Xa’nay t’ruíh ooy tiểu đội pân’đil dân quân acoon cóh Thái ắt cóh chr’val Chiềng Hặc, chr’hoong Yên Châu, tỉnh Sơn La lâng súng trường penh p’zroọ bhuông păr âng Mỹ c’moo ahay nắc ơy lướt moót ooy huyền thoại. grơơ k’rơ tr’zêl tr’penh-pabhrợ ta’têng ooy pr’ắt tr’mung zâp t’ngay, apêê a’mế, a’ngắh taluôn nặc tấm gương liêm chr’nắp lâng lang acoon a’châu bêl đâu. Ta’lưm hơnh déh t’ngay truyền thống âng Hội liên hiệp pân’đil VN, Bích Thuỷ-Thảo Ly, PV Đài p’rá VN đhị Tây Bắc ơy chô cóh Yên Châu đoọng tr’lưm cớ lâng apêê pân’đil chr’nắp nâu:

Đh’riêng xa’nưl âng pr’hát bơơn bấc ngai năl Manứih Châu Yên cu penh bhuông păr âng nhạc sỹ Trọng Loan, âng đơơng azi chô ooy vel Tà Vài, chr’val Chiềng Hặc, chr’hoong Yên Châu, tỉnh Sơn La-vel bhươl âng đợ apêê n’đil cóh tiểu đội dân quân anh hùng penh p’zroọ bhuông păr âng Mỹ bêl ahay.

Đợ c’moo c’xêê tr’zêl tr’penh, Cầu Tà Vài cóh vel Tà Vài, chr’val Chiềng Hặc, chr’hoong Yên Châu nắc 1 ooy đợ đhị chr’nắp zêl lêệng zr’nắh zr’dô âng apêê a’rập, đoọng bhrợ ta’cắt c’lâng lướt 6A, lâng cr’noọ bh’rợ ta’cắt bhiệc zooi zúp, âng đơơng âng TW lâng zr’lụ Tây Bắc lâng chiến trường Bắc Lào. Ooy c’bhúh dân quân nâu vêy mưy tiểu đội pân’đil pazêng 10 cha’nặc lâng bh’rợ bhlâng nắc zư lêy poong lâng têêm ngăn c’lâng c’tốch lướt vốch đoọng ha xe lướt. 10 cha’nặc zêng mơ 18 c’moo hadợ, zâp ngai nắc zêng ơy ta ra’văng đoọng 1 bêệ súng trường, âng tiểu đội trưởng Lò Thị Lả k’đhơợng bhrợ, t’ngay ting por đương goon zư lêy lâng bộ đội, hi’dưm nắc pabhrợ ta’têng, t’bơơn pr’dzăm ch’na đoọng ha pêê ặt tr’zêl tr’penh, boo bom cha’rắh âng apêê a’rập cắh ha mơ bhrợ apêê quân dân nâu k’rang k’pân. A’ngắh Quàng Thị Khốm, 1 ooy 10 pân’đil dân quân nâu đoọng năl:

Acu ting por pấh bhrợ dân quân bêl 16 c’moo. Cr’chăl n’nắc, apêê a’rập zêl lêệng, glâm bom bấc ơl. Hân đhơ cơnh đêếc, zâp ngai azi cắh ngai k’pân râu rị, t’ngay hi’dưm cóh têy k’đhơợng súng, t’bhlâng zêl lêệng apêê a’rập.

                                                Những nữ dân quân Châu Yên ngày ấy

Hi’bu t’ngay 2/9/1966, xoọc ặt đương goon zư đhị chiến trường nắc apêê amoó bơơn lêy 1 bhuông păr âng Mỹ ặt lướt păr cóh ping đoọng lêy cha’mêết đhị k’tiếc ắt bhrợ âng hêê. Xang bêl xay moon đh’rứah, tiểu đội moót đhị ắt g’đêl p’lơớp, ặt đương lêy ha bêl choom penh p’zroọ. Bêl bhuông păr crêê đhị apêê ơy glêêng lêy, nắc pazêng tiểu đội nâu penh r’rộ r’răm. Crêê cha’rắh súng nắc bhuông păr âng a’rập nắc dưr pr’tóh, ha’toọ ooy k’tiếc, 1 a’rập lái bhuông păr crêê apêê amoó coọp k’đhơợng zư đợc. chiến công n’nắc đấh zâp ooy bơơn năl xâng, hơnh déh bh’rợ zêl lêệng a’rập a’bhưi lướt moót, pachô acoon cóh âng đhanuôr hêê. Pr’hát Manứih Châu Yên cu penh bhuông păr nắc glúh váih bêl đêếc, dưr váih pr’hát pr’hay lướt vốch ting c’moo c’xêê cơnh pr’đợc âng apêê amoó. A’ngắh Quàng Thị Lửa, 1 ooy 10 dân quân c’moo n’nắc ahay hay k’noọ cớ:

Bơơn t’moót ooy tiểu đội dân quân bêl đêếc, zâp ngai azi mơ 16, 18 c’moo hadợ, lấh mơ nắc ting por đương goon zư đhị phòng không lâng bộ đội. ơy bhuông păr lướt vốch nắc azi penh, vêy đoo crêê cha’rắh, vêy đoo ha’tộ. bêl đêếc ahay zr’nắh zr’dô cắh dzợ cơnh, vêy bêl tiểu đội dù nắc pân’đil cung lêy bếch ặt cóh crâng bấc t’ngay hi’dưm đoọng zư lêy súng, pháo. Hân đhơ cơnh đêếc, apêê ađhi amoó cắh ngai k’rang k’pân, t’bhlâng zêl cha’groong zư lêy poong, zư lêy vel bhươl.

Cung cơnh bấc pân’đil cóh zr’lụ, đợ pân’đil dân quân n’nắc nắc cậ k’đhơợng cóh têy chi’píah bhoọt, t’bhlâng bhrợ têng cha, k’đơơng a’cọ đắh bh’rợ t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt đhị k’tiếc đông bêl bơơn pachô têêm ngăn. Lướt zi’lấh bấc ơl zr’nắh k’đhạp âng đợ c’moo c’xêê xang bêl tr’zêl tr’penh, bơơn nhà nước k’rang lêy bhrợ đoọng chế độ chính sách, cher đoọng ch’ner Huân chương kháng chiến zêl a’rập Mỹ, zooi zúp zên xăl chóh tơơm chr’nóh, bh’năn băn, tước đâu zâp apêê a’ngắh, a’va zêng vêy pr’ắt tr’mung têêm ngăn, doọ dzợ pr’loọng n’đoo ha ul cha. Pr’loọng đông a’ngắh Quàng Thị Khốm dzợ bơơn ta pay nắc pr’loọng đông điển hình đắh padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung âng chr’val. Tơợ bh’rợ VAC pazưm lâng chóh a’bhoo, ha’roo, băn tằm, pr’loọng đông a’ngắh nắc vêy bơơn bhrợ zâp c’moo mơ 200 ực đồng. ting cơnh a’ngắh Khốm moon, bom cha’rắh ooy đợ c’moo c’xêê tr’zêl tr’penh zr’nắh zr’dô doọ dzợ k’rang k’pân, nắc cắh râu rị cắh mặ bơơn bhrợ, dưr zi’lấh ha ul đha’rứt:

Azi taluôn k’noọ bhrợ ha cơnh đoọng pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn lấh. tơợ đêếc t’bhlâng moon k’đươi k’coon cha’châu học tập, bhrợ têng cha, t’bhlâng t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt.

Hân đhơ cắh ơy lứch đợ râu ặt k’rang k’noọ ooy pr’ắt tr’mung, nắc đợ apêê pân’đil dân quân Châu Yên c’moo n’nắc ahay xoọc đâu cung dzợ đh’rứah ắt tớt, xay moon bhiệc bhrợ têng cha, lướt vốch đhị poong Tà Vài đoọng hay k’noọ, xay moon cớ ooy cr’chăl t’ngay zêl pruúh a’rập lâng hơnh déh bhrợ tr’xăl vel bhươl. Hân đhơ t’coóh đhưr, zâp apêê a’va cung t’bhlâng ting por bhrợ zâp bh’rợ âng hội pân’đil, manứih t’coóh t’ha cóh vel bhươl, chr’val. Apêê taluôn đợc cr’chăl t’ngay p’too pachoom lang p’niên, tước zâp pr’loọng đông cóh vel đông moon k’đươi k’coon cha’châu t’bhlâng bhrợ têng cha, oó bhrợ têng râu cắh liêm crêê, zư liêm nhâm đoàn kết padưr vel bhươl văn hoá, t’coóh Lò Văn Đôi, chủ tịch UBND chr’val Chiềng Hặc đoọng năl:

Zâp apêê pân’đil dân quân c’moo n’nắc ahay grơơ nhool bhlâng, n’jứah bhrợ têng cha, n’jứah tr’zêl tr’penh. Ooy pr’ắt tr’mung zâp t’ngay apêê amoó cung taluôn gương mẫu, k’rang lêy tước k’coon cha’châu cha học, padưr pa’xớc bh’rợ tr’nêng, âng đơơng m’ma t’mêê, đươi bhrợ cơnh khoa học kỹ thuật ooy đắh chóh bhrợ. Đợ mơ apêê ha ul đha’rứt cóh chr’val doọ dzợ bấc, đợ pr’loọng z’zăng nắc dưr bấc lấh mơ. Apêê nâu nắc đợ tấm gương đoọng acoon a’châu xoọc đâu lêy bhrợ pachoom.

Đhị vel đông vêy bấc ríah cram, ha’roo dưr chặt váih bấc, đợ apêê pân’đil Thái cóh Châu Yên c’moo n’nắc ahay, 7 cha’nặc k’coon ắt mamung xoọc đâu nắc đợ apêê da’dích zêng, apêê đệ tuổi bhlâng nắc cung 64-65 ơy, apêê bấc bhlâng cung lấh 70 c’moo. Hân đhơ xọc xăl ma plụuc, cr’liêng mắt lêy cắh gít, hân đhơ cơnh đêếc, đợ bh’rợ tr’nêng ooy 1 cr’chăl zr’nắh zr’dô cung dzợ ặt váih n’léh ooy móh mắt a’pêê. Lâng apêê, hun pr’hêl pậ chr’nắp bhlâng nắc bơơn chrooi đoọng m’bứi c’rơ g’lêếh ooy bh’rợ padưr, zư lêy vel bhươl.