Luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông bơƠn bhrợ pa’glúh tơợ c’moo 2007, nắc vêy tơợp đươi bhrợ tơợ c’moo 2008 ơy chrooi pa’xoọng bhrợ pa’xiêr bh’rợ cắh liêm crêê cóh pr’loọng đông, padưr liêm dal bình đẳng n’đil n’jứih cóh xã hội. hân đhơ cơnh đêếc, lalua lêy, kr’bhâu pân’đil cóh zâp ooy k’tiếc k’ruung dzợ xoọc ặt zâng râu vay poóh, zi’nắh ooy a’chặc a’rang cung cơnh tinh thần tơợ apêê k’diịc âng đay. Bhiệc nâu moon pa’glúh ahêê lêy, cắh năl chính quyền lâng zâp cơ quan vêy trách nhiệm bhrợ têng đắh luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin pr’loọng đông ơy vêy moót bhrợ cắh? t’ruíh quốc hội lâng đhanuôr bêl đâu vêy bha ar x’rặ xay moon đắh bhiệc nâu, ahêê xâng:

Lấh 5 c’xêê đâu, amoó Thuỷ 33 c’moo ắt cóh chr’hoong Phú Xuyên, Hà Nội nắc k’ọp đơơng 2 p’nong k’coon ta’tứi dưr mứt glúh cóh đông. Lưm amoó Thuỷ, cắh choom cắh k’noọ 1 pân’đil dzợ p’niên, liêm cơnh đêy hadợ nặc ặt zâng bấc chu k’diịc vay poóh tước bhrộ xal móh mặt, lấh mơ nắc óch màn bêl amoó lâng apêê k’coon xoọc bếch, moon c’chêết lơi k’điêl lâng k’coon… tr’pay bơơn 8 c’moo nắc 5 c’moo chô ooy đâu, k’diịc amoó taluôn ặt vay poóh, zi’nắh bhrợ zâp cơnh, hân đhơ cơnh đêếc nắc tước bêl ta vay zi’nắh cắh mặ zâng dzợ, moon lêệng c’chêết nắc amoó vêy dưr glúh mứt âng đơơng k’coon:

Xoọc đâu diịc điêl bhúh xoọng vel bhươl apêê ắt têêm ngăn cơnh đêếc, hadợ pr’loọng đông diịc điêl zi nắc ặt tr’vay tr’lin, bhiệc cắh pr’hay nắc cắh chít chấc moon apêê năl. Acu k’noọ nắc mưy diịc điêl cu cóh đông nắc cung lơi jợ zêng. Lêy zâp g’lúh l’lăm vay poóh doọ râu c’đơơr, đợ t’tưn nắc vay poóh k’rơ ngân lấh mơ.

Luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông nắc ơy ta tơợp đươi bhrợ tơợ c’moo 2008, hân đhơ cơnh đêếc, tước đâu, bhiệc tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông cung dzợ ặt váih zâp t’ngay, zâp giờ, hadợ apêê ta vay bấc lấh nắc pân’đil. Ting cơnh xay moon cắh ơy liêm zâp, c’moo 2014, prang k’tiếc k’ruung ơy dưr váih lấh 19 tu bhiệc vay zi’nắh pr’loọng đông váih hồ sơ, ooy đâu k’noọ 16 r’bhâu apêê ta zi’nắh nắc pân’đil. C’moo 2003, vêy lấh 21 r’bhâu pân’đil ta vay zi’nắh, bơơn 73% pazêng đợ tu bhiệc vay poóh cóh pr’loọng đông. Đợ râu pa’ép ooy k’coon, pr’loọng đông, cr’van, danh dự.. dzợ nặc 1 ooy đợ râu tu bhrợ tước bhiệc ặt zâng âng apêê pân’đil ta vay zi’nắh.

Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh luật sư Nguyễn Trung Trực, văn phòng luật sư Phan đhị Hà Nội, zêng lêy zâp apêê ta vay zi’nắh cóh pr’loọng đông bêl ta moóh nắc cắh năl bh’rợ nâu nắc bhrợ cắh liêm crêê pháp luật lâng ta toom coọp. tơợ đêếc, nắc đoọng lêy bh’rợ xay moon đắh pháp luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông cung cắh ơy bơơn k’rang lêy liêm crêê. Cr’chăl nâu, zâp chế tài toom coọp lâng apêê vay poóh cắh ơy k’rơ, cắh ơy bhrợ c’pân. Cơnh ting nghị định 167 âng chính phủ, mức toom coọp lâng bh’rợ cắh liêm crêê cóh pr’loọng đông nắc mơ 100-1 ực đồng a’năm, bh’rợ vay poóh, zi’nắh cóh đông nắc toom coọp 1-2 ực đồng. luật sư Nguyễn Trung Trực moon:

Luật bhrợ pa’glúh cắh vêy bấc ngai năl. Hân đhơ apêê k’diịc cung cắh năl đợ quy định nâu. Hadang apêê năl nắc cung doọ lấh vay zi’nắh. 2 cớ, nắc bhiệc toom coọp cung cắh lấh rơợng k’rơ. Cơnh đêếc, apêê cung cắh lấh k’pân. Lấh kơ nắc tâm lý apêê cóh đông nắc cắh vêy kiêng đoọng pân’lơơng năl lêy bhiệc cắh liêm crêê, nắc apêê cung kiêng chấc c’lâng bh’rợ têêm ngăn lấh mơ, cắh kiêng đoọng k’diịc glúh ooy pháp luật.

T’coóh Ngô Thị Ngọc Anh, GĐ trung tâm lêy cha’mêết đắh pân’jứih pân’đil, pr’loọng đông lâng padưr pa’xớc cộng đồng moon, 1 ooy đợ râu cắh liêm choom xoọc đâu nắc zâp mục chi âng vel đông cung cơnh cơ quan pabhrợ zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông. Cắh mưy cắh zâp zên, nắc c’bhúh apêê pabhrợ cung cắh zâp lâng cắh k’rơ, cắh ơy moon tước bh’rợ tr’nêng, nắc bhrợ tước bhiệc tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông dzợ ặt váih bấc, đợ tu bhiệc pa’glúh p’cắh ooy pháp luật cắh ơy bấc. cơnh c’moo 2013, ooy pazêng k’noọ 30 r’bhâu tu bhiệc tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông prang k’tiếc k’ruung, nắc vêy 278 tu bhiệc… t’coóh Ngô Thị Ngọc Anh xay moon:

C’bhúh bhrợ đắh bh’rợ zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông cung cơnh đắh bh’rợ pr’loọng đông  cắh zâp lâng dzợ đhưr. Ooy zâp tỉnh nắc zêng lêy vêy 1 cha’nặc, cóh zâp chr’hoong nắc vêy m’pâng cha’nặc, cóh cấp chr’val 1 cán bộ k’đhơợng bhrợ bh’rợ văn hoá xã hội k’đhơợng bhrợ tơợ 23-27 bh’rợ, tu cơnh đâu cắh mặ vêy cr’chăl t’ngay, c’rơ bh’rợ đoọng ha bh’rợ zêl cha’groong nâu. Nâu đoo nắc râu bhiệc cắh choom.

T’coóh Hoa Hữu Vân, phó vụ trưởng vụ Gia định, bộ văn hoá thể thao lâng du lịch moon, hân đhơ zâp quy định âng luật pháp ơy bơơn xay bhrợ tước cấp chr’val, nắc zêng lêy bhiệc bhrợ têng zâp đhị lalay cơnh lâng bhiệc zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông cắh ơy liêm choom. Lalua lêy, cung vêy 2, 3 vel đông cơnh tây Ninh, Sóc Trăng, Vĩnh Phúc… nắc ơy moót bhrợ k’rơ lâng vêy k’rong đắh zên, bhrợ padưr mạng lưới cộng tác viên lướt tước zâp đhị zr’lụ đhanuôr ắt pazưm, cắh cậ bhrợ padưr zâp tổ ting por pấh bhrợ, zooi zúp cung cơnh zêl cha’groong đấh loon bh’rợ cắh liêm crêê cóh pr’loọng đông. Hadợ zêng lêy zâp vel đông cắh ơy bhrợ liêm crêê bhlâng:

Xang lêy cha’mêết, azi đh’rứah lâng UB zâp đắh bhiệc xã hội âng quốc hội lướt tước chr’val bhrợ bhiệc ooy 5-6 c’moo hanua, nắc zâp đhị azi ơy lướt cắh vêy đhị ooy cung k’rang lêy tr’cơnh. Vêy đợ đhị, tước bêl azi ta’moóh cơnh, quy định khoản 5, điều 35 âng luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông nắc zâp c’moo, UBND chr’val vêy xay moon lâng HĐND chr’val đắh bh’rợ nâu cắh, nắc apêê c’jựch lêy, cắh vêy bhrợ. Bha ar pa’tơ luật quy định tước cơnh đêếc, hadợ apêê cắh năl gít, cắh k’rang lêy nắc chính quyền cóh đâu cắh ơy moót bhrợ liêm.

Hân đhơ bhiệc pa’glúh pháp luật moót ooy pr’ắt tr’mung nắc 1 cr’chăl đenh, nắc xang k’noọ 7 c’moo đươi bhrợ, luật zêl cha’groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông dzợ ch’ngai lâng bấc đhanuôr lâng cắh ơy pa’xiêr liêm choom bh’rợ mốp lết nâu. Bhiệc nâu đoọng lêy bh’rợ âng chính quyền zâp vel đông lâng cơ quan hữu quan cắh liêm nhâm, bhrợ tước bhiệc rơợng nhâm âng pháp luật cắh ơy bơơn bhrợ têng, lâng t’tưn hơơn, pân’đil nắc đợ apêê ặt zâng bấc râu ta’bhứch k’ay….