Ắt mamông cóh da ding Trường  Sơn ma bhuy, đhanuôr Cơ Tu đhị da ding k’coong Quảng Nam dzợ zư đớc zêng râu liêm chr’nắp văn hoá ty đanh cơnh: bhiệc cha ha roo t’mêê, bhiệc xay xơ, bhrợ chóh Gươl, t’váih bhươl cr’noon… lâng chr’nắp bhlầng, zập bêl  Tết chô ha pruốt tước, đhanuôr Cơ Tu cóh đâu dzợ muy j’niêng cr’bưn âng chr’nắp lalay âng đay, nắc đoo j’niêng: “ r’dáo- muy cơnh lướt lưm ta moóh bhlưa đắh đong pân đil lâng đắh pân juýh đhị pazêng t’ngay đăn Tết. Lâng tr’dáo cung nắc poong pa tếêt loom luônh âng mị đắh chuíh xao âng ma nuýh Cơ Tu.

        Lâng đhanuôr Cơ Tu Quảng Nam, n’đhơ ca van cắh cợ đha rựt, zập c’moo cắh choom ha vil j’niêng “r’dáo” lướt lưm mị đắh ca conh ca căn cắh cợ a đhi noo pân juýh lâng ma nuýh n’đil cắh cợ a noo, a moó ơy lướt pay k’díc ch’ngai, đanh ặ cóh ơy bơơn tr’lưm. Tr’dáo ơy vêy tợơ đanh a hay, pa cắh loom luônh bhlưa apêê k’bhúh xoọng, bhlưa đong pân juýh lâng đong pân đil âng ma nuýh Cơ Tu.

ĐoỌng ra văng ha bhiệc lướt lưm nâu, t’ngay lalăm đếêc, pr’loọng đong A lăng Thị Clốp ắt đhị chr’val A Ting, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ơy pa chung apêê cóh tô bhụh, ra văng zập râu cơnh: a vị cuốt, a vị hor, zà rặ, ch’néh đếêp pr’đing, a tứch, a đha, n’tuốc n’li… vêy râu đắh đong pân đil cắh choom âng đơơng tước đong pân juýh, muy choọm đoọng vêy 2 dzung a năm, cắh choom đoọng râu 4 dzung, c’bhor, chiing, cha gâr… ha dang đoọng râu đếêc nắc k’đị đắh đong pân juýh.

Hơnh déh ca căn lâng k’bhụh đắh đong pân đil lướt lưm đhị cr’chăl đăn tết nâu, pr’loọng đong t’coóh PaLăng Bưng lâng k’điêl nắc cung ra văng zập râu ch’na đh’nắh âng ma nuýh Cơ Tu, đoọng pa cắh loom lâng cha chuíh, da da lâng k’bhúh đắh đong pân đil. Boóp p’rá bhrợ bha noóch âng t‘coóh Pa lăng Bưng cung nức loom luônh âng pazêng ma nuýh cha xao Cơ Tu đớc đoọng ha cha chuíh da da âng đay. T’coóh Palăng Bưng-ắt đhị chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang bhrợ bha noóch cơnh đâu:

T’ngay đâu pleng k’tiếc moót t’ngay ha pruốt, clung ha rêê xoọc chắt t’viêng, t’pếeh xoọc r’hố óih, ha roo bịng g’răng, pr’loọng đong zi bhui  har pa bhlầng lâng hơnh déh a mế lâng apêê a đhi a moo, a noo tước lưm lêy. Lêy a mếê c’rơ liêm, a zi yêm loom pa bhlầng, zi nắc cắh vêy râu, muy rơơm kiêng a mế a ma t’luôn c’rơ liêm, bhui har… nâu đoo nắc pướih ch’na, a mế a ma tớt cha đh’rứah lâng zi, đoọng pa cắh loom âng zi.

Năl râu loom luônh âng xa xao, t’coóh Briu Ron pa cắh mặt đắh đong pân đil, cung bhrợ bha noóch ơy râu boóp p’rá âng cha xao đay lâng 4 p’nong cha châu lâng đắh đong pân juýh, nắc muy  c’moo t’mêê tệêm ngăn, bhui har:

Đắh đong zi cung cắh vêy râu, nắc vêy 2-3 râu bơơn tợơ ha rêê lướt lưm apêê đắh đong pân juýh. Cảm ơn k’bụh xoọng đắh đong pân juýh ơyk’rang lêy, pa too pa choom coon n’đil âng zi váih nắc muy ch’nắc ma mai liêm ta níh… c’moo t’mêê, rơơm kiêng đoọng ha pr’ắt tr’mông đoàn kết âng mị đắh ting liêm choom lấh mơ.

Xang bhrợ bha noóch, mị  đắh đh’rứah ộm a lắc bhuốh hơnh déh đoọng muy c’moo t’mêê vêy bấc râu bhui har, tệêm ngăn. Bêl đâu, A lăng Thị Clốp cher đoọng 2 bệê n’tuốc âng c’la đay taanh, pa too moon ca coon n’đil Nguyễn Thị Nghiêm năl lêy ắt liêm lâng cha chuíh da da, ma nuýh đắh đong k’díc, t’pếêh t’luôn r’hố óih. Xâng boóp p’rá âng ca căn cơnh đếêc, a moó Nguyễn Thị Nghiêm hooi đác mắt, a moó cher đoọng ca căn muy bệê zớ ty, zớ đhơ k’tứi nắc âng đơơng lứch loom luônh âng a moó đoọng ha ca căn luônh âng đay… t’coóh bhươl Bríu Pố ắt đhị chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang đoọng năl:

Nâu đoo nắc j’niêng chr’nắp lalay âng ma nuýh Cơ Tu, cơnh a cu bơơn năl nắc j’niêng cr’bưn nâu đoo doó choom bhrợ râu cắh liêm tước Đảng, nhà  nước, đắh loom luônh âng đhanuôr, lấh mơ dzợ nắc bhrợ pa tết pa nhâm loom luônh mị đắh pr’loọng dong đhị bêl ta cher đoọng pr’hêl, ha dợ tước đong nắc apêê đh’rứah tớt ộm cha, ắt tớt bhui  har.

Cóh bhiệc cher đoọng pr’hêl blưa đong n’đil lâng đong n’juýh, zập ngai đh’rứah ắt tớt toor pướih ch’na, zớ bhuốh, đh’rứah prá pr’ma, bhrợ bh’noóch, xay trúih bấc râu đoọng xâng đắh muy c’moo bơơn ha roo ch’néh, díc điêl ắt tớt tệêm ngăn, k’bhúh xoọng  mamông c’rơ, bhrợ cha choom… lâng choom moon ghít nắc r’dáo nắc j’niêng cr’bưn liêm choom bhlầng cóh pazêng t’ngay x’ría c’moo, ra văng moót c’moo t’mêê, j’niêng cr’bưn nâu liem chr’nắp bhlầng đắh loom luônh ang đhanuôr, doó choom ta uáh ta ruông cắh cợ mê tín dị đoan, ha dợ r’dáo nắc muy poong pa tếêt loom luônh liêm chr’nắp bhlưa apêê acoon ma nuýh Cơ Tu./.