Cr’noọ cr’niêng bhrợ cha k’van tơợ t’nơơm a’crơớt

Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr! Ooy t’ruíh t’ngay nua, azi ơy xay moon bhiệc bhrợ têng cắh liêm crêê c’lâng bh’rợ chóh t’nơơm a’crơớt zr’lụ Bắc Trung Bộ, đợc lơi bấc râu cắh liêm choom lâng kr’bhâu hécta a’crơớt ma tr’đêếh c’lâm. Đhanuôr lâng đợ pr’đươi cr’van k’tỷ đồng xang 2 g’lúh đhí a’muốt nắc zêng bil pất, cắh râu rị dzợ váih. Mưy râu bhiệc pr’hân moon pa’glúh nắc dzợ chóh padưr hay cắh t’nơơm a’crơớt đhị zr’lụ taluôn lưm boo đhí cơnh đâu?

P’têết cớ pazêng đợ phóng sự điều tra Chóh t’nơơm a’crơớt: choom hay cắh nắc cung tơợ ahêê, âng c’bhúh PV đài p’rá VN ặt zr’lụ miền Trung, ooy t’ruíh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đương xâng n’juông 2 lâng pr’đợc Cr’noọ cr’niêng bhrợ cha k’van tơợ t’nơơm a’crơớt:

Dzoọng đhị m’pâng crâng chóh a’crơớt cóh thị trấn Nông trường Việt Trung, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, lêy ooy bhươn a’crơớt ma tr’đêếh c’lâm, đợ dzêết a’crơớt ma glúh hooi lâng goóh, xang nặc váih pr’hoọm bhrộ, t’coóh Nguyễn Hữu Phương, ting ặt kiêng rêên. T’coóh moon, pr’loọng đông nắc ơy k’rong bhrợ pazêng zên bạc, c’rơ g’lêếh chóh bhrợ lấh 15 hécta t’nơơm a’crơớt, t’mêê bơơn bhrợ 3 c’moo hadợ nắc xoọc đâu zêng bil tíc. T’coóh Phương k’noọ, g’lúh đhí a’muốt số 10 nắc ơy ta’coọng đơơng 3 tỷ đồng âng pr’loọng đông t’coóh:

Nâu cơy a’crơớt nắc ma tr’đêếh zêng, lêy lướt ha’vước príh paliêm đoọng chóh cớ. rơơm kiêng lấh mơ âng đhanuôr cóh đâu nắc ngai dzợ nợ bấc nắc nhà nước pa’đenh nợ đoọng hapêê lâng t’bhlâng đoọng apêê vặ cớ zên chóh padưr cớ.

Amoó Dương Thị Mai Hương, vêy 6 hécta t’nơơm a’crơớt ma tr’đêếh c’lâm cóh Nông trường Việt Trung đoọng năl, pr’loọng đông amoó lâng bấc pr’loọng đông chóh t’nơơm a’crơớt cóh chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình nắc dzợ nợ ngân hàng. Pr’loọng nợ m’bứi bhlâng nắc cung mơ 500 ực đồng, pr’loọng bấc nắc tước k’tỷ đồng:

Ha mơ bấc zên nắc pr’loọng đông zi n’tóh bhrợ ooy t’nơơm a’crơớt. nâu cơy nắc ma hư zớch zêng, cắh năl tơợ chấc bơơn zên đoọng chroót ooy ngân hàng.

Ting cơnh cục ch’chóh b’bêết, Bộ nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl moon, vêy tước 22.000 hécta a’crơớt ma c’lâm hư ooy 2 g’lúh đhí a’muốt 10 lâng 11, ooy đâu k’dâng 14.000 hécta cắh dzợ choom padưr paliêm cớ.

Đợ râu bil pất bấc tu boo đhí bhrợ t’váih nắc dưr váih cr’noọ ooy đắh bhiệc pa’xiêr đha’rứt lâng bhrợ k’van tơợ t’nơơm a’crơớt. vêy ngai moon, c’lâng pr’lướt padưr pa’xớc t’nơơm a’crơớt cóh zr’lụ Bắc Trung Bộ nắc lêy cha’mêết paliêm. 2, 3 đhị zr’lụ lêy xăl k’tiếc chóh t’nơơm a’crơớt chóh padưr t’nơơm n’lơơng têêm ngăn lấh. tu apêê moon zr’lụ k’tiếc nâu buôn ặt zâng bấc g’lúh boo đhí k’rơ. Lấh mơ nắc ooy đợ c’moo đăn đâu, ặt dưr váih boo đhí bấc lấh, bhrợ bil hư hi’lêệng tu tr’xăl plêệng k’tiếc. hadợ ooy đâu, t’nơơm a’crơớt nắc bil k’dâng 6-7 c’moo zư lêy nắc vêy choom bơơn bhrợ dzêết. tu cơnh đâu, hadang lưm bhrêy tắh cơnh zâp g’lúh boo đhí ha’nua bh’lêê, đhanuôr chóh t’nơơm a’crơớt nắc buôn bil pất, nợ nần bấc. GS.TS khoa học Nguyễn Ngọc Lung, Viện k’đhơợng zư crâng liêm nhâm lâng chứng chỉ crâng xay moon, tơợ ahay tước đâu, a’conh a’bhướp hêê cắh chóh t’nơơm a’crơớt đhị zr’lụ nâu:

Bêl âng đơơng t’nơơm a’crơớt tơợ Braxin tước VN, manứih Pháp nắc pabhlâng chắp lêy, apêê chóh lêy zâp đhị, lâng xang nặc zâp cr’chăl t’ngay, apêê lêy liêm choom đắh bh’nơơn âng đoo đơơng chô, nắc apêê vêy bhrợ bấc. acu k’noọ, k’tiếc k’ruung hêê nắc ơy dưr zi’lấh đha’rứt n’nắc, hân đhơ đhơ mơ ahêê cắh bhrợ padưr pr’ắt tr’mung. Viện a’crơớt nắc ơy bhrợ zâp xa’nay bh’rợ, bhrợ têng liêm choom. Pa’đhang moon cơnh Thông tư 127 moon nắc zr’lụ chóh a’crơớt cắh choom chóh ooy đợ đhị zr’lụ váih đhí cấp 8. Acu cắh năl tỉnh bhrợ têng vêy k’rang lêy tước cắh?

T’coóh Nguyễn Văn Chính, viện trưởng bhrợ têng padưr nông nghiệp, Bộ nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl moon gít, t’nơơm a’crơớt nắc t’nơơm liêm choom bhlâng ooy pazêng zâp râu t’nơơm chr’nóh ơy âng đơơng ooy Bắc Trung bộ tơợ ahay tước đâu:

Azi moon gít, padưr pa’xớc z’crơớt Bắc Trung bộ vêy c’lâng pr’lướt âng chính phủ, cung cơnh vêy lêy cha’mêết zăng liêm choom âng zâp đông khoa học. ooy đâu t’nơơm a’crơớt ơy ặt dzoọng váih liêm choom đhị zr’lụ k’tiếc nâu, ơy choom ặt váih lâng nắc bhrợ padưr mưy đhị zr’lụ hàng hoá crêê cơnh moon k’đươi âng Chính phủ, crêê cơnh cr’noọ âng đợ apêê cơnh azi bhrợ bh’rợ bhrợ têng nắc padưr đhị zr’lụ hàng hoá pậ cóh miền Trung.

Hadợ đhanuôr, zâp đông k’đhơợng zư cóh vel đông, đợ apêê ặt chóh bhrợ t’nơơm a’crơớt k’zệt c’moo hanua, moon n’hâu? T’coóh Dương Đình Phương, ắt cóh thị trấn Nông trường Việt Trung, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình chóh 8 hécta a’crơớt đoọng năl: g’lúh đhí a’muốt số 10 t’mêê đâu, 90% k’tiếc chóh a’crơớt âng t’coóh ma tr’đêếh c’lâm, bhrợ bil zr’nắh k’zệt t’ngay công chóh padưr, zư lêy. Hân đhơ cơnh đêếc, t’coóh Phương moon gít nắc chóh cớ t’nơơm a’crơớt:

Ma tr’đêếh c’lâm zêng, đhanuôr cung vêy cr’noọ chóh padưr cớ, cắh chóh a’crơớt nắc đhị zr’lụ k’tiếc bha’đưn nâu hâu t’nơơm năl chóh đoọng liêm choom. Chóh bạch đàn nắc cung bơơn 1 hân noo bơơn bhrợ nắc cung cắh râu dzợ, chóh a’rong nắc cung bơơn 1 hân noo nắc k’tiếc cung mốp. acu nắc đhanuôr, ma tr’đêếh c’lâm cơnh đâu nắc cung dzợ kiêng chóh padưr cớ. 30 c’moo nắc đhí a’muốt chô 1 chu. C’moo 1983 nắc mưy chu, xang nặc tước c’moo đâu, 30 c’moo nắc váih 1 chu, ooy 30 c’moo nâu nắc bơơn pachô năl mơ.

T’coóh Nguyễn Văn Bài, GĐ Sở nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl tỉnh Quảng Trị đoọng năl, xang lêy cha’mêết liêm choom bh’nơơn đơơng chô zâp râu t’nơơm chr’nóh đhị zr’lụ k’tiếc bha’đưn nắc lêy, t’nơơm a’crơớt vêy đơơng chô bh’nơơn liêm choom lấh, k’rong bhrợ doọ bấc, bh’nơơn đơơng chô nặc dal, bhrợ pr’đơợ têêm ngăn lâng bhiệc bhrợ zâp c’moo đoọng ha đhanuôr.

Lấh mơ, t’nơơm a’crơớt choom chóh pazưm lâng zâp t’nơơm đệ t’ngay tơợ c’moo tr’nơợp, ooy đâu nắc bhrợ padưr zên bơơn bhrợ, pa’xiêr zên k’rong bhrợ. Lấh mơ, xang 6 c’moo bhrợ padưr, t’nơơm a’crơớt âng đơơng bơơn bhrợ taluôn ooy 20 c’moo, lâng đợ mơ zên bơơn bhrợ zâp c’moo tơợ 60-80 ực đồng zâp hécta. Mơ 3 c’moo bhrợ têng nắc apêê chóh a’crơớt bơơn pachô đợ mơ zên k’rong bhrợ l’lăm.

Cung tu cơnh đâu nắc t’coóh Nguyễn Bá Thịnh, Phó GĐ sở nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl tỉnh Hà Tĩnh đoọng năl, sở nâu xay moon đoọng ha tỉnh t’bhlâng padưr pa’xớc t’nơơm a’crơớt:

Xang 16 c’moo nắc ơy chóh 10.700 hécta, lấh mơ nắc đại điền. ooy đâu, t’moót bhrợ têng 2.600 hécta. C’moo m’bứi bhlâng nắc 15 tỷ, vêy đợ c’moo nắc lãi 40 tỷ. cơnh đêếc đhị k’tiếc lâm nghiệp moon lalay, k’tiếc nông nghiệp âng Hà Tĩnh moon zr’nưm cung cắh ơy vêy t’nơơm n’đoo chóh bhrợ liêm choom cơnh t’nơơm a’crơớt. xang đhí a’muốt số 10, đợ mơ bil hư nắc bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung âng đợ apêê chóh a’crơớt đhị k’tiếc Hà Tĩnh. Tợơ bhiệc nâu, nắc t’bhlâng chóh padưr cớ t’nơơm a’crớơt azi k’noọ, tỉnh Hà Tĩnh zi xay moon nắc t’bhlâng chóh padưr.

Cắh năl râu bhrợ t’bhlâng, chóh padưr cớ t’nơơm a’crơớt âng đhanuôr miền Trung vêy liêm choom cắh?

Cục ch’chóh b’bêết, bộ nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl đoọng năl, lêy cha’mêết tơợ c’moo 1970 tước đâu, đhị zr’lụ nâu, vêy 9 g’lúh đhí a’muốt k’rơ, bhrợ tr’đêếh c’lâm k’dâng 15-20% k’tiếc chóh a’crơớt. Cắh năl đợ mơ bil hư nâu nắc doọ lấh mơ, tu cơnh đâu t’coóh Phạm Hồng Sơn, p’cắh mặt Ngân hàng nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl VN ơy moon gít, nắc t’bhlâng bhrợ liêm crêê cơnh cr’noọ vặ zên t’mêê âng đhanuôr chóh t’nơơm a’crơớt:

Ooy 223 tỷ âng miền Trung, đoọng vặ t’nơơm a’crơớt nắc mơ 0,7 tỷ nắc nợ cắh liêm crêê. Đhanuôr chroót nợ liêm choom. Xang g’lúh đhí a’muốt nâu, đợ pr’loọng vặ t’mêê vêy cr’noọ vặ t’mêê nắc padưr bhrợ tgêng cắh cậ xăl chóh t’nơơm chr’nóh n’lơơng, nắc azi cung đoọng vặ zên./.