Zập chu Tết tước ha pruốt chô, vel bhươl Cơ Tu đhị apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Thừa Thiên Huế nắc dưr chr’va chr’đhô đh’riêng chiing goong hơnh déh c’moo t’mêê. Cóh đhr’năng pleng zăng cha cếêt, pr’ắt tr’mông cóh da ding k’coong Trường Sơn, đh’riêng chiing  goong dưr cha va chr’đhô ch’ngai lấh mơ, đh’rứah lâng apêê n’đil n’jứih tân tung da dá  đhị t’ngay ha pruốt chô. Tết nâu, đhanuôr lâng pr’zợc nắc đh’rứah lâng PV Kim Thu tước lâng chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, xầng xa nưl đh’riêng pr’hay âng chiing goong Cơ Tu lâng chấc năl cơnh zư lêy chr’nắp văn hoá t’ty nâu âng đhanuôr acoon cóh đhị đâu ấ!

        Hi bu t’ngay 30 Tết, zập tợơ c’lâng, đhanuôr vel A Xăng, chr’val Thượng Long, chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế k’rong chô ooy Gươl đoọng pấh lêy bhiệc bhuốh a bhô dang hơnh déh c’moo t’mêê. Apêê a mế, a ngắh k’đợơng cóh têy bha nuốih lâng móh mắt ang liêm. Apêê đha đhâm, c’mor lâng p’niên k’tứi ma nuýh Cơ Tu xập n’đoóh a doóh prá k’chăng bhui har đh’rứah lướt ooy Gươl vel.

        Pleng hi dưm k’năm, bha nuốih nắc bơơn ra pặ đớc pazêng: lệê a’ọc, a tứch, a đhắh dzăm, a vị đệêp, a lắc lâng zập râu pr’đươi âng đhanuôr bhrợ têng. Bêl t’coóh bhươl lướt bắt hương, âng bha nuốih bhuốih a bhô dang lâng tô gố nắc bêl đh’riêng chiing goong dưr xưl đoọng nhăn muy c’moo t’mêê boo liêm cr’đơơng đhí liêm c’lâng, chr’nóh chr’bếêt bing zơng bing đong, zập đong k’bhố ngăn, bhui har.

Nổi tiếng cồng chiêng

        Pướih bha nuốih pa đhuôn đớc, đhanuôr nắc ắt k’rong đhị toor zớ bhuốh đh’rứah ộm cha đh’rứah tâm goong n’toong chiing, apêê đha đhâm c’mor Cơ Tu nắc tân tung da dá, x’nưl chiing goong nắc ơy chr’va chr’đhô tước zập vel bhươl đoọng ha déh Tết tước ha pruốt chô. T’coóh Ra Pát Diên, ắt đhị vel A Xăng, chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông đoọng năl:

        Hi dưm 30 Tết, đhanuôr vêy mặt đhị Gươl đoọng bhuốih a bhô dang, k’đươi apêê a bhô dang chô ắt cha. Bêl bhuốih xang nắc tâm goong n’toong chiing, hát t’nớơt, chr’ớh tước t’ngay m’bhrương mồng 1 Tết. Lâng đhanuôr Cơ Tu zi, lấh mơ bh’rợ văn hoá ty đanh lơơng nắc đh’riêng chiing goong cắh choom cắh vêy cóh t’ngay Tết. đh’riêng chiing goong bơơn ta moon nắc đoọng k’chụt lơi râu cắh pr’đoọng, nhăn  đoọng zập râu liêm choom tước lâng zập đhanuôr. ĐoỌng c’moo t’mêê Ất Mùi zập đong nắc vêy râu cha râu xập, vêy c’rơ tr’mung liêm lâng apêê ca coon bơơn học hành liêm choom.

        Lâng đhanuôr Cơ Tu đhị chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, chiing goong bơơn lêy nắc râu ma bhuy bhlầng, choom pa tếêt bhlưa acoon ma nuýh lâng a bhô dang. Đh’riêng chiing goong nắc ơt pa tếêt lâng lang acoon ma nuýh tơợ tợơp pr’ang, pậ banh lâng  tước bêl chệêt mặt ting lâng a bhô dang. Đh’riêng chiing goong nắc dzợ bơơn xâng đhị prang hânnoo xoót ha roo bơơn chr’nóh, tợơ bêl tợơp lướt ooy ha rêê tước bêl xoót, pếêh. Đhị hânnoo bhiệc bhan, chiing goong nắc râu cắh choọm cắh vêy. Tợơ pazêng bhiệc bhan chr’nắp cơnh bhuốih ha roo t’mêê, Gươl t’mêê, tắc t’rí… pa tước bhiệc xay xơ, pâh a bhuy, moót đong t’mêê…, đh’riêng chiing goong zêng xưl đoọng pa cắh loom năl ơn pleng k’tiếc, a bhô dang. Ting cơnh t’coóh bhươl Ra Pát Gtrooc, ắt đhị chr’val Thượng Long, chiing goong nắc râu chr’nắp liêm pa bhlầng cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu:

        Lâng ma nuýh Cơ Tu, chiing goong nắc râu pr’đươi chr’nắp ma bhuy tu cơnh đếêc nắc cắh choom chấc tâm, n’toong đhơ đhơ bêl, lêy tâm, n’toong đhị bêl vêy bhiệc bhan âng vel a năm. Lalay lâng acoon cóh lơơng, chiing goong âng acoon cóh Cơ Tu buôn đươi đh’rứah lâng cha gâr lâng đớc tợơ lang nâu tước lang n’tốh. Zập j’niêng cr’bưn âng ma nuýh Cơ Tu zêng vêy tâm goong n’toong chiing đoọng t’đang apêê a bhô dang chô lâng đhanuôr.

        Ting cơnh apêê t’coóh bhươl Cơ Tu đhị Nam Đông, muy bộ chiing goong zập vêy pazêng: goong, chiing lâng c’bhor. Chiing goong cung bơơn đươi dua pazưm lâng đhưưng cha gâr. DoÓ k’đháp cơnh chiing goong Tây Nguyên lâng zập acoon cóh lơơng, đhơ cơnh đếêc nắc chiing goong âng đhanuôr Cơ Tu cung vêy cơnh xa nưl xưl pr’hay liêm lalay. Đh’riêng chiing goong đhị t’ngay Tết, hơnh déh Gươl t’mêê, đong t’mêê xâng bhui har r’rộ r’răm, bhiệc tắc t’rí xâng t’pấh pr’hân,, bêl đơơng ma nuýh chô lâng a bhô dang nắc xâng la ngúa la bam… ma nuýh tâm goong n’toong chiing cung k’đươi lêy ghít bhlầng. Đhơ cơnh đếêc, lâng râu tr’xăl cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr t’ngay đâu, đh’riêng chiing goong âng đhanuôr Cơ Tu nắc xoọc ting bil pất r’dợ. lang p’niên nâu kêi cắh lấh kiêng lâng râu chr’nắp văn hoá ty đanh nâu. ĐoỌng zư lêy lâng pa dưr chr’nắp văn hoá chiing goong âng đhanuôr Cơ Tu, tỉnh Thừa Thiên Huế lâng apêê chr’hoong da ding k’coong nắc ơy bhrợ têng bấc lớp pa choom cớ đoọng ha lang p’niên nâu kêi. T’coóh vel Lê Văn Cồn ắt đhị chr’hoong Nam Đông, c’moo đâu 77 c’moo, c’rơ đhưr đhơ cơnh đếêc nắc dzợ pa choom đoọng, rơơm kiêng đh’riêng chiing goong bơơn ta zư đớc tất lang cóh tr’mung tr’méh âng đhanuôr Cơ Tu

        Acu c’moo đâu nắc t’coóh đhưr ặ, cung pa zay zư pa dưr, pa choom đoọng apêê a chau pa choom tâm goong n’toong chiing, oó đoọng bil tíc râu chr’nắp ty đanh âng ma nuýh Cơ Tu. Chiing goong xưl k’rơ,ch’ngai bhlầng  nắc ting pr’hay lấh mơ. Tu cơnh đếêc nắc cu pa choom lứch đợ râu a cu vêy năl.

        XoỌc đâu, đhị chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông, zập vel zêng vêy muy k’bhúh tâm goong n’toong chiing tợơ 4-5 ch’nắc. Zập pr’loọng đong zêng vêy 1 bộ chiing goong lâng bơơn pa xưl đhị bêl vêy bhiệc bhan chr’nắp, đui cơnh zư đớc muy chr’nắp văn hoá âng lang a ma a bhướp. Lang p’niên Cơ Tu cung r’dợ năl bhiệc zư đớc chr’nắp ty đanh âng acoon cóh đay. Cơnh a noo Trần Văn Châu, đha đhâm Cơ Tu xay moon, đh’riêng âng chiing goong ơy ắt đhậu cóh a ham, cóh lệê la lâng nắc ting ma bhuy chr’nắp lấh mơ bêl c’la đoo tự tâm goong, n’toong chiing hơnh déh ha pruốt t’mêê:

        C’la cu nắc muy ch’nắc dzợ p’niên, tợơ dzợ k’tứi ơy bơơn xâng đh’riêng chiing goong âng a conh a bhướp cóh zập t’ngay bhiệc bhan. Đh’riêng chiing goong nắc ơy ắt đhậu cóh loom luônh âng cu. Lâng kiêng zư đớc nắc acu lêy ting pa choom đoọng ghít lâng pa choom cớ đoọng ha lang t’tun. Pazêng t’ngay tết cơnh đâu, azi nắc cung ting pấh tâm goong n’toong chiing lâng apêê a ma, a bhướp đh’rứah hơnh déh c’moo t’mêê lâng ting pa choom kinh nghiệm tợơ apêê, bhrợ h’cơnh đoọng choom tâm goong n’toong chiing ting pr’hay lấh mơ.

           Muy hânnoo ha pruốt dzợ nắc chô. Đh’rứah lâng pô cúc, pô mai rớơc ríic, đh’riêng xa nưl chr’va chr’đhô âng chiing goong nắc dưr xưl cớ tợơ zập vel bhươl Cơ Tu đui cơnh k’đhợơng loom ma nuýh, ắt đh’rứah lâng pleng k’tiếc,  lâng t’ngay pruốt. Chr’nắp văn hoá ty đanh nâu xoọc bơơn apêê lang đhanuôr Cơ Tu pa zay zư lêy, đoọng đh’riêng chiing goong dưr xưl cớ cóh m’pâng Trường Sơn lâng dzợ ắt váih ting c’xêê c’moo./.