê nắc đhêêng cha, hắt bêl vêy u xưa. Bấc c’moo đâu, pr’loọng đong t’coóh bơơn zooi đoọng m’ma lâng pa dưr pr’đhang chóh a bhoo lai. Đươi veye cơnh đêếc, pr’loọng đong t’coóh vêy p’xoọng rau pa chô tơợ 2 ta la ha rêê âng râu t’nơơm chr’nóh t’mêê n’nâu. Muy c’moo pr’loọng đong t’coóh chóh 2 hân, muy hân noo bình quân bơơn pay dâng 40 bao ( ma mơ lâng 2 tấn ch’liêng). Ting cơnh apêê tước câl dhdị đong cơnh xoọc đâu nắc 4.300 đồng tước 4.800 đồng/kg cr’liêng a bhoo goóh, cơnh đêếc bình quân pr’loọng đong t’coóh Nắm bơơn pa pa chô cắh tước 10 ức đồng/hân noo. T’coóh Hồ Văn Năm xay moon: “Đong cu vêy bơơn chóh a bhoo, ha roo muy bơr ta la ha rêê. Muy c’moo pay pa chô công cắh veye ha mơ. Râu k’đháp cóh đâu nắc bhrợ têng ting ặt g’nưm ooy boo. C’moo n’đoo boo liêm, đhí crêê nắc dzợ vêy râu pa chô, ha dang cơnh xơớt p’rang cơnh c’moo ahay nắc cắh râu rí bơơn pa chô. Cr’chăl đâu pr’loọng đong dzợ chóh p’xoọng cao su, keo. B’băn công cắh vêy bấc. tu cơnh đêếc pa chô cắh vêy bơơn bấc.”

    Ting quy định âng Bộ tiêu chí k’tiêc k’ruung n’đắh vel bhươl t’mêê, thu nhập âng đha nuôr cóh vel bhươl cr’chăl 2013-2015 nắc choom bơơn mơ tơợ 18 ức đồng/cha nắc/ c’moo. N’đhơ cơnh đêếc, tu đhr’niêng bh’rợ bhrợ têng âng đha nuôr zr’lụ da ding ca coong dzợ cắh liêm, đhăm chóh bhrợ nắc hắt, bấc nắc bha đưn, crâng, k’đháp bhrợ têng; bh’rợ bhrợ têng cóh muy bơr zr’lụ dzợ cr’đơơng ngai mặ a đoo nắc bhrợ, cắh âi vêy bấc pr’đhang bhrợ têng hàng hóa k’rong. Râu n’lơơng cớ, đợ doanh nghiệp cóh vel đong chr’hoong cắh bấc, quy mô k’tứi, tu cơnh đêếc đhr’năng t’đang t’pấh, bhrợ t’váih râu pa chô ngân sách cắh bấc, cr’đơơng tước bh’rợ pa xiêr đha rựt, ha dưr dal thu nhập đoọng ha đha nuôr cắh vêy buôn bhrợ têng.

Ting t’coóh A lăng Ngọc, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Phước Sơn, 5 c’moo ha nua, cơnh lâng bấc tợơ zên k’rong bhrợ, chr’hoong Phước Sơn t’đui đoọng zooi pa dưr bh;rợ tr’nêng, pa xiêr đha rựt, cóh đêếc bấc nắc zooi đoọng apêê m’ma chr’nóh, acoon bh’năn… ting c’lâng bhrợ têng hàng hóa, ting bhr’dzang bơơn tước lâng thị trường. N’đhơ cơnh đêếc tước nâu câi, ting xay moon za zum, chr’hoong Phước Sơn nắc đhêêng bơơn bình quân 6,5 tiêu chí/ chr’val, nắc muy chr’val Phước Xuân bơơn 9 tiêu chí. Cóh đêếc, k’rong cóh apêê tiêu chí: c’lâng c’tốch, điện, thủy lợi, c’bhúh bưu điện, p’too pa choom, y tế… Dhêêng cơnh tiêu chí n’đắh thu nhập nắc pa bhlâng mặ bơơn, tu thu nhập bình quân âng đha nuôr công cắh âi mặ tước 10 ức đồng/cha nắc/c’moo: “Mức thu nhập âng đha nuôr vêy dzoóc 1,5 chu t’piing lâng bêl tơợp bhrợ bh’rợ xa nay. C’moo 2010, thu nhập bình quần nắc 4 tước 4 ức m’pâng/c’moo/cha nắc. xang 5 c’moo xay bhrợ vel bhươl t’mêê nắc thu nhập bình quân muy cha nắc cóh vel đong chr’hoong nắc đhêêng mặ bơơn 8,5 tước 9 ức đồng/c’moo. K’đháp bhlâng nắc tu c’năl âng đha nuôr n’đắh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê dzợ cắh vêy. Chr’hoong Phước Sơn bấc nắc đha nuôr acoon cóh, pr’chắp bh’rợ âng dha nuôr cắh âi tr’xăl bấc, cắh âi năl pa dưr kinh tế pr’loọng đong.”

    T’coóh Mai Văn Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND chr’val Phước Xuân xay moon, tu âng bh’rợ mặ bhrợ têng muy bơr tiêu chí vel bhươl t’mêê cắh mặ bơơn nắc tu bấc râu. Cóh đêếc vêy tu tơợp dưr bhrợ đệ âng apeê chr’val, cr’đơơng tước bh’rợ pa dưr bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng, ha dưr dal thu nhập ha đha nuôr dzợ bấc râu zr’năhs k’đháp. Đợ pr’loọng đha rựt, cắh zấp zên bhrợ têng dzợ bấc, bh’rợ k’rong pay c’năl khoa học- kỹ thuật dzợ cắh âi choom. Bấc ngai đha nuôr dzợ cắh âi năl t’bhlâng  z’lấh đha rựt. Đợ pr’loọng z’lấh đha rựt vêy đhr’năng rạch đha rựt cớ zấp c’moo dzợ bấc, bh’nơơn pa xiêr đha rựt cắh âi nhâm mâng: “Xoọc đâu vêy 2 tiêu chí k’đháp mặ bơơn nắc đoo thu nhập lâng pr’loọng đha rựt. Tiêu chí pr’loọng đha rựt, thu nhập dzợ ặt g’nưm ooy đha nuôr, đha nuôr vêy tộ t’bhlâng nắc vêy mặ bơơn. Moon ooy mức ma mông âng đha nuôr cóh đâu bấc ngai lấh cóh đồng bằng choóh, n’đhơ cơnh đêếc nắc tu cơ chế, chính sách tu cơnh đêếc đha nuôr đương g’nưm bấc. n’đhơ nắc cán bộ công cơnh đêếc cắh veye muy đha nuôr a năm. Tu cơnh đêếc, bêl ooy 30a nắc chr’val vêy đhr’năng mặ bơơn, nâu câi dzợ 30 a nắc công dzợ bấc pr’loọng đha rựt.”

    T’coóh Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND chr’hoong Phước Sơn đoọng năl: Đhị xay moon lêy 5 c’moo xay bhrợ bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, mị chr’val tơợp bhrợ têng lêy nắc Phước Chánh lâng Phước Năng zêng cắh mặ bơơn, nắc muy mặ bơơn 7/19 tiêu chí a năm: “Zr’nắh k’đháp bhlâng âng chr’hoong Phước Sơn xay moon nắc bh’rợ bh’rợ lâng thu nhập đoọng ha đha nuôr đhr’năng cắh mặ bơơn. Lâng công moon ghít, n’đhơ bhrợ têng cớ cóh 5 c’moo ha y nắc tiêu chí n’nâu cơnh lâng chr’hoong Phước Sơn công k’đháp zr’nắh. Tu xoọc đâu, bh’rợ pa choom bh’rợ, bhrợ t’váih bh’rợ lâng bhrợ t’váih thu nhập đoọng ha đha nuôr lum bấc râu zr’nắh k’đháp, tu crêê tước đhr’niêng xa nay, crêê tước c’năl âng đha nuôr. Xoọc đâu, bấc đha nuôr apêê đoo cắh kiêng lướt pa bhrợ ooy ch’ngai. Cắh cậ trình độ âng đha nuôr xoọc đâu đoọng crêê cơnh cr’noọ ha bh’rợ pa choom bh’rợ nắc công lum bấc râu zr’nắh k’đháp. Nâu đoo nắc râu k’dháp bhlâng âng vel đong”./.

Xây dựng nông thôn mới ở huyện miền núi Phước Sơn:

Tiêu chí thu nhập và hộ nghèo khó hoàn thành

(Alăng Lợi)

     Huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Qảng Nam có 12 xã, thị trấn, trong đó, 07 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, chủ yếu là đồng bào Bh’noong và Giẻ - Triêng.  Qua hơn 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, bộ mặt nông thôn huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đã có những khởi sắc rõ rệt. Tuy nhiên, vấn đề xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn huyện vẫn là một bài toán khó. Hiện nay, việc hoàn thành các tiêu chí Nông thôn mới tại các xã của huyện Phước Sơn bình quân chỉ mới đạt 6,5 tiêu chí/ xã. Các tiêu chí như nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo, môi trường, chợ nông thôn… trở thành những thách thức đối với các huyện miền núi thuộc huyện 30a như Phước Sơn.

    Cũng như  nhiều bà con Giẻ - Triêng ở thôn Lao Đu, xã Phước Xuân, huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam, cuộc sống của gia đình ông Hồ Văn Nắm chủ yếu dựa vào nương rẫy, trồng lúa và hoa màu. Năm nào mưa thuận gió hòa thì đủ ăn, ít khi được dư dả. Mấy năm gần đây, gia đình ông được hỗ trợ giống và phát mô hình trồng cây ngô lai. Nhờ đó, gia đình ông có thêm phần thu nhập từ 2 đám rẫy của loại cây trồng mới này. Một năm gia đình ông trồng hai vụ, mỗi vụ bình quân thu hoạch được trên dưới 40 bao (đương đương với 2 tấn hạt). Theo giá cả được thương lái đến mua tận nhà như hiện nay giao động từ 4.300 đồng đến 4.800 đồng/ kg hạt khô, như vậy bình quân gia đình ông Nắm thu chưa được chục triệu đồng/vụ. Ông Hồ Văn Nắm giãi bày: “Nhà tôi có được mấy đám rẫy trồng bắp, trồng lúa  và một số hoa màu khác. Mỗi năm thu nhập cũng không có nhiều, cái khó ở đây là sản xuất phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước trời. Năm nào mưa thuận gió hòa thì còn có thu hoạch, chứ hạn như năm ngoái mất trắng cả. Mấy năm nay gia đình trồng thêm cây cao su. Chăn nuôi nhỏ lẻ vài con. Thu nhập không được bao nhiêu.”

    Theo quy định của Bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới, thu nhập của người dân nông thôn giai đoạn 2013-2015 phải đạt bình quân từ 18 triệu đồng/người/năm. Tuy nhiên, do tập quán sản xuất của bà con khu vực miền núi còn lạc hậu, diện tích đất canh tác ít, chủ yếu là đất đồi rừng, khó sản xuất; việc sản xuất ở một số vùng còn mang tính tự phát, làm theo phong trào, chưa có nhiều mô hình sản xuất hàng hóa tập trung. Mặt khác, số lượng doanh nghiệp trên địa bàn huyện không nhiều, quy mô nhỏ, nên khả năng thu hút lao động, tạo nguồn thu ngân sách không cao, dẫn đến việc giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân không dễ thực hiện.

    Theo ông A lăng Ngọc, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Phước Sơn, 5 năm qua, bằng nhiều nguồn vốn đầu tư, huyện Phước Sơn ưu tiên hỗ trợ sản xuất, giảm nghèo, trong đó chủ yếu hỗ trợ các loại giống cây trồng, vật nuôi… định hướng sản xuất hàng hóa, từng bước tiếp cận với thị trường.  Thế nhưng đến nay, theo đánh giá chung, huyện Phước Sơn mới chỉ đạt bình quân 6,5 tiêu chí/xã, chỉ có xã Phước Xuân được 9 tiêu chí. Trong đó tập trung ở các tiêu chí: giao thông, điện, thủy lợi, hệ thống bưu điện, giáo dục, y tế…. Riêng tiêu chí về thu nhập rất khó hoàn thành vì thu nhập bình quân đầu người của người dân vẫn chưa đến 10 triệu đồng/người/năm: “Mức thu nhập của người dân có tăng lên 1,5 lần so với ban đầu thực hiện Chương trình. Năm 2010, thu nhập bình quân đầu người 4-4,5 triệu đồng, sau 5 năm triển khai nông thôn mới mức thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn huyện chỉ mới đạt 8,5 triệu- 9 triệu đồng. Khó khăn lớn nhất là do nhận thức của bà con về xây dựng nông thôn mới của bà con còn hạn chế. Huyện Phước Sơn đa số là người đồng bào thiểu số, nếp nghĩ nếp sinh hoạt của bà con chưa thay đổi nhiều, chưa chăm lo phát triển kinh tế gia đình.”

    Ông Mai Văn Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Xuân nhận định, nguyên nhân của việc hoàn thành một số tiêu chí nông thôn mới do nhiều yếu tố, trong đó, có điểm xuất phát của các xã miền núi thấp, dẫn đến việc tổ chức phát triển sản xuất, tạo sinh kế để nâng cao thu nhập cho người dân còn nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo, thiếu vốn sản xuất còn cao, việc tiếp thu kiến thức khoa học - kỹ thuật còn hạn chế. Một bộ phận không ít hộ đồng bào dân tộc thiểu số còn thụ động, thiếu năng lực phấn đấu vươn lên thoát nghèo. Số hộ thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo hàng năm còn rất cao, kết quả giảm nghèo chưa bền vững. “Hiện nay có 2 tiêu chí khó đạt nhất đó là thu nhập và hộ nghèo. Tiêu chí hộ nghèo, thu nhập còn phụ thuộc vào nhân dân, nhân dân có phấn đấu thì mình mới đạt thôi.  Nói về mức sống bà con ở đây nhiều hộ không thua người kinh đâu, nhưng mà vì những cơ chế, chính sách nên bà con trông chờ ỷ lại rất nhiều. Thậm chí không chỉ bà con đâu mà cả cán bộ cũng vậy. Cho nên khi nào hết 30 khả năng xã đạt được, giờ còn 30 a thì vẫn còn nhiều hộ nghèo.”

    Ông Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn cho biết: Qua đánh giá 5 năm triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới, cả 2 xã thực hiện thí điểm là Phước Chánh và Phước Năng đều  không về đích được, chỉ hoàn thành 7/19 tiêu chí.  “Khó khăn lớn nhất huyện Phước Sơn xác định là việc đào tạo nghề và thu nhập cho người dân khả năng sẽ không hoàn thành được. và cũng khẳng định rằng, nếu tiếp tục thực hiện trong 5 năm tới nữa thì tiêu chí này đối với huyện Phước Sơn cũng rất khó khăn. Vì hiện nay, việc đào tạo nghề, giải quyết việc làm và tạo thu nhập cho người dân gặp rất nhiều khó khăn, vì liên quan đến phong tục tập quán, liên quan đến ý thức người dân. Hiện nay, đa số người dân người ta không muốn đi làm ăn xa. Hoặc trình độ của người dân hiện nay để đáp ứng được việc đào tạo nghề cũng gặp nhiều khó khăn. Đây là vấn đề bất cập hiện nay của địa phương.”./.