Gươl nắc râu ma bhưi chr’nắp, bh’nơơn pr’đươi băn hoá ơy bơơn đhanuôr acoon cóh Cơtu cóh k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam bhrợ têng padưr tơợ đenh ahay, lấh mơ nắc dzợ âng đơơng pr’hoọm pr’đươi liêm chr’nắp lalay âng đhuôr Cơtu. Gươl pazưm lâng chiing cha’gâr, đợ pr’múah tân tung da dặ, đợ hi’dưm hát ba’boóch âng manứih Cơtu. Gươl nắc 1 râu ma bhưi chr’nắp cắh choom cắh vêy ooy pr’ắt tr’mung văn hoá xã hội lâng tinh thần âng manứih Cơtu cóh zr’lụ Trường Sơn ma bhưi chr’nắp nâu.

Manứih Cơtu moon Gươl nắc đhr’nông đông zr’nưm. Gươl bơơn bhrợ padưr lâng c’rơ g’lêếh âng zâp ngai cóh vel đông. Gươl nắc đhị đoọng đợ đha’đhâm c’moor Cơtu cắh ơy k’diịc k’điêl, đợ apêê ga’rựa t’ha zâp r’dưm ắt bếch. Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Cơtu, Gươl nắc đhị ma bhưi chr’nắp bhlâng, nắc đhị a’bhô dang, a’dích a’bhướp, tô bhúh ặt. pân’đil cắh ơy váih k’diịc cắh choom lướt ooy gươl. Cóh gươl zâp ngai cắh choom tr’lin tr’vay… nắc taluôn đoàn kết zooi zúp đh’rứah tu pr’ắt tr’mung lâng padưr pa’xớc acoon manứih Cơtu.

Đắh tơơm ríah âng đông gươl, đợ apêê t’coóh t’ha manứih Cơtu năl gít ooy j’niêng cr’bưn xay moon: zâp vel bhươl manứih Cơtu k’van hay đha’rứt zêng váih gươl. Gươl âng manứih Cơtu cắh nặc đông ắt, nắc đoo đông ắt zr’nưm zâp ngai. Gươl nắc đhị đoọng apêê t’coóh t’ha cóh vel bhươl xay moon lâng quyết định đợ bhiệc bhan chr’nắp âng đhanuôr… đhị bhrợ têng abác bhiệc bhan truyền thống cơnh Bhiệc cha ha’roo t’mêê, bhiệc pơ-ngoót, bhiệc bhan bhuốih a’vị ch’na....

Vêy 3 râu gươl: Gươl Đuôn, nắc râu gươl n’vil cơnh hình nón, chóh bhrợ bấc ooy manứih Cơtu ắt mamung cóh zr’lụ dứp. Gươl Chờ ri Mốc nắc râu gươl vêy chr’tốp vil 2 đắh a’cọ bhrợ têng bấc cơnh Cơtu ắt cóh m’pâng lâng Gươl Patăh nắc râu gươl vêy pr’naạch bhrợ lâng n’loong nắc bhrợ abác cóh apêê ắt cóh k’coong ch’ngai. Tơợ 3 râu gươl nâu, ooy manứih Cơtu dưr váih bấc gươl cơnh Moong-nắc râu gươl k’tứi lâng buôn bhrợ bhlâng, cắh vêy t’noọl a’căn, váih 1 p’loọng a’năm. Gươl D’hlương cắh vêy t’noọl a’căn, cắh váih ván thương, váih 1 p’loọng. gươl Ga Niêng váih ván thưng, váih t’noọl a’căn, ta’lấh 1 cắh cậ 2 p’loọng. lấh mơ, dzợ vêy zâp râu Gươl cơnh Gươl Choong, Gươl D’roi ặt váih l’lăm c’moo 1945. lâng Gươl truyền thống âng manứih Cơtu liêm bhlâng, nắc Choong Gươl-cơnh hình nón, bhrợ đông gươl nâu bil bấc zên bạc, g’lêếh c’rơ. Bhrợ pậ bhứah 8 mét, bơơn pa’đhâng bhrợ đhị 1 t’noọl c’năm đhị m’pâng, đh’rứah lâng 8 t’noọl a’coon pác pa’đhâng liêm ma mơ lâng 2 hệ thống bhlâng bhrợ padưr cóh ping lâng cóh dứp lâng bhrợ tinh cơnh chữ X ma mơ lâng t’noọl a’căn, bơơn clăng t’moót tíh tơợ t’noọl a’căn tước ooy zâp t’noọl a’coon, cha’tốp lâng hi’la nón cắh cậ hi’la c’rêê.

Hân đhơ Choong Gươl cơnh hình nón truyền thống cắh cậ gươl cơnh hình p’lêê chrun nắc râu liêm chr’nắp âng 2 râu gươl nâu nắc t’noọl a’căn đhị m’pâng bhrợ têng cơnh xa’nur bhrợ p’cắh râu nhâm mâng âng vel bhươl, âng đông gươl. Lêy ooy t’noọl a’căn âng Gươl ahêê choom bơơn năl uy quyền lâng c’rơ âng vel bhươl n’nắc. manứih Cơtu moon, cóh cr’loọng t’noọl a’căn, đợ k’noong pr’naạch âng đông gươl zêng vêy râu ma bhưi chr’nắo âng tô gộ lâng a’dích a’bhướp a’pêê. Gươl nắc râu liêm chr’nắp lalay âng vel bhươl manưíh Cơtu. Zư liêm nhâm gươl nắc zư đợc râu ma bhưi chr’nắp âng apêê, zư đợc Gươl nắc zư đợc pr’ắt tr’mung ma bhưi chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh Cơtu. Bil gươl nắc bil zêng râu lâng bil gươl nắc râu ma bhưi r’vai âng manứih Cơtu cung cắh dzợ váih.

Năl gít bh’rợ chr’nắp âng gươl lâng đhuôr Cơtu, bấc c’moo hanua, tỉnh Quảng Nam nắc ơy vêy c’rơ bh’rợ bhrợ padưr cớ đông gươl truyền thống âng zâp acoon cóh m’bứi manứih đhị vel đông prang tỉnh, ooy đâu vêy gươl âng manứih Cơtu. Tơợ c’moo 2000 tước đâu, đhị chr’hoong Tây Giang, pazêng 78 vel bhươl ơy váih gươl. Đhị chr’hoong Nam Giang lâng Đông Giang bấc lêy zâp vel bhươl cung ơy váih gươl. Zâp tổ chức phi chính phủ cơnh Tổ chức Tầm nhìn Thế giới, Hộid dồng Vùng Nord-Pas de Calais âng k’tiếc k’ruung Cộng hoà Pháp… lêy cha’mêết ooy bấc dự án cung ơy zooi zúp tỉnh Quảng Nam bhrợ padưr cớ 2, 3 gươl truyền thống âng manứih Cơtu.

Cr’chăl bhiệc sinh hoạt, bhrợ têng ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Cơtu, nắc sinh hoạt văn hoá t’mêê cung bơơn t’moót ooy Gươl taluôn, bhrợ padưr bh’rợ Prang đhanuôr đoàn kết bhrợ padưr pr’ắt tr’mung văn hoá đhị zr’lụ đhăm k’tiếc đhanuôr ắt, bhrợ padưr liêm choom. Nâu đoo nắc râu bhui har cắh mưy âng đhanuôr Cơtu nắc âng pazêng ngành văn hoá, thể thao lâng du lịch Quảng Nam, nắc dzợ râu bhui har âng zâp cấp, ngành cóh tỉnh Quảng Nam, tu bhiệc nâu ơy p’cắh gít cr’noọ bh’rợ zư lêy, padưr râu chr’nắp liêm văn hoá truyền thống âng acoon cóh. Râu lêy chắp tơơm ríah âng acoon cóh Cơtu vêy bơơn nắc tu râu k’rang lêy đoọng âng đảng lâng nhà nước, zâp cấp uỷ đảng, chính quyền vel đông đhị đhanuôr acoon cóh Cơtu ắt mamung. Ngành văn hoá, thể thao lâng du lịch Quảng Nam lêy p’gít bhrợ bh’rợ xay moon, p’cắh c’lâng xa’nay âng đảng, chính sách pháp luật âng nhà nước ooy đâu padưr dal c’năl bh’rợ, loom luônh tự hào ooy râu liêm chr’nắp văn hoá âng tô gộ manứih Cơtu tơợ lang ahay a’hươn ơy đợc đoọng. gươl nắc râu tự hào lâng taluôn nặc râu ma bhưi chr’nắp âng vel bhươl manứih Cơtu cóh dading k’coong Quảng Nam./.