X'ră: Hoài Lam-Quang Dũng

Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr!

Lâng đhanuôr chr’hoong đảo Cô Tô C’moo đâu nắc mưy tết crêê cơnh cr’noọ, điện lưới quốc gia nắc ơy lướt tước chr’hoong đảo tiền tiêu âng k’tiếc k’ruung. Đương hơnh déh tết đhị tr’ang liêm âng điện, r’rộ r’răm đhị đh’riêng xa’nưl âng hân noo ha’pruốt, đhanuôr chr’hoong đảo Cô Tô xoọc ặt đương hơnh déh, bhui har lấh mơ. Điện lưới quốc gia nắc pr’đơợ đoọng Cô Tô padưr pa’xớc đắh du lịch, dịch vụ zooi zúp bh’rợ bơơn bhrợ a’xiu, lâng lấh mơ nắc đhanuôr cóh đâu bơơn pa’đăn lấh mơ lâng đợ văn minh âng acoon manứih, doọ dzợ vêy cr’chăl ch’ngai lâng k’tiếc. bha ar x’rặ Đăn bhlâng Cô Tô âng c’bhúh PV Hoài Lam-Quang Dũng nắc âng đơơng apêê đhanuôr tước lâng Cô Tô.

Xang lấh 1 tiếng ặt cóh bhuông, lướt zi’lấh 50 hải lý, đhị mắt zi nắc lêy pazưm liêm t’viêng âng đại dương, pr’hoọm t’viêng âng đảo tiền tiêu Cô Tô. Đăn toor chúah nắc k’ha riêng bhuông bơơn a’xiu ắt đhêy. Lêy cóh ch’ngai nắc zâp t’nooi bhuông bơơn bhrợ a’xiu ặt lướt glúh moót, âng đơơng râu bhui har hơnh déh. Pr’ắt bh’rợ đhị ch’nang bhuông r’rộ r’răm p’rá cr’chăng, đhanuôr xoọc trơ vâng lâng bhiệc âng đơơng hàng, đợ pr’đươi pr’dua đươi dua bêl tết. acoon c’lâng bê tông đhị trung tâm thị trấn lướt ooy chợ Cô Tô r’rộ r’răm manứih. Đợ xe máy, ôtô âng đơơng hàng chô ooy zr’lụ phố. Hân noo ha’pruốt chô, bhrợ pr’hay chr’nắp đhị zr’lụ đảo tiền tiêu âng k’tiếc k’ruung. Đhanuôr Cô Tô c’moo đâu bhui har bhlâng bêl điện lưới quốc gia ơy lướt tước đâu. T’coóh Ngô Văn Tuất, ặt đhị zr’lụ 3 thị trấn Cô Tô, manứih ơy ặt cóh đảo, biển Cô Tô lấh 20 c’moo đâu nắc xay moon nâu đoo nắc mưy râu cr’noọ lalua âng manứih Cô Tô, l’lăm ahay cắh ngai pân k’noọ tước bhiệc nâu:

Liêm chr’nắp lâng lấh mơ chr’nắp, điện chô ooy đâu vêy tr’ang, bhui har lâng hơnh déh âng đhanuôr, bhrợ padưr pa’xớc. điện lướt tước ooy nắc lêy đhị đêếc văn minh. Đảng lâng nhà nước âng đơơng điện cơnh tr’ang anag plêệng tước lâng hi’dưm ha’ọt cóh đảo.

Váih điện nắc váih văn minh. Váih điện nắc cung doọ dzợ lấh hi’lêệng đoọng ha zâp ngai đhanuôr cóh đảo. lâng đợ apêê vêy bh’rợ lướt ooy biển cơnh pr’loọng đông t’coóh Nguyễn Văn Côi, vêy điện ang nắc zúp t’coóh vêy choom k’míah bấc đắh bhiệc bhr’lậ bhuông, váih tủ lạnh đoọng buôn đợc đợ ch’na pr’dzăm zúp đoọng ha bhiệc lướy pa’câl, pa’xiêr zên câl đươi cóh pr’loọng đông. Hadang cơnh bêl ahay zâp c’xêê đông t’coóh Côi bil tơợ 700-900 r’bhâu đồng zên dầu bhrợ t’váih điện nắc xoọc đâu 1 c’xêê zên điện dzợ mơ 200 r’bahau đồng. t’coóh Nguyễn Văn Côi moon:

Điện nâu têêm ngăn nắc lâng đhanuôr lướt bhrợ têng bh’rợ, doọ dzợ lấh ga’lêếh trơ mơ l’lăm, bêl váih điện nắc pay điện bhrợ bào, cưa, đục, khoan đươi lâng điện, bêl l’lăm ahay cắh ơy váih điện nắc bhrợ zr’nắh bhlâng. Zâp pr’loọng đông pa’câl glụ đơơng điện bhrợ máy cưa, máy xẻ, máy đá.

T’ngay 16/10/2013, nắc t’ngay đhanuôr Cô Tô k’đhạp ha vil điện lưới k’tiếc k’ruung bơơn pa’ang đhị zr’lụ đảo Đông Bắc. Cô Tô váih điện nắc pr’đơợ liêm buôn đoọng ha bhiệc pa’dưr pa’xớc pr’ắt tr’mung âng chr’hoong đảo. pr’ắt tr’mung cóh chr’hoong đảo dưr váih r’rộ r’răm lấh mơ. Cr’chăl đợ pr’dzăm ch’na tết, zâp pr’đươi điện cung xoọc bơơn đươi dua bấc k’rơ đhị Cô Tô.

Tước hi’dưm, Cô Tô tr’ang liêm. Biển bêl hi’dưm bhrương liêm pr’hay. Cóh ch’ngai, đợ tr’ang liêm âng đèn bhuông bơơn bhrợ a’xiu dưr tr’ang liêm cóh biển. Cô Tô xoọc nặc đhị lướt lêy chi’ớh pr’hay âng zâp ngai ta’mooi lâng pr’ắt bh’rợ, plêệng k’tiếc liêm chr’nắp. lâng bãi biển Vàn Chảy, bãi đhêl Pheralit dzợ ta moon lâng pr’đợc chr’nắp pr’hay, bãi đhêl tr’kiêng, đhị zư đợc liêm gít zâp râu liêm chr’nắp âng plêệng k’tiếc, crâng Chõi dưr váih lâng zâp t’nơơm n’loong pậ chr’nắp k’ha riêng c’moo…. Zâp râu nâu bhrợ padưr đoọng ha ta’mooi lêy liêm pr’hay lấh mơ. Râu liêm chr’nắp du lịch âng Cô Tô xoọc bơơn bhrợ padưr pa’xớc. c’moo 2013, đợ mơ ta’mooi tước lâng đảo năc slấh 50 r’bhâu manứih, bấc lấh 17 chu t’ping lâng 3 c’moo l’lăm ahay. Xang bêl váih điện lưới nắc bấc ơl đông đhêy ặt, khách sạn bơơn bhrợ padưr liêm chr’nắp, hân đhơ cơnh đêếc cung doọ bil pất râu chr’nắp liêm ơy váih cóh đâu. Xay moon lêy tr’nơợp vêy k’dâng 300 phòng đhêy ặt nắc bhrợ têng xang đoọng ha hân noo du lịch c’moo 2014 đhị thị trấn Cô Tô lâng chr’val Thanh Lân.

Cr’chăl c’lâng bh’rợ padưr pa’xớc du lịch, mưy râu c’rơ dzợ nắc Cô Tô bơơn pazưm bhrợ têng ooy cr’chăl nâu a’tốh nắc bh’rợ bơơn a’xiu lâng dịch vụ zooi zúp bh’rợ a’xiu. Zr’lụ biển Cô Tô bhrợ têng thuỷ sản lâng lấh 1 r’bhâu râu a’xiu. Ooy đâu vêy k’dâng 60 râu chr’nắp dal zên, bấc râu chr’nắp pr’hắt cắh vêy bấc vel bhươn vêy váih cơnh ngọc trai, bào ngư, tu hài, trân châu, hồng, song, mú… l’lăm ahay, tu zr’nắh k’đhạp đắh cr’chăl ặt tớt, ch’na dhd’nắh, xăng dầu, bh’rợ zư lêy, bhrợ têng… nắc bhiệc bơơn bhrợ a’chông a’xiu cóh Cô Tô lấh mơ nắc ting c’lâng bh’rợ phổ thông nắc bh’nơơn bh’rợ cắh bấc. xoọc đâu, bhiệc nâu doọ dzợ. T’coóh Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND chr’hoong Cô Tô đoọng năl, xa’nay bh’rợ trung tâm dịch vụ zooi zúp bh’rợ bơơn bhrợ a’xiu Bắc Vịnh Bắc Bộ đhị chr’hoong Cô Tô bơơn UBND tỉnh Quảng Ninh đoọng bhrợ têng pazêng zên lấh 466 tỷ đồng nắc bhrợ xang ooy quý 2 c’moo 2014 nắc g’lúh dodộng Cô Tô padưr pa’xớc bh’rợ bơơn bhrợ a’xiu. Xa’nay bh’rợ pazêng zâp hạng mục cơnh g’roong zêl cha’groong đác tưn glươi k’rơ dal lấh 900 mét pazưm lâng ch’nang bhuông ắt 600 CV, chợ đầu mối 2 tầng, động đương pay lâng pác lêy a’chông a’xiu, đông đợc pa’chriết, đông máy bhrợ têng… t’coóh Nguyễn Mạnh Cường prá:

Xang bêl váih điện lưới vêy mưy doanh nghiệp k’rong bhrợ hệ thống pa’câl la’lêếh xăng dầu, cắh váih điện lưới đươi dầu nắc zên dal lấh, bấc đông k’rong bhrợ lêy cha’mêết du lịch, bh’rợ bhrợ têng a’xiu. Xang bêl bhrợ xang bh’rợ padưr pr’ắt tr’mung nắc đoọng bha ar k’rong bhrợ đoọng ha zâp đông k’rong bhrợ moót ooy Cô Tô.

Tơợ bôl Hải Đăng Cô Tô-đhị lêy cha’mêết liêm gít zr’lụ biển đảo Cô Tô. C’léh pr’dzoọng âng 1 Cô Tô liêm chr’nắp cơnh ngoọ cắh vêy c’léh bh’rợ âng acoon manứih, hân đhơ cơnh đêếc cung cơnh mưy đhị zr’lụ k’tiếc xoọc padưr lâng đợ xa’nay bh’rợ ting t’ngay ting liêm nhâm. Pazưm lâng đợ crâng ta chóh, crâng a’bhưi t’váih, đhị râu đh’riêng xa’nưl r’rộ r’răm âng đác tưn glươi nắc đợ đhr’nông đông pậ bhứah, đợ trường học, trạm xá, đông văn hoá liêm tr’ang âng chr’tốp ngói, p’rá cr’chăng âng apêê p’niên đh’rứah lâng đọc bài đhị tr’ang âng điện lưới, xăl đèn dầu. Cô Tô nắc ơy lâng xoọc xăl ađay tơợ mưy zr’lụ k’tiếc ch’ngai bha’dắh zr’nắh k’đhạp, bấc râu ta’bhứch…dưr đăn lâng đô thị văn minh. Lâng cắh mơ ch’ngai dzợ, mưy chr’hoong đảo du lịch nắc dưr váih zr’lụ k’tiếc liêm chr’nắp padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung âng zr’lụ đắh Đông Bắc.