Bil cr’noọ choom t’bil đharứt tơợ bh’rợ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng.
Thứ năm, 00:00, 20/03/2014
T’bhlâng bhrợ têng ting cơnh cr’noọ ta bơơn xăl pr’ắt tr’mông, k’ha riêng apêê ta đhâm c’mor đharứt cóh pazêng apêê chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi nắc nhăn lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng. K’van k’bhố cắh ơy ng’bơơn lêy nắc tơợ c’moo 2010 tước nâu cơy, vêy tước k’ha riêng apêê lướt pa bhrợ ta pa chô ooy k’tiếc k’ruung l’lăm t’ngay c’xêê chô, ting n’nắc nợ tước k’zệt ức đồng zên, dưr váih râu zr’nắh k’đháp đoọng ha pr’loọng đông lâng ha vel đông.
Mốp loom tu bh’rợ đoọng manuýh lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc ngoọ cơnh đơơng âng k’coon đớc lơi đhị chợ bhrợ bấc apêê pa bhrợ lum pr’ắt tr’mông đharứt, pr’loọng đông manuýh acoon cóh nâu cơy lêy k’pân lâng bh’rợ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng. Chính quyền cơ sở công cắh dzợ kiêng bhrợ têng lâng bh’rợ vêy ta đoỌng đoọng choom t’bil lơi đharứt nhâm mâng.
Đợ bha ar x’rắ: Bil cr’noọ choom t’bil đharứt tơợ bh’rợ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, nắc c’bhúh PV Đài p’rá VN ắt đhị miền Trung xay truíh xa nay bh’rợ n’nâu. Cóh t’ruíh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zớc đương xâng bha ar x’rắ cóh tr’nơớp lâng pr’đớc: đharứt lấh mơ tu lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng.
K’díc âng a ngắh Jơ Đêl Crich đơớh cắh dzợ, đớc đoọng ha ngắh băn par 5 cha nắc k’coon xoọc dzợ k’tứi, tu cơnh đêếc ta luôn váih bêl ha ul bêl k’bhố. K’er k’căn zr’nắh k’đháp, Cơ Lâu Hor nhăn lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng lâng cr’noọ nắc pr’loọng đông doọ dzợ váih đhr’năng bêl ha ul, bêl k’bhố. Lướt ooy Malaysia cắh tước 1 c’moo, a đoo crêê ta pa chô ooy k’tiếc k’ruung, ting n’nắc đợ zên nợ cóh ngân hàng tước 23 ức đồng. Mốp loom, Cơ Lâu Hor zập t’ngay lướt ộm búa đoọng t’bil râu cr’noọ cắh liêm crêê. 3 c’xêê t’tun, anoo lêệng a đay lâng bh’rợ cha axậ mr’nghe đoỌng oó dzợ ắt lâng đhr’năng nợ nần cơnh xoọc đâu. Lấh 8 c’xêê tơợ t’ngay ađoo cắh dzợ, k’căn âng anoo, a ngắh Jơ Đêl Crích, ắt cóh cr’noon Prơning, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ha dum hân đoo công ren k’er da dô k’coon pân juýh âng đay.
Bêl k’coon cu k’nặ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung Malaysia, ađoo ắt cóh đông bhrợ ha rêê, bhrợ ruộng, băn 4 cha nắc ta đhi lướt học. Lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng mơ 1 c’moo nắc cắh n’năl hâu tu dưr chô cóh c’xêê 1/2013. Mốp loom luônh nắc ađoo lêệng đớc lơi ha zi đợ zên nợ cóh ngân hàng tước 23 ức đồng. Pr’loọng đông đharứt, bhrợ cắh zập cha, acu cắh năl cơnh chêếc bhrợ đoọng chroót zên nợ.
Công tu k’noọ vêy bấc râu liêm crêê cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng, anoo Đinh Văn Chênh, ắt cóh cr’noon Quy Măng, chr’val Sơn Dung, chr’hoong da ding k’coong Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi t’bhlâng lướt ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng ta bơơn râu pr’đoọng. Cóh Malaysia cắh tước 1 c’moo, anoo công chô ooy k’tiếc k’ruung l’lăm t’ngay đông chô. Anoo Chênh đoọng năl, bêl k’nặ bhrợ têng hợp đồng lướt pa bhrợ, Công ty ta đang moon k’dua lướt pa bhrợ xay moon bấc râu liêm choom. Bêl tước ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, anoo cắh muy lum zr’nắh k’đháp tu la lay ooy boóp p’rá, bh’rợ nắc ha lêệng cắh crêê cơnh lâng đhr’năng âng đoo, ha dợ bh’rợ bêl vêy, bêl cắh, zên chroót công cắh zập đoọng ha bh’rợ đươi dua.
Lướt ooy đêếc, bh’rợ pa bhrợ cắh cơnh cóh bha ar hợp đồng. Zên lương công cắh cơnh hợp đồng. bêl k’nặ ký hợp đồng, xay moon zên lương nắc bấc, cóh x’ría tước ooy đêếc đợ zên lương cắh zập cha, zên lượng đhiệp 3 ức đồng cóh muy c’xêê. Xang n’nắc công ty cắh dzợ mặ pa bhrợ, cắh vêy bh’rợ bhrợ têng, ắt cha nắc acu lướt vặ tơợ apêê đhi noo n’lơơng. Nhăn chô nắc công ty đoọng chô tu cắh vêy bh’rợ tr’nêng. Nắc tự lướt vặ zên đoọng chô lâng nâu cơy nắc chroót pa chô zên nợ ngân hàng.
Đoọng bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng, pa dưr thu nhập lâng bhrợ têng bh’rợ pa xiêr đharứt nhâm mâng cóh 61 chr’hoong đharứt, c’xêê 4 c’moo 2009, Thủ tướng Chính phủ nắc ơy ký bhrợ t’váih Quyết định số 71 xay moon bh’rợ zúp zooi pazêng chr’hoong đharứt t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ đoọng lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng chrooi đoọng ooy bh’rợ pa xiêr đharứt nhâm mâng cr’chăl c’moo 2009- 2020.
Manuýh pa bhrợ âng pr’loọng đông đharứt, pr’loọng đông manuýh acoon cóh cóh pazêng chr’hoong đharứt vêy trình độ học vấn ếp, cắh vêy bh’rợ, cắh n’năl boóp p’rá k’tiếc k’ruung n’lơơng… tu cơnh đêếc, Quyết định 71 xay moon gít, đợ manuýh vêy ta lêy pay đoọng lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, nắc vêy ta pa choom p’xoọng ooy văn hoá đoọng bhrợ nhâm mâng vêy zập trình độ ting cơnh xa nay bh’rợ lướt pa bhrợ ta têng, nắc vêy ta zúp zooi ooy bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng, pa choom boóp p’rá k’tiếc k’ruung n’lơơng lâng pa choom pazêng râu c’năl chr’nắp n’lơơng. Ting n’nắc, ch’mêết lêy ooy bh’rợ pa choom lâng ting cơnh đhr’năng âng bh’rợ đoọng manuýh lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, Bộ trưởng Bộ LĐTB lâng XH xay moon gít đợ t’ngay c’xêê học, bấc bhlâng nắc cắh choom lấh 12 c’xêê. Ha dợ, cóh râu la lua cậ, cóh bấc zr’lụ, manuýh pa bhrợ nắc đhiệp học văn hoá, boóp p’rá âng k’tiếc k’ruung n’lơơng lâng bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng đhiệp 7 t’ngay a năm. Đhr’năng cơnh âng a noo Jơ Đêl Bún, ắt cóh cr’noon A Rọ, chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nắc cơnh đêếc. Cắh n’năl boóp p’rá âng k’tiếc k’ruung pr’zớc, anoo n’nâu công nắc vêy ta đoọng lướt ooy Malaysia pa bhrợ.
Cóh hợp đồng vêy xay moon học p’rá nắc học cóh 3 c’xêê, ha dợ cóh râu la lua cậ nắc đhiệp học 7 t’ngay a năm, xang n’nắc công ty n’đắh tốh k’dua lướt pa bhrợ. Đợ azi đơ lướt nắc 6 cha nắc. Pa bhrợ cóh đêếc tước 3 c’xêê công cắh ơy n’năl boóp p’rá, cắh năl chêếc prá xay, pa bhrợ nắc vêy apêê pa xul chuông nắc cơnh đêếc đhơ lướt bhrợ.
Cắh muy pa choom đơớh cơnh đêếc, cơnh ng’xay moon n’tếh ky, ha dợ bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng đoọng ha manuýh lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng cơnh xoọc đâu công zr’nắh k’đháp, mr’cơnh, zập ngai công mr’cơnh. t’coóh Nguyễn Duy Nhân, Giám đốc Sở LĐTB lâng XH, tỉnh Quảng Ngãi xay moon gít, bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng ting cơnh Quyết định 71 âng Thủ tướng Chính phủ nắc cắh vêy ta bhrợ crêê cơnh:
C’năl ooy văn hoá, c’năl ooy bh’rợ tr’nêng… ahêê pa choom đoọng ha pêê đoo cắh lấh liêm gít. Pa choom nắc lứch mr’cơnh. Nắc ch’mêết lêy gít râu bh’rợ tr’nêng crêê cơnh lâng muy bơr vel đông lâng đợ bấc nắc mơ ooy đoọng pa choom crêê cơnh. Bhrợ cơnh đêếc nắc vêy choom bhrợ têng crêê cơnh xa nay xay moon.
Manuýh pa bhrợ vêy ta pa choom pa bhlâng đơớh, xang n’nắc đơơng âng ooy k’tiếc k’ruung pr’zớc, tước bêl pa bhrợ nắc ha dợ n’léh râu cắh ơy choom, cắh crêê cơnh xa nay xay moon âng apêê doanh nghiệp! đhanuôr manuýh acoon cóh nắc pr’zước dưr chô ooy k’tiếc k’ruung cóh đhr’năng mốp loom luônh. A noo A Bing Pới, ắt cóh cr’noon Pơr ning, chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang xay moon, tước nâu cơy, cắh n’năl hâu tu ađay ta đoọng chô:
Acu công lướt pa bhrợ, nắc đhiệp đhêy cóh t’ngay Chủ Nhật ha dợ nắc apêê đoo công đoọng acu chô. Acu công cắh n’năl cơnh ooy? Muy cha nắc ađoo pân đil ta đang điện moon ooy cu, moon chô, xiêr tước ooy Hà Nội nắc vêy manuýh tước lum. Acu chô tước ooy đêếc công cắh vêy manuýh hân đoo tước lum. Acu pa bhlâng mốp loom! Acu k’noọ lướt ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng đoọng oó dzợ lấh đharứt, đông cu choom cha k’bhố, xấp ngăn, ngia k’noọ lướt ooy đêếc zr’nắh k’đháp lấh mơ cóh đông đay. dadô ha cu cắh dzợ cơnh.
Chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vêy 115 cha nắc lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc 39 cha nắc ta đoọng chô l’lăm t’ngay c’xêê đoọng chô. Chr’hoong da ding k’coong Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi vêy 25 cha nắc ta đoọng chô cóh pazêng 100 cha nắc lướt pa bhrợ ooy Malaysia…
Bêl k’nặ lướt pa bhrợ, muy cha nắc manuýh pa bhrợ vêy Ngân hàng Chính sách xã hội đoọng vặ tơợ 23- 25 ức đồng, đoọng lứch ooy Công ty đoọng manuýh lướt pa bhrợ đoọng đươi dua pazêng râu bh’rợ cơnh: zên k’đhơợng lêy manuýh pa bhrợ, zên lướt ta đang k’dua lâng zên vé bhuông păr… Tu cơnh đêếc, bêl ta pa chô ooy k’tiếc k’ruung, cắh dzợ đoọng pa bhrợ, pr’ắt tr’mông âng manuýh pa bhrợ đharứt, pr’loọng đông manuýh acoon cóh tị ơy đharứt nắc ting đharứt lấh mơ lâng đợ zên nợ tước k’zệt ức đồng. Cóh tỉnh Quảng nam, Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh n’nâu đoọng năl, lậng đợ lấh 90 manuýh pa bhrợ vêy ta đoọng chô l’lăm t’ngay c’xêê đoọng chô nắc đợ zên nơ cắh vêy ta chroót pa chô vêy ta xay moon đớc lấh 2 tỷ đồng.
Xoọc đâu, zên đoọng ha muy cha nắc manuýh lướt pa bhrợ ooy Malaysia bấc pa bhlâng, ha dợ đợ zên lương vêy ta chroót đoọng ha manuýh pa bhrợ cóh đâu nắc m’bứi pa bhlâng. Tu cơnh đêếc, bêl đợ manuýh pa bhrợ bhrợ têng crêê cơnh cóh hợp đồng nắc apêê đoo vêy dzợ xưa zên đoọng chô đơơng cắh, xang bêl ng’pác lơi zên cha, ắt, lướt chô… Tơợ bh’rợ ch’mêết lêy đươi dua zên vặ âng manuýh pa bhrợ đhị Malaysia, t’coóh Lê Hùng Lam, PGĐ Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Quảng Nam k’rang, manuýh đharứt vêy cơnh đharứt lấh mơ tu bh’rợ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng:
Zên ng’đoọng manuýh pa bhrợ lướt pa bhrợ nắc công ch’mêết lêy cớ tu lướt ooy Malaysia nắc vặ tơợ 24- 25 ức đồng. Đợ zên n’nâu nắc bấc pa bhlâng. Cóh 3 c’moo, pazêng apêê ađhi ắt pa bhrợ cóh đêếc cắh lấh choom đươi dua zên nắc k’đháp pa bhlâng. Vêy cơnh apêê ađhi bhrợ t’váih p’xoọng nợ ha pr’loọng đông.
Cr’noọ âng xa nay bh’rợ n’nâu nắc zúp zooi pazêng chr’hoong đharứt t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ lướt pa bhrợ ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng ting chrooi đoọng ooy bh’rợ pa xiêr đharứt nhâm mâng. Cơnh đêếc nắc hâu tu, muy chính sách liêm crêê đoọng ha manuýh đharứt nắc bhrợ bấc manuýh pa bhrợ lum pr’ắt tr’mông đharứt đharắh, zr’nắh k’đháp cóh zr’lụ da ding k’coong tước ooy đharứt đharắh, zr’nắh k’đháp bấc lấh mơ?
Azi văl xay cớ xa nay n’nâu cóh t’ruíh t’ngay brương. Đhanuôr lâng pr’zớc đương ta mêêng xâng.
Viết bình luận