BHRỢ TÊNG GÍT LÂNG CR’NOỌ XA NAY,

BHRỢ T’VÁIH CR’VAN CR’BHỐ NHÂM MÂNG.

Tập đoàn Cao su VN xay moon, zr’lụ Bắc Trung bộ nắc êếh râu zr’lụ chóh bhrợ tơợ ahay âng t’nơơm cao su cóh xa nay bh’rợ chóh bhrợ. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh râu la lua cóh k’zệt c’moo ahay lâng bấc râu bh’rợ bhrợ têng lêy bil bấc zên bạc, g’lêếh c’rơ. Đhanuôr lâng chính quyền apêê tỉnh zr’lụ n’nâu nắc lứch pay t’nơơm cao su chóh bhrợ lâng cr’noọ pa xiêr đharứt đơớh lâng choom bhrợ t’váih cr’van cr’bhố.

Đhr’năng âng t’nơơm cao su buôn pa bhlâng u tr’đéh bêl vêy đhí boo k’rơ, bha lâng cắh lấh griing. Cơnh đêếc nắc bhrợ cơnh ooy đoọng pa xiêr râu bil bal bêl t’bhlâng chóh bhrợ chóh bhrợ t’nơơm n’nâu cóh zr’lụ buôn váih đhí boo? Cơnh đêếc nắc dzợ choom chóh bhrợ t’bhứah đhăm t’nơơm cao su cóh zr’lụ n’nâu cắh?

Nâu đoo nắc râu xa nay x’ría cóh pazêng bha ar x’rắ phóng sự điều tra: chóh t’nơơm cao su bơơn hay cắh nắc tu manuýh, âng apêê PV Đài p’rá VN x’rắ bhrợ. đhanuôr lâng pr’zớc đương xâng.

Zr’lụ chóh bhrợ t’nơơm cao su chr’hoong Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam, xang bêl đhí boo số 11, cắh vêy ng’lêy đhị đâu nắc t’mêê dưr váih đhí k’rơ. Pazêng t’nơơm cao su lấh c’lâm tr’đéh nắc vêy công nhân âng Nông trường Cao su Hiệp Đức pa liêm. đợ t’nơơm crêê c’lâm nắc vêy ta ha dưr p’đhâng cớ.

Anoo Hồ Văn Thọ, manúyh acoon cóh Ca Dong, ắt cóh chr’val Sông Trà, chr’hoong Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đoọng zâl g’đéch lâng 2 chu đhí boo số 10 lâng 11, zr’lụ chóh bhrợ t’nơơm Cao su chr’hoong Hiệp Đức đh’rứah lâng apêê đhanuôr cóh đâu nắc ơy xay moon bh’rợ zư lêy đhăm chóh bhrợ lâng bh’rợ đh’léh đoong, tu, đha lơớc pazêng t’nơơm cao su lâng n’loong.

Bơơn xâng Đài phát thanh xay moon ooy đhr’năng dưr váih âng đhí boo, nắc azi đh’rứah lâng đhanuôr cóh pazêng bhươl cr’noon t’bhlâng đương bhrợ pa liêm pa nhâm, cơnh đợ t’nơơm bấc đoong, bấc axậ nắc azi đh’léh lơi đoong. Đoo bêl đhí tước nắc doọ choom bhrợ c’lâm.

15 c’moo, tơợ t’ngay tơớp chóh bhrợ cóh zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam, t’nơơm cao su cóh đâu đương zâl ắt bấc chu đhí boo k’rơ, cơnh: Xang Xen ( đhí boo số 6 c’moo 2006), đhí boo số 9 c’moo 2009, đhí boo số 11 c’moo 2013, lâng pazêng đhăm t’nơơm cao su crêê c’lâm tr’đéh k’dâng 700 hecta. Ha dợ cóh đhí boo số 11 bêl đêếc ahay, bil bal k’noọ 480 hecta, pay lấh 4% pazêng đhăm chóh bhrợ t’nơơm cao su âng tỉnh n’nâu.

Hâu tu công nắc muy cóh pazêng zr’lụ buôn crêê đhí boo k’rơ ha dợ crâng cao su cóh vel đông n’nâu nắc choom nhâm mâng doọ lấh bil hư?

T’coóh Nguyễn Ngọc Quang, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl, ắt cóh zr’lụ ta luôn vêy đhí boo k’rơ, vel đông n’nâu nắc ơy loon đơớh xay moon zr’lụ chóh bhrợ t’nơơm cao su cóh zr’lụ ch’ngai tơợ biển mơ 50 km tếh ooy ping. Cóh zr’lụ chóh nắc vêy da ding k’coong g’đâl, đoọng đhí k’rơ doọ lấh choom tước lâng bhrợ pa hư.

Tu ơy k’noọ xa nay bh’rợ nắc ắt đh’rứah lâng đhí boo k’riơ, doanh nghiệp lâng đhanuôr chóh bhrợ t’nơơm cao su cóh tỉnh Quảng Nam nắc ch’mêết lêy gít ooy m’ma chóh bhrợ. t’coóh Huỳnh Văn Thành, Giám đốc Nông trường Cao su Hiệp Đức, Công ty Cao su Quảng Nam đoọng năl, công ty ta luôn đươi dua 2 râu m’ma nắc RRI 600 lâng m’ma GT1. Bơr râu m’ma cao su n’nâu hân đhơ đợ dzêết cắh lấh bấc pa châng lâng t’nơơm cao su n’lơơng nắc mặ ắt zâl lâng đhr’năng đhí boo k’rơ.

Tơợ kinh nghiệm cóh pazêng g’lúh đhí boo k’rơ l’lăm ahay, bhrợ têng hân luung chóh bhrợ đh’rứah lâng hân luung âng đhí lướt, đoọng pa xiêr đhr’năng tr’đéh c’lâm. Ría âng t’nơơm cao su l’lăm ahay vêy ta chóh bhrợ cắh lấh đhậu. xoọc đâu vêy ta xay moon nắc chóh đhậu m’bứi tơợ 1 tước 2 cm, đoọng đoo bêl dưr pậ nắc riá ắt đhậu cóh k’tiếc, pa xiêr đhr’năng t’nơơm cao su c’lâm tr’đéh.

Xang bêl lướt ch’mêết lêy đhr’năng bil hư tu đhí boo số 10 lâng 11 bhrợ t’váih đhị tỉnh Quảng Nam lâng TTH, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc moon, pazêng râu kinh nghiệm âng tỉnh Quảng Nam nắc liêm choom bhlâng đoọng ha pêê tỉnh Bắc Trung bộ:

Cóh zr’lụ miền Trung, hân đhơ cóh Nam Đông, TTH cắh cậ cóh Hiệp Đức, Quảng Nam vêy c’lâm tr’đéh t’nơơm cao su. Hân đhơ cơnh đêếc đợ c’lâm tr’đéh n’nâu doọ bấc. Ting cơnh acu, c’lâm tr’đéh mơ 5- 7% nắc ahêê công đươi cơnh đêếc. Tu t’nơơm n’nâu nắc t’nơơm chr’nóh chr’nắp pa bhlâng cóh bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt.

Tước nâu cơy, Tập đoàn Cao su VN chóh k’dâng 18.500 hecta, chóh bhrợ tơợ Thanh Hoá tước ooy Quảng Trị. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh bơr chu đhí boo k’rơ bêl đêếc ahay, đhăm t’nơơm cao su âng Tập đoàn crêê c’lâm tr’đéh nắc đhiệp mơ 900 hecta. Xay moon hâu tu choom dưr c’lâm tr’đéh t’nơơm cao su âng đhanuôr âng apêê tỉnh Bắc Trung bộ bấc lấh mơ t’ping lâng âng tập đoàn, t’coóh Phan Thành Dũng, Quyền Viện trưởng Viện pa chắp ch’mêết lêy t’nơơm cao su, ting cơnh Tập đoàn Cao su VN nắc, đhanuôr chóh bhrợ cắh crêê cơnh, chóh bhrợ t’nơơm cao su cắh crêê cơnh xa nay xay moon, la lấh bấc, bhrợ ha axậ âng t’nơơm cao su dưr váih bấc, buôn c’lâm tr’đéh bêl vêy đhí boo k’rơ. Cơnh lơơng cậ, cóh bh’rợ chiết pay dzêết, muy bơr cha nắc đhanuôr chiết pay pa bhlâng đơớh bhrợ ha t’nơơm cao su đhur. T’coóh Phan Thành Dũng công moon p’xoọng, cóh bấc c’moo doọ vêy đhí boo k’rơ lâng đhr’năng bơơn pay pa chô zên pa bhlâng bấc tơợ t’nơơm cao su nắc muy bơr apêê đhanuôr cắh lấh k’rang lêy, lêy pay m’ma t’nơơm cao su cắh griing, t’nơơm váih dal, chiết pay dzêết đơớh, xăl tu ng’pay m’ma griing mặ ắt zâl đhí boo k’rơ.

Đhanuôr chêếc câl m’ma t’nơơm cắh crêê cơnh, cắh vêy ta ch’mêết lêy, cắh n’năl gít zr’lụ bhrợ têng, nắc đợ bil hư tu đhí boo k’rơ bhrợ t’váih bấc pa bhlâng. azi công ơy p’too moon đhanuôr nắc đươi dua muy bơr râu m’ma mặ ắt zâl lâng đhí boo k’rơ, cơnh m’am GT1, RRI 600 lâng muy bơr m’ma ta nơơm cao su mặt ắt zâl lâng đhí boo k’rơ ơy vêy azi chóh bhrợ tơợ c’moo 1984 tước nâu cơy lâng nắc bơơn pay pa chô bấc pa bhlâng. Lấh ooy râu liêm choom, đhr’năng chắt váih nắc đhr’năng đoọng zâl đhí boo k’rơ công liêm choom pa bhlâng.

Xang bêl 2 chu đhí boo túh bhlong số 10 lâng 11, lâng pazêng râu bil hư pa bhlâng ha lêệng âng đhanuôr chóh bhrợ t’nơơm cao su, Nhà nước nắc ơy vêy chính sách zúp zooi loon đơớh. Lâng đợ zên vặ, ngành ngân hàng nắc ơy pa xiêr, cắh dzợ pay zên lãi lâng bhrợ bhr’lậ đhr’năng chroót zên nợ âng đhanuôr, cơnh pa đanh bh’rợ chroót zên nợ. Đợ pr’loọng đông crêê bil bal bấc, bil lứch, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính ơy ta đang moon Chính phủ oó ơy pay pa chô nợ, t’bil lơi nợ.

Hân đhơ cơnh đêếc, đoọng chóh bhrợ nhâm mâng t’nơơm cao su cóh đhr’năng pleng k’tiếc zr’nắh k’đháp cóh miền Trung, t’coóh Hoàng Văn Mịn, Phó Giám đốc Sở NN lâng PTNT tỉnh Quảng Bình moon, nắc tước bêl vêy chính sách bảo hiểm đoọng ha t’nơơm cao su:

Chính phủ đơớh hân bhrợ têng bảo hiểm đoọng ha bh’rợ ch’chóh, b’băn, chr’nắp bhlâng nắc bảo hiểm đoọng ha t’nơơm cao su ha đhanuôr chóh bhrợ cóh zr’lụ Bắc Trung bộ. tu xoọc đâu zúp zooi 1 hecta mơ 5 ức đồng nắc đhanuôr cắh mặ dưr chóh bhrợ cớ. Nắc lâng chính sách bảo hiểm, ahêê bơơn k’rong cóh bấc c’moo, ting n’nắc lâng bh’rợ vêy đoọng nắc vêy bơơn đươi dua. Nắc cơnh đêếc đoo bêl dưr váih râu cắh liêm crêê, nắc ahêê pay đợ zên n’nắc đoọng zúp zooi ha đhanuôr, cơnh đêếc đhanuôr yêm têêm bhrợ têng.

T’coóh Phan Ngọc Nghĩa, Chủ tịch UBND chr’val Vĩnh Thuỵ, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị, vel đông vêy đhăm chóh bhrợ t’nơơm cao su k’tứi bấc pa bhlâng âng chr’hoong Vĩnh Linh đoọng năl, ha dang vêy chính sách bảo hiểm đoọng ha t’nơơm cao su, đhanuôr nắc yêm têêm bhrợ têng bấc lấh mơ:

T’nơơm ha roo ơy ng’bhrợ bảo hiểm đươi dua ooy phân bón. Nắc cóh xoọc đâu, cắh ơy vêy muy cơ quan hân đoo tộ xay moon bhrợ têng bảo hiểm đoọng ha t’nơơm cao su n’nâu. Ha dang Nhà nước vêy muy cơ quan, muy đơn vị hân đoo xay moon bhrợ têng bảo hiểm ha t’nơơm cao su nắc apêê đhanuôr câl đợ bảo hiểm n’nâu lâng đợ zên câl crêê cơnh. bêl dưr váih râu bil bal, apêê đoo nắc vêy ta chroót pa chô.

Hân đhơ ơy chóh bhrợ bấc lấh mơ ting cơnh xa nay xay moon âng Thủ tướng Chính phủ, hân đhơ cơnh đêếc bấc tỉnh Bắc Trung bộ cơnh Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh nắc lứch vêy xa nay xay moon chóh bhrợ t’bhứah đhăm chóh t’nơơm cao su. Ooy xa nay bh’rợ n’nâu, t’coóh Phạm Đồng Quảng, Phó Cục trưởng Cục ch’chóh b’bêết, Bộ NN lâng PTNT đoọng năl:

Xa nay âng Bộ NN lâng PTNT nắc ta đang moon pazêng apêê tỉnh nắc chóh bhrợ crêê cơnh xa nay xay moon âng Thủ tướng Chính phủ. Bộ NN lâng PTNT nắc ch’mêết lêy râu la lua công cơnh xay moon ooy apêê tỉnh đơớh ch’mêết lêy cớ. Tơợ đêếc, nắc xay moon ooy Thủ tướng Chính phủ vêy bh’rợ bhr’lậ cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y.