Đhanuôr lâng pr’zợ chắp da dêr!

        Dáp tước cr’chăl nâu âng c’moo đâu, prang chr’hoong Chư Prông, tỉnh Gia Lai ơy vêy lấh 80ha a moót răng chệêt, bhrợ ha đhanuôr lưm k’đháp k’ra pa bhlầng. đhr’năng nâu lêy moon nắc dzợ dưr váih bấc lấh mơ dzợ, tu đhanuôr pa zay chóh bhrợ ta bhứah ha dợ kinh nghiệm chóh bhrợ nắc cắh dal. Xay moon âng PV Nguyễn Thảo, cóh thường trú Tây Nguyên âng Đài TNVN.

        # Pazêng t’ngay đâu tước đấh ra diu nắc pa căn Lê Ngọc Bích 65 c’moo, ắt đhị vrl 1 chr’val Ia Tôr, chr’hoong Chư prông nắc đơơng a pậ nung đoọng chớih pazêng cr’liêng a moót dzợ nhum vêy t’nơơm xoọc chệêt xrắ. Cung cơnh zập pr’loọng đong lơơng đhị vel 1, bhươn a moót lấh 1ha âng a ngắh Bích nắc crêê boọ pr’lúh cr’ay lâng chệêt đấh pa bhlầng. đhị 1 c’xêê nắc lấh 1000 t’nol chóh a moót cóh cr’chăl pếêh bơơn zêng răng chệêt. Zập bhiệc bhrợ đoọng trôông dấc cơnh phun za nươu, n’tóh za nươu ooy t’nơơm, pa liêm bhơi k’tang, k’chệêt pr’lúh cr’ay, zêng cắh âng chô bh’nơơn. Pr’lúh cr’ay nắc ting trơơi boọ váih k’rơ lấh mơ, tước nâu kêi nắc dzợ 2-3 t’nơơm dzợ ma mông, bhrợ tr’mung tr’méh âng pr’loọng đong a ngắh lưm zr’nắh k’đháp pa bhlầng. a ngắh Bích moon:

        Đhr’năng cơnh đâi nắc răng chệêt zêng, ơy chệêt răng lấh 1000 t’nơơm. A cu vêy mơ zên k’rong k’tom nắc zêng k’rong bhrợ ooy đâu, nâu kêi nắc cắh bơơn râu rị. lướt chớih đoo cr’liêng n’tăm, cr’liêng xrắh tu lalấh cu chợơ. Ma nuýh t’coóh ắt cóh đông cắh râu chấc bhrợ, glúh ooy đâu chấc chớih bơơn 50, 30 r’bhầu muy t’ngay. Nâu kêi, a cu chóh đh’rứah lâng cà phê, dzợ mơ t’nơơm vêy bơơn nắc bơơn pếêh”.

        Cung mr’đoo vel, cung mr’cơnh bil bal lâng a ngắh Bích, nắc Lê Thành Trung 43 c’moo, bêk bhươn đong đoo t’mêê váih pr’lúh cr’ay,a  noo ơy pa zay câl za nươu zư lêy bhơi ra véh, pa zay k’rang lêy bhươn chr’nóh, zêl trơơi boọ pr’lúh cr’ay… đhơ cơnh đếêc nắc a moót cung răng chệêt đấh pa bhlầng. nâu kêi nắc a noo Trung lơi cơnh đếêc, đươi vêy tợơ pleng k’tiếc ha dợ, a noo cắh dzíc bhơi, cắh phun za nươu pa dứah pr’lúh cr’ay, lâng rơơm kiêng nắc dzợ bơơn mơ nắc năl mơ đếêc. Ting đếêc, nợ 500 ức đồng âng pr’loọng đong a noo vắ đoọng k’rong chóh bhươn a moót nâu nắc cung đớc cơnh đếêc. A noo Lê Thành Trung đoọng năl:

        Acu vắ tước c’moo đâu nắc 500 ức đồng, cắh năl cơnh chrót zên đoọng ha ngân hàng cơnh ooy. Ha dang vêy chró nắc cung mặ chrót zên lãi a năm, pa đanh cr’chăl vặ, xang nắc bhrợ têng râu lơơng. Nắc nâu kêi đương g’nưm tợơ t’nơơm a móot đoọng chrót zên ngân hàng nắc k’đháp pa bhlầng. cắh năl cơnh bhrợ dzợ nắc pa câl k’tiếc, 2000 t’nol  chóh a moót nâu kêi lứch răng chệêt dzợ 1.200 t’nơơm tước 1300 t’nơơm. A cu cugn xâng đhuôi ặ loom, cắh kiêng bhrợ dzợ, bhơi k’rang chắt váih, lơi cơnh đếêc n’zâu vêy mamông.

        Ting cơnh Phòng NN&PTNT chr’hoong Chư Prông, cóh 10 c’moo âng c’moo đâu, đhị vel đong ơy vêy lấh 80ha t’nơơm a moót zêng chệêt răng, bhrợ bil bal tước k’zệt tỷ đồng, bhrợ k’ra ha riêng pr’loọng đong đhanuôr lưm tr’mung pa bhlầng k’đháp zr’nắh. n’đhơ đơn vị ơy tập huấn pa choom, k’đươi cán bộ xiêr ooy vel đong đoọng trực tiếp pa choom đhanuôr cơnh đương zêl pr’lúh cr’ay, đhơ cơnh đếêc nắc cung răng chệêt đấh pa bhlầng lâng cắh ơy n’léh đhr’năng pa đhêy. Ting cơnh t’coóh Lê Quang Nhân trí, cán bộ phòng NN&PTNT chr’hoong Che Prông, bhiệc đhanuôr k’rong chóh bhrợ lalấh bấc, ha dợ c’năl đắh bhrợ têng nắc cắh lấh bhrợ váih đhr’năng zêl cha groong pr’lúh cr’ay cắh âng chô bh’nơơn:

        XoỌc đâu, đhr’năng a moót chệêt xoọc ting k’rơ bấc, dưr váih đhr’năng nâu nắc tu tri Phytophthora, tri chắt cóh riáh. Tu đhanuôr cắh năl gít cơnh k’rang lêy, tợơ c’nắt bhrợ pa liêm bhơi k’tang, chớih pay m’ma, bhrợ k’tiếc, tước phân bón, za nươu zư lêy… đhr’năng râu lơơng dzợ nắc tu đhanuôr chóh ta bhứah bấc ooy bhrợ đhr’năng trơơi boọ cr’ay đấh pa bhlầng lâng bhr ha t’nơơm a moót chệêt pâm bhroọt. cóh c’moo 2014 nâu, Phòng NN&PTNT chr’hoong Chư Prông ơy bhrợ têng 14 chu tập huấn t’bhlầng c’năl đoọng ha đhanuôr. Nắc tu đhăm chóh a moót lalấh bấc lâng bhứah tu cơnh đếêc nắc cắh mặ pa choom lứch đoọng ha pr’loọng đhanuôr chóh bhrợ a moót.

        Tỉnh Gia Lai bơơn lêy nâu đoo nắc đhị chóh bhrợ a moót k’rong lâng bấc pa bhlầng âng Tây Nguyên, chr’hoong Chư Prông nắc muy cóh pazêng chr’hoong chóh bấc a moót âng tỉnh, lâng lấh 2 r’bhầu 300 hưcta. M’ma cung cơnh đhị apêê vel đong lơơng, chr’nắp a moót t’luôn ắt đhị chr’nắp dứp 160 ức đồng/tấn cơnh cr’chăl đăn đâu, nắc bhrợ ha đhanuôr k’rong chóh bhrợ t’bấc, n’đhơ c’năl bhrợ têng cắh liêm dal. Râu đâu nắc xay moon đớc lalăm đhr’năng pr’lúh cr’ay cóh t’nơơm chr’nóh nâu nắc dưr váih cớ lâng k’đháp ch’mếêt lêy, zêl lơi, lâng moon đớc nắc dzợ bấc pr’loọng đong ắt cóh đhr’năng k’đháp k’ra tu t’nơơm a moót ting t’ngay ting chệêt răng bấc lấh mơ./.