Manứih Chăm cóh Ninh Thuận bơơn bấc ngai năl cóh prang k’tiếc k’ruung lâng đợ bhiệc bhan pr’hay chr’nắp, bấc j’niêng cr’bưn pr’hay liêm. Đh’rứah lâng nâu, zâp râu pr’dzăm ch’na cung nặc đợ râu văn hoá bhrợ p’cắh văn hoá pr’hay chr’nắp bhrợ p’cắh pr’ắt tr’mung lâng acoon manứih cóh đâu. T’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh bêl đâu, nhăn xay moon tước ooy đhanuôr lâng pr’zợc đắh lêệ tu’lu âng manứih Chăm.
Tu’lu nắc râu xong ắt mamung bấc đhị zr’lụ Ninh Thuận-Bình Thuận. lâng bấc cơnh bhrợ têng nắc lêệ tu’lu dưr váih mưy râu lêệ yêm chr’nắp âng manứih Chăm cóh đâu. Manứih Chăm bơ ơn bhrợ tu’lu liêm buôn bhlâng. Lâng đợ pr’đươi pr’dua ba buôn, đhanuôr Chăm choom bơơn bhrợ 3-4 ký đhị 1 t’ngay. C’bhúh manứih lướt bơơn tu’lu tơợ đấh ra’diu đoọng lướt tước zâp đhị bha’đưn chúah đoọng bhrợ bơơn tu’lu. Bêl lướt bơơn pân’jứih Chăm buôn âng đơơng 2, 3 lít búah đoọng âm xoọc bêl ặt đương bơơn coọp tu’lu.
Tu’lu buôn glúh đắh boọng chấc t’bơơn cha’cha mơ 10h. mơ 1h hi’bu nắc rạch chô cớ ooy boọng. tu’lu vêy mưy râu buôn năl nắc buôn lướt chô ting c’lâng âng đoo buôn lướt. tu cơnh đâu, manứih lướt bơơn bhrợ tu’lu mưy chấc lêy năl lâng cha’mêết gít 1 cr’chăl nắc bơơn bhrợ buôn bhlâng.
Manứih Chăm buôn đắh lêệ tu’lu lâng hi’la cà ri crâng, đha’hưm yêm lalay cơnh, độp hăng. Tu cơnh đâu, lấh mơ lêệ tu’lu nắc cà ri crâng nắc râu cắh choom cắh vêy. Apêê choom bhrợ têng lêệ tu’lu dưr váih bấc cơnh, cơnh úh-bhrợ cơnh đâu nắc ba buôn, hân dhdơ cơnh đêếc nặ đha’hưm yêm lalay độp xâng ngam ngam, lêệ bhoọc. gia vị tụ đắh nắc bhoóh hi’la cà ri crâng. Hi’la cà ri crâng púah pa’goóh clóh pa’nhoonh t’moót bhoóh, prợ lâng a’moót nắc tụ đắh lâng lêệ tu’lu yêm bhlâng.
Cơnh 2 nắc buôn bhrợ têng lêệ tu’lu dzêệ pr’dzăm k’dzụa. tu’lu lêy ta’hur k’têếh paliêm lâng bh’zi lơi luônh, cắt k’tứi ting c’nắt xang nặc xào mưy xị lâng dầu phụng. pa’đing cha’nêếh, p’lêê troọng, hi’la me nhuum cắt k’tứi t’moót ooy gọ đác xoọc k’joọc, lêy pa’xoọng mì chính, bhoóh, đường lâng prợ, xâng mơ glặp. đác x’roọng độp k’dzụa lâng đha’hưm âng lêệ tu’lu bhrợ pr’dzăm yêm lấh mơ.
Cơnh 3 cậ, nắc bhrợ gỏi tu’lu. Gỏi tu’lu bơơn ta lêy xâng yêm bhlâng lâng cắh choom cắh vêy lâng apêê kiêng a’âm. Lêệ tu’lu xang bêl úh pa’chêện nắc cha’choóh pa’nhoonh lâng têếc pa’tứi, đh’rứah lâng chrun, hi’la cóc crâng nhuum, prợ lâng hi’la cà ri crâng. Zâp râu nâu nắc hr’lục pazưm đh’rứah. Ta’coót đắh xâng đha’hưm yêm âng hi’la cà ri crâng, k’dzụa âng chrun, xêệp âng hi’la cóc nhuum, a’hạ âng prợ lâng đha’hưm k’crưm ngam âng đợ lêệ tu’lu.
Manứih Chăm cóh đâu moon Yêm bhlâng nắc a’cọ tr’pai, xang nặc buum tu’lu đoọng moon ooy lêệ yêm, chr’nắp lâng ting t’ngay ting chr’nắp pr’hắt âng lêệ tu’lu nâu. Manứih Chăm buôn cha đắh đợ râu xong âng apêê bơơn bhrợ cơnh xong đông, tu’lu… tu cơnh đâu, đợ pr’dzăm ch’na âng manứih Chăm bhrợ têng a’yêm lâng đợ râu gia vị lục bhrợ đha’hưm yêm lalay cắh ooy choom tr’lục.
Lâng đợ apêê ta’mooi kiêng lướt lêy bhrợ chi’ớh cóh crâng dading, choom ting lướt bơơn đh’rứah lâng manứih Chăm xoọc đấh ra’diu. Đắh xâng lêệ tu’lu t’mêê coọp bơơn, âm lâng búah đhị bha’đưn chúah pr’hay lâng lêy cha’mêết plêệng đhi’lục lâng biển chúah hr’lục pazưm đh’rứah liêm pr’hay cắh dzợ cơnh…..
Viết bình luận