Manuýh x’rắ: Nguyễn Sinh Hùng

Hiến pháp vêy ta bhr’lậ xang cóh g’lúh n’nâu nắc râu bh’nơơn bh’rợ pa bhrợ ta têng ga lêếh ga lêêng, ta níh đha nâng pa bhlâng, bhrợ têng crêê cơnh lâng la lua ma mơ mr’cơnh. vêy cơnh cậ cóh lịch sữ bhrợ t’váih Hiến pháp cóh k’tiếc k’ruung hêê nắc cắh vêy bấc bh’rợ tr’nêng chính trị- phap lý hân đoo vêy đhanuôr cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng ting xay moon, prá xay bấc pa bhlâng, crêê cơnh, đhậu bhứah lâng la lua ta níh cơnh g’lúh n’nâu. Lâng cr’noọ xa nay nắc đương xâng, n’năl gít, lêy pay râu pr’hay chr’nắp pa bhlâng âng tr’béch g’lăng tơợ râu boóp p’rá chrooi đoọng âng đhanuôr, pazêng apêê cơ quan vêy trách nhiệm lâng pazêng apêê đại biểu QH nắc ơy t’bhlâng bhrợ têng, bhrợ têng lứch c’rơ âng đay đoọng cóh x’ría nắc vêy muy bêệ Hiến pháp ta bhr’lậ liêm xang, lứch vêy mr’cơnh cr’noọ xa nay.

Râu đêếc xay p’cắh Hiến pháp nắc ơy xay moon gít pazêng râu cr’noọ xa nay lâng râu rơơm kiêng âng pazêng đhanuôr. cr’noọ xa nay âng Đảng, cr’noọ âng đhanuôr nắc vêy ta bhrợ p’cắh ma mơ mr’cơnh gít liêm cóh Hiến pháp. Râu đêếc nắc bhrợ nhâm mâng ooy chính trị- nhâm mâng ooy pháp lý đoọng acoon manuýh, đhanuôr hêê lâng nhà nước hêê nhâm mâng t’bhlâng bhrợ pa dưr, z’lấh zr’nắh k’đháp t’mêê âng c’xêê c’moo; nắc râu đoọng ha prang Đảng, pazêng đhanuôr lâng pazêng quân âng hêê mr’cơnh cr’noọ xa nay đơơng âng Hiến pháp mót ooy pr’ắt tr’mông; râu đêếc nắc râu liêm chr’nắp đoọng k’tiếc k’ruung hêê nhâm mâng lướt mót ooy c’xêê c’moo t’mêê- c’xêê c’moo t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ tr’xăl t’mêê k’tiếc k’ruung, đh’rứah mr’cơnh ooy kinh tế kâng chính trị, bhrợ pa dưr lâng zư lêy k’tiếc k’ruung, bhrợ pa dưr cóh zập xa nay bh’rợ lâng đơớh loon ting ắt đh’rứah lâng bha lang k’tiếc.

Tr’nơớp, Hiến pháp vêy ta bhr’lậ nắc ơy xay moon zập lấh mơ, gít lấh mơ cr’noọ xa nay âng Đảng lâng Nhà nước hêê ooy xa nay pa dưr dal đhanuôr bhrợ c’la, pa dưr k’rơ lấh mơ râu ma mơ mr’cơnh XHCN lâng bhrợ nhâm mâng quyền lực nhà nước chô ooy đhanuôr. Nâu đoo nắc râu xa nay bh’rợ bha lâng cóh xa nay âng Hiến pháp vêy ta bhr’lậ, xay moon gít râu tr’nơớp, cr’noọ xa nay, cr’noọ bh’rợ x’ría, c’rơ âng quyền lực nhà nước hêê nắc cóh đhanuôr, chô ooy đhanuor, đhanuôr nắc manuýh bha lâng âng quyền lực nhà nước.

Hiến pháp nắc vêy cớ ta xay moon gít râu k’đhơợng xay nhà nước lâng xã hội âng Đảng cộng sản VN. râu xa nay bh’rợ âng lịch sử k’dua bhrợ têng, đhanuôr đoọng bhrợ têng lâng nắc vêy Hiến pháp xay moon. Ting n’nắc Hiến pháp công xay moon gít lấh mơ xa nay bh’rợ l’lăm, xa nay bh’rợ đhanuôr nắc âng Đảng lâng bhrợ p’xoọng muy bơr râu cr’noọ xa nay chr’nắp âng đhanuôr nắc: Đảng p’têết gít lâng đhanuôr, bhrợ têng đoọng ha đhanuôr, nắc đhanuôr đương ch’mêết lêy, nắc xay moon trách nhiệm lâng đhanuôr ooy pazêng râu bh’rợ tr’nêng xay moon bhrợ têng âng đay.

Mặt trận tổ quốc VN pazêng vêy nắc c’bhúh chính trị, pazêng c’bhúh chính trị - xã hội, c’bhúh xã hội lâng pazêng cha nắc tr’haanh cóh pazêng giai cấp, cóh pazêng xã hội, acoon manuýh, tôn giáo lâng manuýh VN ắt mamông cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc râu pr’đơợ chính trị âng chính quyền đhanuôr; p’cắt mặt zư lêy quyên lâng râu liêm choom crêê xa nay âng đhanuôr, nắc vêy Hiến pháp g’lúh n’nâu bhrợ p’xoọng xa nay bh’rợ ch’mêết lêy lâng xay moon xa nay bh’rợ xã hội lâng c’bhúh lâng bh’rợ tr’nêng âng nhà nước. Pazêng râu cr’noọ xa nay chính trị pháp lý t’mêê n’nâu, dưr váih tơợ râu cr’noọ gít liêm, bha lâng nắc pazêng quyền lực âng đhanuôr chô ooy đhanuôr. c’rơ âng nhà nước đươi dua đhị râu c’rơ âng đạo đoàn kết pazêng acoon manuýh hêê. Râu đêếc nắc râu j’niêng, nắc râu chr’nắp ga mắc pa bhlâng đoọng t’bhlâng đơơng âng k’tiếc k’ruung hêê dưr váih đh’rứah lâng c’xêê c’moo.

Quyền âng acoon manuýh, quyền lâng nghĩa vụ bha lâng âng đhanuôr nắc vêy ta lêy chắp bấc lấh mơ, nắc vêy ta xay moon đhị râu chr’nắp ga mắc cóh Hiến pháp ( chương II). Râu đêếc nắc n’jứah p’têết bhrợ tơợ Hiến pháp c’moo 1946 nắc Chủ tịch HCM- bhrợ t’coóh xa nay x’rắ bhrợ; n’jứah xay p’cắh cr’noọ xa nay t’mêê, zập prang lấh mơ cóh xa nay bh’rợ bhrợ têng cơnh cr’noọ xa nay âng Đảng lâng Nhà nước hêê đoỌng pa dưr dal râu chr’nắp âng acoon manuýh, lêy acoon manuýh nắc râu bha lâng, râu c’rơ bha lâng lâng nắc râu cr’noọ bh’rợ x’ría âng râu dưr váih.

Lâng cr’noọ pa dưr kinh tế nắc bhrợ têng đh’rứah nhâm mâng, ma mơ mr’cơnh lâng râu dưr váih âng văn hoá, giáo dục, khoa học lâng công nghệ, xâng bhrợ têng râu liêm choom lâng ma mơ mr’cơnh cóh xã hội, zư lêy môi trường , nắc vêy Hiến pháp g’lúh n’nâu xay moon gít cóh muy hân luung xa nay ( chương III). Pazêng râu xa nay cóh hân luung n’nâu xay moon gít, nhâm mâng ooy cr’noọ bh’rợ, xay moon xa nay bh’rợ lâng pazêng chính sách bha lâng cóh xa nay Hiến pháo nắc đoọng bhrợ pr’đơợ pháp lý dal bhlâng đoọng ha bh’rợ dưr váih đơớh lâng nhâm mâng âng k’tiếc k’ruung cóh pazêng râu xa nay bh’rợ kinh tế- xã hội, văn hoá, giáo dục, khoa học công nghệ lâng môi trường.

Zư lêy k’tiếc k’ruung VN XHCN tơợ ahay tước nâu cơy công cơnh cóh đhr’năng âng bha lang k’tiếc t’mêê cơnh xoọc đâu nắc muy râu bh’rợ chr’nắp pa bhlâng. Hiến pháp ơy xay moon gít zư lêy k’tiếc k’ruung nắc bh’rợ tr’nêng âng pazêng đhanuôr, nắc râu bh’rợ chr’nắp, nắc râu quyền chr’nắp chr’nắp pa bhlâng âng đhanuôr. Nhà nước vêy trách nhiệm bhrợ pa nhâm lâng t’bhlâng bhrợ t’váih c’rơ âng quốc phòng đhanuôr lâng an ninh đhanuôr ha dợ đợ manuýh bha lâng nắc apêê vũ trang âng đhanuôr. pa dưr k’rơ za zum âng k’tiếc k’ruung cóh pazêng râu xa nay bh’rợ nắc chính trị, kinh tế, văn hoá, quốc phòng, an ninh lâng đối ngoại; bhrợ t’váih lực lượng vũ trang đhanuôr k’rơ lấh mơ đoọng t’bhlâng pa dưr bh’rợ zư lêy k’tiếc k’ruung, chrooi đoọng ooy bh’rợ zư lêy râu têêm ngăn cóh zr’lụ lâng cóh bha lang k’tiếc.

Ooy đối ngoại, Hiến pháp vêy ta bhr’lậ nắc xay p’cắh k’tiếc k’ruung CHXHCN VN bha têng ta níh đha nâng c’lâng xa nay zr’ziêng độc lập, bhrợ c’la, têêm ngăn, zr’ziêng liêm crêê, k’rong đh’rứah lâng dưr váih, bhrợ bấc cơnh xa nay bh’rợ zr’ziêng, đơớh loon ting ắt đh’rứah, k’rong bhrợ cóh bha lang k’tiếc đhị pr’đơợ tr’chắp độc lập, c’la k’tiếc k’ruung lâng pazêng k’tiếc k’ruung, cắh choom ting mót k’đhơợng bhrợ ooy bh’rợ tr’nêng la lay âng bơr n’đắh, ma mơ cơnh bơr n’đắh bơơn đươi dua râu liêm choom, xâng bhrợ gít cơnh hiến chương LHQ lâng cr’noọ xa nay gr’hoót âng bha lang k’tiếc nắc k’tiếc k’ruung CHXHCN VN ting bhrợ têng, nắc pr’zớc, đối tác liêm crêê lâng nắc manuýh vêy trách nhiệm cóh bha lang k’tiếc tu râu liêm choom âng k’tiếc k’ruung, âng acoon manuýh, ting chrooi đoọng ooy bh’rợ bhrợ râu têêm ngăn, độc lập âng acoon manuýh, ma mơ mr’cơnh lâng bhrợ t’váih râu liêm cóh xã hội bha lang k’tiếc.

Đoọng t’bhlâng bhrợ pa dưr lâng bhrợ pa liêm lấh mơ nhà nước pháp quyền XHCN cóh k’tiếc k’ruung hêê, Hiến pháp vêy ta bhr’lậ xay moon gít, nhà nước hêê nắc nhà nước pháp quyền XHCN âng đhanuôr, tu đhanuôr, đươi dua ooy xa nay bh’rợ bha lâng nắc pazêng râu quyền lực âng nhà nước chô oou đhanuôr, ha dợ râu pr’đơợ bha lâng nắc k’rong đh’rứah bhlưa giai cấp công nhân lâng giai cấp đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch lâng c’bhúh apêê tri thức; ting n’nắc bhrợ p’xoọng muy râu xa nay bha lâng t’mêê ooy c’bhúh quyền lực nhà nước cóh k’tiếc k’ruung hêê. Râu đêếc nắc quyền lực nhà nước k’rong pa zum cắh muy ta k’dua, k’rong bhrợ ting n’nắc nắc dzợ vêy bh’rợ ch’mêết lêy cóh bh’rợ xâng bhrợ pazêng bh’rợ bhrợ t’váih pháp luật, xâng bhrợ xa nay pháp luật lâng tư pháp. Nâu đoo nắc muy cóh pazêng râu xa nay bh’rợ t’mêê nắc vêy ta xay moon p’xoọng cóh Cương lĩnh âng Đảng hêê lâng cóh Hiến pháp g’lúh n’nâu vêy ta xay moon gít. Xa nay bh’rợ n’nâu nắc râu pr’đơợ Hiến pháp xay moon gít pazêng cơ quan nhà nước bhrợ t’vaíh pháp luật, xâng bhrợ xa nay pháp luật lâng tư pháp pa dưr zập prang xa nay bh’rợ, trách nhiệm âng xâng bhrợ liêm choom râu xa nay bh’rợ, quyền hạn vêy đhanuôr pa zao đoọng pazêng râu quyền, pa xiêr lâng zâl đhr’năng ton đươi dua quyền lực nhà nước, zâl cha groong râu n’lất n’mốp, t’tông k’roóch, ta uáh. Ting n’nắc nắc dzợ pr’đơợ xa nay pháp luật nhâm mâng đoọng bhrợ t’váih xa nay bh’rợ ch’mêết lêy quyền lực nhà nước đoọng zâl cha groong, zâl t’bil râu cr’noọ bh’rợ cắh liêm crâng âng quyền lực nhà nước, bhrợ nhâm mâng nắc quyền lực nhà nước la lua chô ooy đhanuôr.

T’ngay 01/01/2014, t’ngay vêy chr’nắp xâng bhrợ âng Hiến pháp cóh ha y, QH nắc ơy vêy Nghị quyết ooy bh’rợ xâng bhrợ Hiến pháp, cóh đêếc nắc ơy xay moon QH, Chính phủ, zập cấp, zập ngành, pazêng cơ quan, c’bhúh cóh hệ thống chính trị vêy trách nhiệm xâng bhrợ cơnh xa nay Hiến pháp; đơớh loon bhrợ têng pazêng râu xa nay bh’rợ chr’nắp đoọng bhrợ nhâm mâng Hiến pháp đơớh loon mót ooy pr’ắt tr’mông. Pazêng apêê cơ quan Nhà nước tơợ Trung ương tước ooy chr’hoong, chr’val, Mặt trận tổ quốc VN, pazêng apêê c’bhúh âng Mặt trận lâng pazêng apêê cơ quan, c’bhúh crêê tước n’lơơng vêy bh’rợ lướt xay moon đhậu bhứa tước ooy đhanuôr pazêng râu xa nay âng Hiến pháp, pa dưr râu cr’noọ cr’niêng hơơnh déh lâng râu tin đươi ooy Hiến pháp đoọng bhrợ t’váih cr’noọ chắp lâng ta níh đha nâng xâng đươi cóh pazêng đhanuôr lâng cóh pazêng râu xa nay bh’rợ âng pr’ắt tr’mông xã hội./.