Cơnh lâng đhăm k’tiếc vêy k’ruung đác – da ding ca coong âng Hòa Thịnh, vêy zr’lụ crâng nong đác lâng bấc rau bhơi k’rang, a đhăh dzăm. Nâu năc cr’van âng pleng k’tiếc t’vaih xoọc bơơn vel đong quy hoạch pa dưr du lịch

Đuối bhuông lâng têy coh mặt đác Bàu Đá năc choom lêy zập rau dưp đác. Zr’lụ bhơi chăt vaih, bh’lăh đhêl lâng pazêng zr’lụ sen chăt vaih chơh pô đha hum coh t’ngay cha noọng, bhrợ zr’lụ Bàu Đá ting pr’hay lâh mơ.

C’moo đâu năc ơy lâh t’pâl zệt c’moo lang, t’cooh Đào Kim Thông ặt vel Mỹ Điền, chr’val Hòa Thịnh ơy ặt coh đhăm crâng nong đác nâu tơợ k’tứi lâng cung ơy z’lâh c’xêê c’moo chiến tranh bhrơợng k’rơ bhlầng. T’cooh đoọng năl, tơợ bêl zêl a rọp Pháp, Mỹ, năc zr’lụ crâng nong đác Bàu Đá nâu ơy cha groong đoọng ha đhanuôr lâng băn t’mông Cách mạng đoọng bhrợ pa dưr g’luh gung dưr Hòa Thịnh c’moo 1960, xang đêêc nắc g’đech bấc g’luh a rọp k’chêệt đhanuôr hêê moọt pazêng c’moo 1963, 1964.

“Bêl xó a rọp, pazêng cách mạng lâng đhanuôr đuối bhuông tước đâu g’đech, đhậu đhị tơơm n’loong ga măc. Lêy bhuông păr năc đhậu p’lơơp. Tước bêl gung dưr. Cr’chăl c’moo 63, 64 năc c’bhuh Đại Hàn tước, a hêê xó đhậu ooy đâu, moọt ooy crâng đhậu coh gợp”.

C’xêê 7 lâng 8, pô sen, pô súng đhị Bàu Đá Hòa Thịnh dưr chơh bấc pr’họom cơnh bhrôông, bh’rậu, bhooc bịng mặt đác đh’rưah lâng pô lộc vừng, pô bằng lăng coh bôl da ding cung chơh bhưưng ang… lêy zr’lụ Bàu Đá ting liêm pr’hay lâh mơ. Cơnh lâng đhanuôr vel đong, Bàu Đá năc đhị liêm pr’hay cung năc đhị zr’lụ k’tiếc lịch sử, đhị vêy bấc cr’van chr’năp:

“Đường vô Suối Lạnh quanh quanh/Non xanh nước biếc như tranh họa đồ. Jọom Bàu Đá đhị chr’val Hòa Thịnh nâu năc ơy vêy tơợ lang a hay, lalăm a rọp Pháp moọt k’đhơợng. Rau pr’dzăm yêm bhlầng coh đâu vêy a xiu zing, cha canh, a chông… bấc rau pr’dzăm a yêm”.

“Acu lêy coh Bàu Đá vêy bấc rau pr’hay, vêy bhọt, a xiu, a chịm, tơơm bần, tơơm sen, tơơm súng… Zập rau tơơm. Tước đâu du lịch pr’hay bhlầng. Tơợ c’xêê 12 tước c’xêê 9, 10 dương lịch nắc liêm pr’hay bhlầng”.

Coh pazêng c’moo hay, đhanuôr vel Mỹ Điền moon lalay lâng apêê vel, chr’val đăn đâu ặt ma mông đươi tơợ zr’lụ jọom nâu. Căh mơ đêêc a năm, lâng pleng k’tiếc liêm pr’hay, n’loong n’cuông bấc rau, zr’lụ crâng đác Bàu Đá Hòa Thịnh xoọc pa dưr du lịch crâng đác. T’cooh Phương Văn Lành, Bí thư Đảng ủy chr’val Hòa Thịnh đoọng năl, vel đong xoọc pa dưr crâng nong đác Bàu Đá vaih năc zr’lụ du lịch vel bhươl pa têệt lâng zư lêy crâng ca coong, jọom đác lâng pa dưr zập chr’năp văn hóa âng đhanuôr vel đong:

“Vel đong ơy tơợp bhrợ tour chơơc năl du lịch Bàu Đá. Tươc đâu năc bhrợ đề á pa dưr du lịch vel bhươl ting c’lâng t’vaih hợp tác xã du lịch vel bhươl, lâng pazêng đhanuôr đhị vel Mỹ Điền nâu năc ma nưih trực tiếp ting pâh bhrợ du lịch. Apêê đuối bhuông đơơng t’mooi chơơc năl crâng nong đác Bàu Đá nâu. Chr’val năc pa chăp lêy zooi đăh tập  huấn ooy văn hóa du lịch đoọng ha đhanuôr; ra văng bhuông lâng a dooh phao đoọng ha đhanuôr ting pâh bhrợ du lịch vel bhươl; pa chăp lêy t’vaih dịch vụ đhị zr’lụ  nâu đoọng t’mooi tước chơơc năl lâng vêy dịch vụ liêm choom cơnh âm cha, ặt đhêy, lướt chô…”.

Đhanuôr vel Mỹ Điền cung kiêng bhlầng bêl xay ooy bh’rợ ting pâh bhrợ du lịch đhị jọom Bàu Đá:

“Ha dang ting pâh bhrợ năc đhanuôr ra văng muy bêệ bhuông đơơng t’mooi lướt l’lêy, chơơc năl, bhrợ coh tour du lịch năc đoo…”.

“Apêê ra văng bhuông, xoọc tơợp năc bhrợ cơnh Tràng An. A đay năc đuôi bhuông đơơng t’mooi chơơc lêy, năl”.

Cơnh lâng zr’lụ crâng, đác liêm pr’hay nâu, crâng nong đác Bàu Đá lêy năc vaih zr’lụ tước cha ơh, chơơc năl pr’hay bhlầng, t’pâh t’mooi zập tơợ chô pâh lêy rau chr’năp pr’hay năc đoo./.

KHÁM PHÁ VẺ ĐẸP NGUYÊN SƠ KHU RỪNG NGẬP NƯỚC HÒA THINH-ĐẮK LẮK

Hòa Thịnh được nhiều người biết đến là vùng "rốn lũ" của Đắk Lắk. Nơi đây có địa hình trải rộng, được bao quanh bằng đồi núi và những con sông uốn lượn nên thơ. Trong tổng thể cảnh quan sông- nước- núi non của Hòa Thịnh, có khu rừng ngập nước độc đáo với hệ động thực vật phong phú. Đây là tài nguyên quý giá đang được địa phương đưa vào quy hoạch  phát triển  du lịch

Di chuyển bằng thuyền chèo tay trên mặt nước Bàu Đá phẳng như gương, có thể nhìn thấu thực vật thủy sinh dưới làn nước mát. Những cồn cỏ, đồi cây, đá tảng lô nhô, và những vạt sen thơm ngát cả ngày hè, càng làm cảnh quan Bàu Đá thêm quyến rũ. 

Năm nay đã bước sang tuổi "thất thập", ông Đào Kim Thông ở thôn Mỹ Điền, xã Hòa Thịnh đã gắn bó với khu rừng ngập nước này từ nhỏ và cũng trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất. Ông cho biết, từ thời chống Pháp, chống Mỹ, chính khu rừng ngập nước Bàu Đá này đã chở che cho người dân và nuôi sống Cách mạng để làm nên cuộc đồng khởi Hòa Thịnh năm 1960, sau đó là tránh được các đợt thảm sát của địch những năm 1963, 1964. 

"Cách mạng và dân ở đây là hồi thời chạy giặc...đi ghe vô cất chòi dưới mấy cái tàn cây to to ấy, vô đây trú nè. Thấy máy bay là chui vô bụi đi trốn. Đồng khởi rồi đến năm 63, 64 là Đại Hàn nó qua, bắt đầu mình chạy vô đầm đây, vô núi trốn ở dưới hang ấy."

Tháng 7 và Tháng 8, hoa sen, hoa súng ở Bàu Đá Hòa Thịnh vẫn còn rất sung sức. Sắc hồng, sắc trắng, sắc tím của những vạt hoa mặt nước cùng khoe vẻ biếc với hoa lộc vừng, hoa bằng lăng từ trên cao… càng điểm tô cho bức tranh rừng ngập nước Bàu Đá thêm rực rỡ, cuốn hút. Với người dân địa phương, Bàu Đá vừa là cảnh quan đặc sắc, vừa là vùng đất lịch sử, cũng là nơi có nhiều sản vật: 

"Đường vô Suối Lạnh quanh quanh/Non xanh nước biếc như tranh họa đồ. Đầm Bàu Đá ở xã Hòa Thịnh đây là đã có từ thời kỳ khai thiên lập địa, trước thời Pháp thuộc. Đặc sản ở đây là chình, cá trê xanh, cá trê bông, tôm, cá...cũng nhiều lắm!"

"Tôi thấy vẻ đẹp ở đầm Bàu Đá đây là có khỉ nè, rồi cá, chim, cá, rồi cây bần, rồi sen, súng... Đủ loại cây hết. Trong đây du lịch là rất là đẹp. Từ tháng 12 cho đến tháng 9, tháng 10 dương lịch là đẹp nhất."

Suốt nhiều năm qua, người dân thôn Mỹ Điền, nói riêng và các thôn, các xã lân cận sống dựa vào nguồn lợi thủy sản của khu rừng ngập nước này. Không những vậy, với cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp, cùng hệ sinh thái phong phú, đa dạng, khu rừng ngập nước Bàu Đá Hòa Thịnh đang đứng trước cơ hội phát triển du lịch sinh thái. Ông Phương Văn Lành, Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh cho biết, địa phương đang định hướng phát triển rừng ngập nước Bầu Đá thành điểm du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát huy các giá trị văn hóa bản địa: 

"Địa phương đã tổ chức thử nghiệm tour trải nghiệm du lịch Bàu Đá. Sắp tới thì sẽ xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng theo hướng thành lập hợp tác xã du lịch cộng đồng, và những người dân tại làng Mỹ Điền này sẽ là những người trực tiếp tham gia làm du lịch. Họ sẽ chèo thuyền đưa du khách tham quan rừng ngập nước Bàu Đá, và sẽ là những người hướng dẫn viên giới thiệu cảnh quan, tiềm năng cùng phong cảnh của đầm ngập nước Bàu Đá này. Xã sẽ nghiên cứu có cơ chế để hỗ trợ như tập huấn về văn hóa du lịch cho người dân; trang bị ghe và áo phao để người dân tham gia làm du lịch cộng đồng; nghiên cứu thành lập một số hoạt động dịch vụ tại khu vực này để khi du khách tới sẽ có trải nghiệm và có dịch vụ đáp ứng các nhu cầu cần thiết như ăn uống, đi lại, v.v..."

Người dân thôn Mỹ Điền cũng rất hào hứng khi nói về việc tham gia hoạt động du lịch tại đầm Bàu Đá: 

"Thì nếu giới thiệu là bà con ở đây sắm mỗi nhà một cái ghe để bơi chở khách đi du lịch, tổ chức trong cái tour du lịch đấy..."

“Mấy chú sắm ghe, bắt đầu là cũng đi như kiểu Tràng An vậy. Là mình mình bơi cái tour du lịch cho người ta, chở khách."

Với hệ sinh thái trù phú cùng bức tranh thủy mặc hữu tình, rừng ngập nước Bàu Đá hứa hẹn sẽ trở thành một điểm đến sinh thái hấp dẫn, vẫy gọi du khách thập phương về thưởng lãm và hòa mình trong khung cảnh yên bình nơi đây./.