Ooy pazêng 103 đhị bhuốih Hai Bà Trưng lâng zâp apêê bhr’cộ bha’lâng cóh 9 tỉnh lâng thành phố, hadợ ooy chr’hoong Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc vêy 25 c’cir cóh 13 chr’val, đông bhuốih Hai Bà Trưng cóh vel Hạ Lôi, Mê Linh liêm chr’nắp bhlâng tu đhị đâu nắc đhị zư đợc c’léh bh’rợ âng Hai Bà bêl p’niên, dưr pậ, ha’dưr cờ gung dưr bơơn thắng lợi, xưng Vương lâng định đô. T’ruíh Lướt l’lêy cóh sóng phát thanh bêl đâu đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah tước lưm lêy đông bhuốih Hai Bà Trưng cóh Vĩnh Phúc.

Bơr anhi Trưng Trắc lâng Trưng Nhị nắc 2 anhi đhi noo bha’bhar, n’niên t’ngay 1/8 c’moo a’choo, c’moo thứ 14 xang Công nguyên. 2 anhi n’niên ooy 1 pr’loọng đông tô bhúh zâp bhua Hùng, k’conh nắc Trưng Định, dzợ ta moon nắc Hùng Định, 1 manứih bhriêl choom zâp râu, bơơn ta k’đươi bhrợ bhr’lâng đhị k’tiếc Mê Linh. Bêl t’coóh Trưng Định chô ooy Cổ Lai, xoọc đâu nắc vel Hạ Lôi, Mê Linh ặt lâng pachoom học, nắc t’coóh lưm Trần Thị Đoan, k’coon n’đil âng t’coóh Trần Minh, cha’châu âng bhua Hùng, 1 p’loọng đông phong lưu khuê các, nhi đoo nắc tr’pay.

K’conh đấh bil, 2 anhi t’coóh bơơn k’căn k’đươi thầy bhriêl choom trực tiếp lướt pachoom đoọng bấc râu, vêy loom lêy chắp đhanuôr lâng pr’ắt tr’mung tự lập. bêl 19 c’moo Trưng Trắc tr’pay lâng t’coóh Thi Sách, k’coon bhr’cộ Lạc tướng thành Chu Diên, zr’lụ Sơn Tây xoọc đâu, cung nặc manứih vêy cr’noọ bh’rợ zêl cha’groong a’rập Hán. 1 c’moo t’tưn, t’coóh Thi Sách nắc crêê apêê Thái Thú đông Hán nắc Tô Định lêệng c’chêết. mốp loom luônh, nắc t’ngay 6/1 c’moo a’mọ, nắc c’moo 40 xang công nguyên, t’coóh Trưng Trắc đh’rứah lâng Trưng Nhị pa’đhâng cờ khởi nghĩa. Bấc ơl đhanuôr cóh zr’lụ đâu chô k’rong pazưm đhị cờ. đhị bêl bhiệc bhan g’lúh lướt, dứp t’noọl cờ, t’coóh Trưng nắc ha’dưr bhoọt gr’hoót moon lâng plêệng k’tiếc ga’hô ga’hăm.

Đh’rứah tr’cơnh loom luônh tr’zêl tr’penh, mơ ooy 1 cr’chăl cắh ha mơ đenh, 2 anhi t’coóh nắc ơy zêl lêệng a’rập Đông Hán mứt đhấc glúh đắh k’tiếc k’ruung hêê, pachô 65 thành trì, k’tiếc k’ruung mưy ooy. T’coóh Trưng xưng Vương bhrợ padưr triều đại Trưng Vương, pr’đợc k’tiếc k’ruung nắc Lĩnh Nam, bhrợ đhị Mê Linh, k’đươi manứih k’đhơợng zư đhị zâp zr’lụ k’tiếc.

C’moo 43 xang công nguyên, Mã Viện âng đơơng cớ manứih lướt moót zêl lêệng k’tiếc k’ruung hêê, 1 chu cớ 2 anhi t’coóh hadưr cờ khởi nghĩa. Xang bấc g’lúh zêl lêệng r’rộ r’răm, năl apêê a’rập k’rơ cắh ặm zêl, 2 anhi t’coóh nắc n’jâm ooy k’ruung tự c’chêết bêl t’ngay 8/3 c’moo meo. 1 chu cớ, k’tiếc k’ruung ta pay zi’nắh.

Đoọng bhrợ p’cắh loom luônh năl ơn c’rơ bh’rợ âng Hai Bà Trưng, đhanuôr bấc đhị nắc ơy bhrợ đông bhuốih anhi đoo lâng zâp apêê bha’lâng bhr’cộ n’lơơng.

Đông bhuốih Hai Bà Trưng cóh vel Hạ Lôi, Mê Linh bơơn bhrợ padưr đhị 1 zr’lụ k’tiếc dal, bhứah cóh clung lêy chô ooy k’ruung Hồng, tr’nơợp nắc bơơn bhrợ padưr lâng crâm, hi’la. Tước triều Đinh c’moo 968-980, đông bhuốih bơơn bhrợ padưr cớ lâng gạch. Đền bấc chu ta bhr’lậ paliêm, bơơn bhrợ padưr ting cơnh chữ Tam, pazêng Tiền tế, Trung tế, Hậu cung, zr’lụ đêếc nắc z’đêr lâng gạch, 2 đắh nắc Tả mạc lâng Hữu mạc. xoọc đâu, ooy đền nâu dzợ zư đợc bắc pr’đươi ty chr’nắp. đông bhuốih Hai Bà Trưng bơơn ta moon nắc c’cir lịch sử-văn hoá cấp k’tiếc k’ruung c’moo 1980.

C’moo 2002, c’cir nâu bơơn bhrợ bhứah k’noọ 13 hécta. Bhrợ bhr’lậ paliêm, lâng bhrợ padưr ma mơ, paliêm zâp xa’nay bh’rợ bhrợ paliêm zr’lụ c’cir đông bhuốih Hai Bà Trưng pậ bhứah. Cóh đông bhuốih nâu vêy đhị bhuốih Hai Bà Trưng, đông bhuốih k’conh Hai Bà Trưng, bhuốih zâp apêê bhr’cộ, đông lưu niệm…

Bhiệc bhan đền Hai Bà Trưng bhrợ padưr bhiệc bhan bha’lâng tơợ t’ngay 6-10/1, bơơn bhrợ têng ting cơnh j’niêng cr’bưn âng nhà nước lâng truyền thống âng vel đông. Lấh mơ, dzợ vêy đợ t’ngay bhiệc bhan truyền thống cơnh t’ngay 8/3 âm lịch nắc t’ngay p’cắh âng Hai Bà Trưng t’ngay 8/3 c’moo meo, c’moo 43 xang công nguyên. T’ngay 1 c’xêê 8 âm lịch nắc t’ngay n’niên âng Hai Bà Trưng, t’ngay 1/8 c’moo a’choo, c’moo 14 xang công nguyên. T’ngay 10/11 âm lịch nắc t’ngay bhuốih t’coóh Thi Sách, k’diịc t’coóh Trưng Trắc…

T’ngay 5/4/2014, bhiệc bhan đền Hai Bà Trưng đương độp pay bằng c’cir k’tiếc k’ruung./.