Ng’xay moon tước ooy văn hoá phi vật thể âng manuýh acoon cóh Chăm nắc ng’moon xay moon tước ooy bh’rợ j’niêng cr’bưn, bhiệc bhan t’ty, tôn giáo ga mắc pa bhlâng lâng bấc râu pr’hát, t’nơớt la liêm pr’hay n’lơơng, bhrợ t’váih râu la liêm pr’hay la lay. Cóh đêêc chr’nắp pr’hay bhlâng nắc bh’rợ bhiệc bhan Păng Katê dzợ ng’đớc cơnh lơơng nắc Tết Cha.

Râu đêếc nắc bh’rợ bhuốih âng manuýh sư bha lâng cóh j’niêng bh’rợ Tết Păng Katê âng manuýh acoon cóh Chăm. Ting cơnh bha ar bha tơ x’rắ đớc tơợ ahay lâng cr’liêng chữ Chăm, Katê nắc muy râu bh’rợ j’niêng cr’bưn Tô tem nắc vêy ta bhrợ t’váih đanh pa bhlâng cóh pr’ắt tr’mông za zym âng manuýh Chăm ting đạo Bà la môn. Katê vêy ta bhrợ t’váih nắc tơợ râu la liêm choom âng bh’rợ ch’chóh b’bêết, b’băn. Xang muy hân noo bhrợ ha rêê đhuốch vêy bấc ha roo, r’véh r’đoọng, bh’năn băn tước bêl tr’xăl hân noo âng bh’rợ ch’chóh b’bêết, b’băn manuýh acoon cóh Chăm muy bh’rợ j’niêng chắp hơnh apêê a bhông dang âng chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn, đh’rứah lâng manuýh vêy g’léh c’rơ lướt bhrợ k’tiếc, bhrợ têng bhươl cr’noon, pazêng apêê manuýh grơơ k’rơ âng acoon manuýh lâng ting n’nắc xay moon râu cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng nắc đhí boo liêm crêê, chr’nóh chr’bêết chắt váih liêm, manuýh ắt mamông k’bhố ngăn, bhươl cr’noon palei têêm ngăn.

Păng Katê cắh cợ dzợ ng’đớc cơnh lơơng nắc Tết Cha nắc bh’rợ bhiệc bhan t’ty la liêm pr’hay âng manuýh Chăm Bà la môn đớc bấc g’léh c’rơ bhrợ pa dưr lâng nắc vêy ta bhrợ têng cóh tr’nơớp c’xêê 7 ting cơnh t’ngay lịch âng manuýh acoon cóh Chăm cóh zập c’moo, ma tơợ vêy ta bhrợ têng, tr’nơớp nắc tơợ Katê đông bhuốih, tước ooy cóh đông apêê bhua, tước ooy cr’noon palei xang n’nắc tước ooy pr’loọng đông. Bêl ahay, Katê nắc vêy ta bhrợ têng cóh tuần a năm, dzợ ng’đớc nắc tr’nơớp cóh 7 t’ngay bh’rương. Xoọc đâu, muy bơr bhươl cr’noon Chăm cóh Bình Thuận, Păng Katê vêy ta bhrợ têng tước 2 tuần l’lăm t’ngay bh’rương. T’coóh Lâm Tấn Bình, Giám đốc Trung tâm p’cắh Văn hoá Chăm, tỉnh Ninh Thuận đoọng năl:

Cóh đhanudr acoon cóh Chăm apêê đoo xay moon g’léh c’rơ bhrợ têng âng k’conh nắc chr’nắp pa bhlâng, tu cơnh đêếc hân đhơ pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp tước mơ ooy nắc pazêng apêê pr’loọng đông manúyh Chăm lâng prang cr’noon Chăm nắc lứch bhrợ têng bh’rợ Păng Katê đoỌng hay tước ooy g’léh c’rơ âng Nam Thần, ting n’nắc bhuốih đoọng ra vai âng đoo zập bêl công mamông ơy zúp zooi đoọng ha pr’loọng đông n’đắh k’căn âng đay. ting tô gố k’căn nắc ađoo pân đil pooi a đoo pân juýh, ađoo pân juýh chô ắt ooy đoong k’conh k’căn k’điêl, váih k’coon, ch’chau, vêy g’léh c’rơ băn par lâng dưr pậ banh. Tước bêl t’coóh nắc chêết nắc óch lơi đoọng pa chô n’hang ooy tô gộ k’căn.

Manuýh Chăm cha Tết păng Katê cóh c’xêê 7 lịch âng manuýh Chăm, k’dâng cóh c’xêê 10 dương lịch, xoọc đêếc nắc m’ma ha roo đanh t’ngay cắh ơy ta xoót pa chô. Lêy pay đhị cr’chăl bhuốih k’conh bêl pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp bhlâng, xoọc đêếc công nắc xoọc đoọng chêếc n’năl loom luôn chắp dêr k’conh âng k’coon. Manuýh sư bha lâng Bà la Môn Bích Văn Nhuận ắt cóh cr’noon Lạc Trị, chr’val Phú Lạc, chr’hoong Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận đoọng năl:

Pr’đươi đoọng bhuốih nắc pazêng vêy bánh, p’lêê, p’coo, cơnh bánh Tét, prá, bánh r’rặ t’rí, bành a hự, chè, avị đêếp… bêl r’văng zêệ bhrợ chr’na đha nắh xang nắc k’dua bhua chúa l’lăm, xang n’nắc ta đang k’dua manýh lấh chêết cơnh da dếch, pa bhướp… ahêê cha p’lêê nắc ng’hay tước manuýh chóh t’nơơm, bêl a bhướch a dếch t’váih ahêê nắc cóh t’tun n’nâu ahêê hay tước lâng bhuốih crêê cơnh, tr’nơớp nắc  abhô dang xang n’nắc nắc tước a dếch, abhướp. acu bhuốih nắc pân đil ắt cóh bơr n’đắh đoọng ta đang k’dua a dếch, a bhướp chô cha t’ngay bhiệc bhan Katê.

Xang bh’rợ lê, đhanuôr Chăm đương lêy pazêng pr’hát t’nơớt t’ty âng manuýh Chăm lâng râu bhrợ têng la liêm pr’hay pa bhlâng. Pazêng râu âng bh’rợ t’nơớt chr’đhí t’ty la liêm âng apêê pân đil Chăm, tr’clai đh’rứah lâng bh’rợ đhập ch’gâr âng apêê pân juýh Chăm, pazêng râu đêếc nắc râu boóp p’rá gr’hoót la liêm pr’hay đanh đươnh tước ooy bh’rợ t’nơớt, cóh đêếc xay moon râu bh’rợ chr’nắp pr’hay cóh j’niêng pr’ắt tr’mông… pazêng râu xa nul pr’hay pr’méh âng ch’gâr ghi năng, xa nul âng kèn Saranai nắc bhrợ t’váih râu bhui har âng t’ngay bhiệc bhan Katê. T’coóh Chế Quốc Minh, manuýh acoon cóh Chăm ắt mamông cóh cr’noon Lạc Trị, chr’val Phú Lạc, chr’hoong Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận đoọng năl:

Bhiệc bhan âng manuýh Chăm vêy bấc râu ooy văn hoá phi vật thể, vêy t’nơớt, vêy chr’ớh t’ty, tr’thi đhập ch’gâr Ghi- năng, đọc thơ ariya, cắh cậ xay truíh pazêng lang bha lêê bh’la đoọng p’too pa choom apêê lang nâu cơy, ba bi cơnh ariya hay tước ooy g’léh c’rơ pa choom âng thầy, ariya pa choom đoọng ha manuýh pân đil ắt mamông liêm crêê, đhanui tr’út, zay pa bhrợ ta têng. pazêng apêê sư buôn xay truíh cớ đoọng ha lang t’tun bơơn n’năl, xâng.

Bhiệc bhan Katê cắh muy p’têết râu j’niêng xay moon ooy chr’nắp mabhuy âng đông p’bhuối, cr’noon palei, pr’loọng đông ting n’nắc nắc dzợ ha âu đớc pazêng râu đơ chr’nắp ooy râu la liêm âng văn hoá Chăm nắc vêy ta xay p’cắh cóh pazêng j’niêng cr’bưn, pr’đươi, xa nấp, tr’coóh xa nul lâng cóh pazêng râu pr’hát… bhiệc bhan Katê ting xay p’cắh ooy râu bấc ơl, bấc cơnh cóh pazêng râu văn hoá âng pazêng apêê acoon cóh VN./.